നാം ഒരു ഷർട്ട് വാങ്ങുമ്പോൾ അതിന്റെ ബ്രാൻഡ് നോക്കും. ഒരു ലെതർ ബാഗ് വാങ്ങുമ്പോൾ അതിന്റെ ഗുണനിലവാരം പരിശോധിക്കും. ഒരു കൈത്തറി ഉൽപ്പന്നം കൈയിൽ എടുക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ കരകൗശല സൗന്ദര്യത്തെ അഭിനന്ദിക്കും. എന്നാൽ ഈ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച കൈകളെക്കുറിച്ച് നാം എത്രത്തോളം ചിന്തിക്കാറുണ്ട്? ഒരു വസ്ത്രത്തിന്റെ തുന്നൽ ആരുടെ വിരലുകളിലൂടെയാണ് കടന്നുപോയത്? ഒരു കളിപ്പാട്ടത്തിന്റെ അവസാന ഘടകം ആരാണ് ഘടിപ്പിച്ചത്? ഒരു കയറ്റുമതി ബാഗിന്റെ അരികുകൾ രാത്രിയോളം ഉണർന്നിരുന്ന് ആരാണ് തുന്നിച്ചേർത്തത്? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഒരു വ്യാവസായിക നഗരത്തിലെ വമ്പൻ ഫാക്ടറികളിൽ ലഭിക്കില്ല. അവ ലഭിക്കുന്നത് ഒരു ഗ്രാമത്തിലെ മൺവീട്ടിലോ, ഒരു നഗരത്തിലെ ഇടുങ്ങിയ വാടകമുറിയിലോ, ഒരു ചേരിയുടെ ഇടവഴിയിലെ ഒറ്റമുറി വീട്ടിലോ ആയിരിക്കും. ലോക സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഫാക്ടറികളിൽ ഒന്നിന് ചിമ്മിനികളില്ല; അതിന് മതിലുകളായി നിൽക്കുന്നത് ദരിദ്രരുടെ വീടുകളാണ്.
വ്യവസായവൽക്കരണത്തെക്കുറിച്ച് നാം പഠിച്ച ചരിത്രം ഫാക്ടറികളുടെ ചരിത്രമാണ്. ആവി എഞ്ചിൻ, യന്ത്രങ്ങൾ, അസംബ്ലി ലൈൻ, വ്യവസായ നഗരങ്ങൾ, തൊഴിലാളി യൂണിയനുകൾ—ഇവയെല്ലാം തൊഴിൽചരിത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുക്കളായി മാറി. എന്നാൽ ആ ചരിത്രത്തിനൊരു നിശ്ശബ്ദമായ മറുവശമുണ്ട്. വ്യവസായം ഒരിക്കലും ഫാക്ടറികളിൽ മാത്രം നടന്നിരുന്നില്ല. വീടുകളും എക്കാലത്തും ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു. വ്യവസായ വിപ്ലവത്തിന് മുമ്പ് നെയ്ത്തും തുന്നലും മൺപാത്ര നിർമാണവും കരകൗശല ജോലികളും കുടുംബകേന്ദ്രിതമായിരുന്നു. വ്യവസായവൽക്കരണം അവയെ ഫാക്ടറികളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയെങ്കിലും ആഗോളവൽക്കരണം വീണ്ടും അവയെ വീടുകളിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തിച്ചു—എന്നാൽ ഇത്തവണ തൊഴിലാളികളുടെ അവകാശങ്ങൾ കൂടെയെത്തിയില്ല.
കഴിഞ്ഞ നാല് പതിറ്റാണ്ടുകളായി ആഗോള ഉൽപ്പാദനരീതി സമൂലമായി മാറി. ഒരു കമ്പനി ഇനി ഒരു രാജ്യത്ത് ഉൽപ്പന്നം നിർമ്മിച്ച് ലോകത്തിന് വിൽക്കുന്നില്ല. രൂപകൽപ്പന ഒരു രാജ്യത്ത്, അസംസ്കൃത വസ്തു മറ്റൊരു രാജ്യത്ത്, തുന്നൽ മറ്റൊരിടത്ത്, പാക്കിംഗ് മറ്റൊരു രാജ്യത്ത്, വിൽപ്പന ലോകമെമ്പാടും—ഇതാണ് ഇന്നത്തെ ആഗോള വിതരണശൃംഖല. ഈ ശൃംഖലയിലെ ഏറ്റവും ദുർബലമായ കണ്ണിയാണ് ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിലാളികൾ. അവർ ഉൽപ്പാദനം നടത്തുന്നു; പക്ഷേ അവർ കമ്പനിയുടെ ജീവനക്കാരല്ല. അവർ വേതനം വാങ്ങുന്നു; പക്ഷേ തൊഴിൽനിയമങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം ലഭിക്കുന്നില്ല. അവർ സമ്പത്ത് സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പക്ഷേ ആ സമ്പത്തിൽ അവർക്കുള്ള പങ്ക് ഏറ്റവും ചെറുതാണ്.
ഈ വിരോധാഭാസം തിരിച്ചറിഞ്ഞാണ് 1996 ജൂൺ 20-ന് ജനീവയിൽ അന്താരാഷ്ട്ര തൊഴിലാളി സംഘടന ചരിത്രപരമായ ഒരു തീരുമാനം എടുത്തത്. “ഹോം വർക്ക് കൺവെൻഷൻ” എന്നറിയപ്പെടുന്ന കൺവെൻഷൻ 177 വീട്ടിലിരുന്ന് ജോലി ചെയ്യുന്നവരും തൊഴിലാളികളാണെന്നും അവർക്കും തുല്യമായ വേതനവും സാമൂഹിക സുരക്ഷയും സുരക്ഷിത തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങളും സംഘടനാ സ്വാതന്ത്ര്യവും ലഭിക്കണമെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇത് ഒരു നിയമരേഖ മാത്രമായിരുന്നില്ല; തൊഴിൽ എന്ന ആശയത്തെ പുനർനിർവചിച്ച ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രഖ്യാപനമായിരുന്നു. ജോലി എന്നത് തൊഴിലുടമയുടെ കെട്ടിടത്തിനുള്ളിൽ മാത്രമല്ല നടക്കുന്നത്; വീടിനകത്തും ഉൽപ്പാദനം നടക്കുന്നു എന്ന സത്യം ലോകം അംഗീകരിച്ച നിമിഷമായിരുന്നു അത്.
എന്നാൽ പ്രഖ്യാപനത്തിനും യാഥാർഥ്യത്തിനുമിടയിൽ വലിയ ദൂരമുണ്ട്. കൺവെൻഷൻ അംഗീകരിച്ചിട്ട് മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ട് പിന്നിട്ടിട്ടും വളരെ കുറച്ച് രാജ്യങ്ങൾ മാത്രമാണ് അത് അംഗീകരിച്ചത്. ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിലാളികൾ ജീവിക്കുന്ന ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ രാജ്യങ്ങൾ ഇപ്പോഴും അതിന് പുറത്താണ്. ഇത് യാദൃച്ഛികമല്ല. കാരണം ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിൽ ഒരു തൊഴിൽപ്രശ്നം മാത്രമല്ല; അത് ലിംഗരാഷ്ട്രീയവും ദാരിദ്ര്യവും ആഗോള മൂലധനവും സംസ്ഥാന നയങ്ങളും തമ്മിൽ ചേരുന്ന ഒരു മേഖലയാണ്.
ഇന്ത്യ ഈ വൈരുധ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ അസംഘടിത തൊഴിൽവിപണികളിലൊന്നാണ് ഇന്ത്യ. ബീഡി മുതൽ വസ്ത്രനിർമാണം വരെ, അഗർബത്തി മുതൽ ചെരുപ്പ് വ്യവസായം വരെ, ഭക്ഷ്യസംസ്കരണം മുതൽ ഡിജിറ്റൽ മൈക്രോ ജോലികൾ വരെ, വീടുകളിൽ നിന്നുള്ള ഉൽപ്പാദനം ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ ഒരു നിശ്ശബ്ദ അടിത്തറയാണ്. പക്ഷേ ആ അടിത്തറയിൽ നിൽക്കുന്ന തൊഴിലാളികൾക്ക് തൊഴിലാളി എന്ന ഔദ്യോഗിക അംഗീകാരം പോലും പലപ്പോഴും ലഭിക്കുന്നില്ല. അവർ ദേശീയ വരുമാനം സൃഷ്ടിക്കുന്നു, വിദേശനാണ്യം സമ്പാദിക്കുന്ന ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു, ആഗോള ബ്രാൻഡുകളുടെ ലാഭം വർധിപ്പിക്കുന്നു. എന്നിട്ടും അവരുടെ തൊഴിൽ പലപ്പോഴും “വീട്ടിലിരുന്നുള്ള ചെറിയ ജോലി” എന്ന നിലയിലേക്ക് ചുരുക്കപ്പെടുന്നു.
ഈ അദൃശ്യത യാദൃച്ഛികമല്ല; അത് സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയുടെ ഭാഗമാണ്. ഒരു തൊഴിലാളി ഫാക്ടറിയിലാണെങ്കിൽ തൊഴിലുടമയ്ക്ക് കുറഞ്ഞ വേതനം നൽകണം, സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കണം, ജോലി സമയം പാലിക്കണം, തൊഴിൽനിയമങ്ങൾ അനുസരിക്കണം. എന്നാൽ അതേ ജോലി വീടുകളിലേക്ക് മാറ്റിയാൽ ഈ ബാധ്യതകളിൽ പലതും ഇല്ലാതാകുന്നു. വീടുകൾ ഫാക്ടറികളാകുമ്പോൾ തൊഴിലുടമയുടെ ചെലവ് കുറയുന്നു; എന്നാൽ തൊഴിലാളിയുടെ ഭാരം വർധിക്കുന്നു. വൈദ്യുതി, സ്ഥലം, പരിപാലനം, കുടുംബസമയം, ആരോഗ്യനഷ്ടം—ഇതെല്ലാം തൊഴിലാളിയുടെ ചെലവായി മാറുന്നു. അതുകൊണ്ട് വീടിനുള്ളിലെ ഫാക്ടറി ആഗോള മൂലധനത്തിന്റെ ഏറ്റവും വിലകുറഞ്ഞ ഉൽപ്പാദന കേന്ദ്രമായി മാറുന്നു.
വീടിനെ തൊഴിൽസ്ഥലമാക്കി മാറ്റിയ ഈ സാമ്പത്തിക മാതൃകയെ മനസ്സിലാക്കാൻ സ്ത്രീകളുടെ അദൃശ്യ തൊഴിലിനെക്കുറിച്ച് ആദ്യം സംസാരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏതൊരു രാജ്യത്തും ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിലാളികളുടെ കണക്ക് പരിശോധിച്ചാൽ സ്ത്രീകളുടെ ആധിപത്യം വ്യക്തമാണ്. ഇത് യാദൃച്ഛികമല്ല. സാമൂഹിക ഘടനയും കുടുംബവ്യവസ്ഥയും തൊഴിൽവിപണിയും ചേർന്നാണ് ഈ യാഥാർഥ്യം സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നത്. സ്ത്രീയുടെ സ്ഥാനം വീടിനകത്താണെന്ന പരമ്പരാഗത ധാരണ, കുട്ടികളെയും വയോജനങ്ങളെയും പരിചരിക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്തം, സുരക്ഷിതമായ യാത്രാസൗകര്യങ്ങളുടെ അഭാവം, കുറഞ്ഞ വേതനമുള്ള തൊഴിൽ അവസരങ്ങൾ, ലിംഗവിവേചനം എന്നിവ ചേർന്നാണ് ലക്ഷക്കണക്കിന് സ്ത്രീകളെ വീടുകളിൽ നിന്ന് തൊഴിലെടുക്കാൻ നിർബന്ധിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിൽ പലപ്പോഴും സ്വതന്ത്രമായ ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പല്ല; സാഹചര്യങ്ങൾ അടിച്ചേൽപ്പിച്ച ഒരു ജീവിതരീതിയാണ്.
ഈ സാഹചര്യത്തെ ആഗോള മൂലധനം വളരെ വേഗത്തിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ് കുറയ്ക്കാനുള്ള ഏറ്റവും എളുപ്പമാർഗം ഫാക്ടറികളെ ചെറുതാക്കുകയല്ല, ഫാക്ടറികളെ വീടുകളിലേക്ക് മാറ്റുകയാണെന്ന് ബഹുരാഷ്ട്ര കമ്പനികൾ മനസ്സിലാക്കി. ഒരു വലിയ ഫാക്ടറിയിൽ ആയിരം തൊഴിലാളികളെ നിയമിക്കുന്നതിനുപകരം ആയിരം വീടുകളിൽ ഓരോ തൊഴിലാളിക്ക് ഓരോ ഭാഗം നിർമ്മിക്കാൻ കൊടുക്കുന്നത് കമ്പനികൾക്ക് കൂടുതൽ ലാഭകരമായി. ഇതിലൂടെ കെട്ടിടച്ചെലവ്, വൈദ്യുതി, യന്ത്രപരിപാലനം, തൊഴിൽനിയമങ്ങൾ പാലിക്കേണ്ട ബാധ്യത, സാമൂഹിക സുരക്ഷാ വിഹിതം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, തൊഴിലാളി യൂണിയനുകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഒഴിവാക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. തൊഴിലാളിയുടെ വീട് തന്നെ ഫാക്ടറിയായി മാറി. വൈദ്യുതിയും സ്ഥലവും വെള്ളവും കുടുംബത്തിന്റെ സമയവും ആരോഗ്യവും എല്ലാം തൊഴിലാളി തന്നെ ചെലവഴിക്കുമ്പോൾ കമ്പനിക്ക് ലഭിക്കുന്നത് ഏറ്റവും വിലകുറഞ്ഞ ഉൽപ്പാദനമാണ്.
ആഗോള വസ്ത്രവ്യവസായമാണ് ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണം. യൂറോപ്പിലോ അമേരിക്കയിലോ പ്രശസ്തമായ ഒരു ബ്രാൻഡിന്റെ ജാക്കറ്റ് വാങ്ങുന്ന ഉപഭോക്താവിന് അത് നിർമിച്ച തൊഴിലാളിയെക്കുറിച്ച് ഒന്നും അറിയില്ല. ഒരു ജാക്കറ്റിന്റെ കൈകൾ ഒരു വീട്ടിൽ തുന്നപ്പെടുന്നു, കോളർ മറ്റൊരു വീട്ടിൽ ഘടിപ്പിക്കുന്നു, ബട്ടണുകൾ മൂന്നാമത്തെ വീട്ടിൽ ചേർക്കുന്നു, അവസാന പരിശോധന മറ്റൊരു ചെറിയ യൂണിറ്റിൽ നടക്കുന്നു. ഓരോ ഘട്ടത്തിലും പീസ്-റേറ്റ് അടിസ്ഥാനത്തിൽ വേതനം ലഭിക്കുന്ന തൊഴിലാളികളാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. എന്നാൽ അന്തിമ ഉൽപ്പന്നത്തിൽ ബ്രാൻഡിന്റെ പേര് മാത്രമേ കാണുകയുള്ളൂ. ആ ജാക്കറ്റ് നിർമ്മിച്ച സ്ത്രീകളുടെ പേരുകൾ എവിടെയും രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നില്ല. ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ മൂല്യം വർധിക്കുമ്പോഴും അവരുടെ വരുമാനം വർധിക്കുന്നില്ല. അവർ സൃഷ്ടിക്കുന്ന അധികമൂല്യം വിതരണശൃംഖലയുടെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും മുകളിലേക്ക് ഒഴുകിപ്പോകുന്നു.
ഇന്ത്യയിലെ ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിൽ ഈ ആഗോള മാതൃകയുടെ ഭാഗമാണ്. ബീഡി വ്യവസായം, അഗർബത്തി നിർമ്മാണം, വസ്ത്ര വ്യവസായം, ചെരുപ്പ് നിർമ്മാണം, കൃത്രിമ ആഭരണങ്ങൾ, കരകൗശല വസ്തുക്കൾ, മത്സ്യസംസ്കരണം, ഭക്ഷ്യസംസ്കരണം, കളിപ്പാട്ട നിർമാണം, പാക്കേജിംഗ് തുടങ്ങി നൂറുകണക്കിന് മേഖലകളിൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് കുടുംബങ്ങൾ വീടുകളിൽ നിന്നാണ് ജോലി ചെയ്യുന്നത്. ഗ്രാമങ്ങളിലും നഗരങ്ങളിലും ഈ തൊഴിൽ വ്യാപകമാണ്. നഗരപ്രാന്തങ്ങളിലെ വാടകമുറികളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലെ ചെറിയ വീടുകളിലും ഒരേസമയം അടുക്കളയും കിടപ്പുമുറിയും ഫാക്ടറിയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കുട്ടികൾ പഠിക്കുന്ന മുറിയിലാണ് ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ അടുക്കിവയ്ക്കുന്നത്. രാത്രിയിൽ കുടുംബം ഉറങ്ങുന്ന നിലത്താണ് പകൽ ഉൽപ്പാദനം നടക്കുന്നത്. തൊഴിൽസ്ഥലവും വീടും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി പൂർണമായും ഇല്ലാതാകുന്നു.
ഈ തൊഴിലിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷത അതിന്റെ അദൃശ്യതയാണ്. ദേശീയ വരുമാന കണക്കുകളിൽ പലപ്പോഴും ഇത് പൂർണമായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നില്ല. തൊഴിൽ സർവേകളിൽ സ്ത്രീകളോട് “നിങ്ങൾ ജോലി ചെയ്യുന്നുണ്ടോ?” എന്ന് ചോദിക്കുമ്പോൾ അവർ പലപ്പോഴും “ഇല്ല” എന്നാണ് മറുപടി പറയുന്നത്. കാരണം അവർ ചെയ്യുന്നത് തൊഴിലാണ് എന്ന ബോധ്യം പോലും സമൂഹം അവരിൽ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടില്ല. അവർ തുന്നുന്നത് കുടുംബത്തെ സഹായിക്കാനാണെന്ന്, ബീഡി ചുരുട്ടുന്നത് വീട്ടിലിരിക്കെ സമയം ചെലവഴിക്കുന്നതിനാണെന്ന്, ബട്ടൺ ഘടിപ്പിക്കുന്നത് ചെറിയ വരുമാനത്തിനാണെന്ന് അവർ കരുതുന്നു. ഈ സാമൂഹിക മനഃശാസ്ത്രം തന്നെയാണ് ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിലിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ രാഷ്ട്രീയപ്രശ്നം. ഒരു തൊഴിലാളി സ്വയം തൊഴിലാളിയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയാത്തിടത്ത് അവകാശങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടാനുള്ള രാഷ്ട്രീയവും രൂപപ്പെടുന്നില്ല.
ഇതുകൊണ്ടാണ് ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിലാളികളുടെ സംഘടനകൾ ലോകമെമ്പാടും ആദ്യം ചെയ്തത് വേതനം വർധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പോരാട്ടമല്ല, മറിച്ച് “ഞങ്ങൾ തൊഴിലാളികളാണ്” എന്ന ബോധം വളർത്തിയെടുക്കാനുള്ള പ്രചാരണമായിരുന്നു. തൊഴിൽ എന്നത് ഫാക്ടറിയിൽ പോകുന്നതു മാത്രമല്ലെന്നും വീട്ടിൽ ഉൽപ്പാദനം നടത്തുന്നതും തൊഴിലാണ് എന്ന തിരിച്ചറിവ് സാമൂഹിക ബോധമായി വളരേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു. അതിന്റെ ഫലമായാണ് അന്താരാഷ്ട്ര തൊഴിലാളി സംഘടനയുടെ കൺവെൻഷൻ 177 പോലുള്ള ചരിത്രപരമായ രേഖകൾ രൂപംകൊണ്ടത്. പക്ഷേ നിയമപരമായ അംഗീകാരം മാത്രം മതിയാകില്ല. ഒരു തൊഴിലാളിയുടെ ജീവിതം മാറണമെങ്കിൽ അവൾ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന മൂല്യത്തിന്റെ ന്യായമായ പങ്ക് അവൾക്ക് ലഭിക്കണം. അതിന് തൊഴിൽനിയമങ്ങളും സാമൂഹിക സുരക്ഷയും മാത്രമല്ല, ആഗോള വിതരണശൃംഖലയിലെ അധികാരബന്ധങ്ങളെയും ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടിവരും.
ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിലാളികളുടെ അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ ഇന്ത്യയുടെ തൊഴിൽചരിത്രത്തിൽ പ്രത്യേക സ്ഥാനമുള്ള ഒരു സംഘടനയെ അവഗണിക്കാനാവില്ല. 1972-ൽ (SEWA) രൂപംകൊണ്ടപ്പോൾ അതിന്റെ സ്ഥാപകയായ മുന്നോട്ടുവച്ച ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ആശയം ഇതായിരുന്നു: തൊഴിൽ എന്നത് ഫാക്ടറികളിലും ഓഫീസുകളിലും മാത്രമല്ല, തെരുവുകളിലും ചന്തകളിലും വീടുകളിലും നടക്കുന്നു. സ്വന്തം വീടുകളിൽ ഉൽപ്പാദനം നടത്തുന്ന സ്ത്രീകളും തൊഴിലാളികളാണ്; അവർക്ക് സംഘടിക്കാനും അവകാശങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടാനും സാമൂഹിക സുരക്ഷ ലഭിക്കാനും അവകാശമുണ്ട്. അന്ന് ഈ ആശയം പലർക്കും അസ്വീകാര്യമായിരുന്നു. കാരണം തൊഴിലാളി എന്ന പദം സംഘടിത മേഖലയിലെ പുരുഷ തൊഴിലാളികളുമായി മാത്രമാണ് പൊതുവെ ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ കാലം തെളിയിച്ചത് SEWA മുന്നോട്ടുവച്ച കാഴ്ചപ്പാടാണ് ആധുനിക തൊഴിൽലോകത്തെ കൂടുതൽ കൃത്യമായി വിശദീകരിക്കുന്നതെന്ന്.
1996-ൽ ജനീവയിൽ നടന്ന അന്താരാഷ്ട്ര തൊഴിലാളി സമ്മേളനത്തിൽ ഹോം വർക്ക് കൺവെൻഷൻ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അതിന് പിന്നിൽ വർഷങ്ങളായുള്ള ഈ പോരാട്ടത്തിന്റെ ചരിത്രമുണ്ടായിരുന്നു. വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വനിതാ തൊഴിലാളി സംഘടനകൾ, തൊഴിലാളി ഗവേഷകർ, ട്രേഡ് യൂണിയനുകൾ, മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകർ എന്നിവർ ഒരേ വാദമാണ് ഉന്നയിച്ചത്. വീട്ടിലിരുന്ന് ജോലി ചെയ്യുന്ന ഒരാൾ ഫാക്ടറിയിലെ തൊഴിലാളിയേക്കാൾ കുറവ് മൂല്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ അവൾക്ക് കുറഞ്ഞ അവകാശങ്ങൾ മാത്രം നൽകുന്നത് നീതിയല്ല. ജോലി നടക്കുന്ന സ്ഥലം മാറിയതുകൊണ്ട് തൊഴിൽ അവകാശങ്ങൾ ഇല്ലാതാകാൻ പാടില്ല. ഈ വാദമാണ് കൺവെൻഷൻ 177-ന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വം.
എന്നാൽ മുപ്പത് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷവും യാഥാർഥ്യം നിരാശാജനകമാണ്. ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിലാളികൾ ഏറ്റവും കൂടുതലുള്ള രാജ്യങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഈ കൺവെൻഷൻ അംഗീകരിക്കുന്നതിൽ പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്നത്. അതിന് പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാരണങ്ങളുണ്ട്. ഒന്നാമത്തേത് സാമ്പത്തികമാണ്. ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിൽ ചെലവുകുറഞ്ഞ ഉൽപ്പാദന മാതൃകയാണ്. ഇവരെ തൊഴിലാളികളായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചാൽ കുറഞ്ഞ വേതനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, ഇൻഷുറൻസ്, പെൻഷൻ, തൊഴിൽസുരക്ഷ തുടങ്ങിയ ബാധ്യതകൾ സർക്കാരിനും വ്യവസായങ്ങൾക്കും ഏറ്റെടുക്കേണ്ടിവരും. രണ്ടാമത്തേത് ഭരണപരമാണ്. വീടുകളിലായി ചിതറിക്കിടക്കുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികളെ കണ്ടെത്തുകയും രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുകയും തൊഴിൽബന്ധം തെളിയിക്കുകയും ചെയ്യുക എളുപ്പമല്ല. മൂന്നാമത്തേതും ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ കാരണം രാഷ്ട്രീയമാണ്. വീടിനുള്ളിൽ നടക്കുന്ന സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽ ഇന്നും പല സമൂഹങ്ങളിലും സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനമായി കാണപ്പെടുന്നില്ല. അതിനാൽ ഈ തൊഴിലാളികളുടെ ശബ്ദം നയരൂപീകരണത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലെത്തുന്നില്ല.
ഇന്ത്യയിൽ ഈ പ്രശ്നം കൂടുതൽ സങ്കീർണമാണ്. കാരണം രാജ്യത്തെ തൊഴിലാളികളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അസംഘടിത മേഖലയിലാണ് ജോലി ചെയ്യുന്നത്. ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിലാളികൾ അതിന്റെ ഏറ്റവും അദൃശ്യമായ ഭാഗമാണ്. അവർക്ക് നിയമപരമായി ഒരു തൊഴിലുടമയെ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യമാണുള്ളത്. ജോലി നൽകുന്നത് ഒരു ഇടനിലക്കാരനായിരിക്കും. അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾ എത്തിക്കുന്നത് മറ്റൊരാളായിരിക്കും. അന്തിമ ഉൽപ്പന്നം വാങ്ങുന്നത് മറ്റൊരു കമ്പനിയായിരിക്കും. വിദേശ വിപണിയിൽ അത് വിൽക്കുന്നത് ഒരു ബഹുരാഷ്ട്ര ബ്രാൻഡായിരിക്കും. അതിനാൽ ചൂഷണത്തിന് ഉത്തരവാദി ആരാണെന്ന് കണ്ടെത്താൻ പോലും ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ഈ ബഹുതല വിതരണശൃംഖലയാണ് ആധുനിക മൂലധനത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രതിരോധ കവചം.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ 2020-ലെ സാമൂഹിക സുരക്ഷാ കോഡ് അസംഘടിത തൊഴിലാളികളെയും ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിലാളികളെയും പരാമർശിച്ചത് ഒരു മുന്നേറ്റമായിരുന്നു. എന്നാൽ നിയമത്തിൽ പേരുണ്ടാകുന്നതും ജീവിതത്തിൽ അവകാശങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നതും രണ്ടും രണ്ടാണ്. രജിസ്ട്രേഷൻ, സാമൂഹിക സുരക്ഷാ പദ്ധതികളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം, കുറഞ്ഞ വേതനത്തിന്റെ പ്രായോഗിക നിർണ്ണയം, സ്ത്രീ തൊഴിലാളികൾക്ക് മാതൃത്വ സംരക്ഷണവും ആരോഗ്യപരിരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കൽ, കുട്ടികളുടെ പരിചരണ സൗകര്യങ്ങൾ, തൊഴിൽ അപകടങ്ങൾക്ക് നഷ്ടപരിഹാരം എന്നിവ വ്യക്തമായ സംവിധാനങ്ങളില്ലാതെ നിയമത്തിലെ വാക്കുകൾ മാത്രം ജീവിതം മാറ്റുകയില്ല.
കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവും ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിലാളികളുടെ ജീവിതത്തെ പുതിയ രീതിയിൽ ബാധിക്കുന്നു. കടുത്ത ചൂട്, വെള്ളപ്പൊക്കം, മഴ, വൈദ്യുതി തടസ്സം, ജലക്ഷാമം എന്നിവ വീടിനെ തൊഴിൽസ്ഥലമാക്കിയവരുടെ വരുമാനത്തെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നു. ഒരു ഫാക്ടറിയിൽ വൈദ്യുതി മുടങ്ങിയാൽ ജനറേറ്റർ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ ഒരു വീട്ടിൽ വൈദ്യുതി ഇല്ലെങ്കിൽ തയ്യൽ മെഷീൻ നിശ്ചലമാകും. വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടായാൽ ഉൽപ്പന്നങ്ങളും അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളും ഒരുമിച്ച് നശിക്കും. കാലാവസ്ഥാ ദുരന്തങ്ങൾ അവരുടെ തൊഴിലും വീടും ഒരേസമയം തകർക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിലാളികളുടെ പ്രശ്നം ഇന്ന് തൊഴിൽനീതിയുടെ വിഷയമെന്നതിലുപരി കാലാവസ്ഥാ നീതിയുടെ വിഷയവുമാണ്.
കൃത്രിമ ബുദ്ധിയും ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയും വ്യാപിക്കുന്നതോടെ ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിലിന്റെ പുതിയ രൂപങ്ങളും ഉയർന്നുവരുന്നു. ഇന്ന് കമ്പ്യൂട്ടറിനു മുന്നിലിരുന്ന് ചിത്രങ്ങൾ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നവരും ശബ്ദരേഖകൾ എഴുതിമാറ്റുന്നവരും ഉള്ളടക്കം പരിശോധിക്കുന്നവരും ഡാറ്റ ക്രമീകരിക്കുന്നവരും എല്ലാം പുതിയ തലമുറയിലെ ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിലാളികളാണ്. അവരുടെ തൊഴിൽസ്ഥലം വീടാണ്; പ്രതിഫലം പലപ്പോഴും ഓരോ ടാസ്കിനും അനുസരിച്ചുള്ളതാണ്; തൊഴിൽസമയം അനിശ്ചിതമാണ്; സാമൂഹിക സുരക്ഷ പരിമിതമാണ്. അതിനാൽ സൂചിയും നൂലും മാറി ലാപ്ടോപ്പും ഇന്റർനെറ്റും വന്നെങ്കിലും ചൂഷണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടന പലപ്പോഴും പഴയതുതന്നെയാണ്.
Read more
അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഗൃഹാധിഷ്ഠിത തൊഴിലാളികളുടെ അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയെ പഴയകാലത്തെ ബീഡി തൊഴിലാളികളുടെയോ തയ്യൽ തൊഴിലാളികളുടെയോ പ്രശ്നമായി മാത്രം കാണാൻ കഴിയില്ല. ഇത് ഭാവിയിലെ തൊഴിൽലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച കൂടിയാണ്. ലോകം കൂടുതൽ കൂടുതൽ വീടുകളെ തൊഴിൽസ്ഥലങ്ങളാക്കി മാറ്റുമ്പോൾ, തൊഴിൽനിയമങ്ങളും സാമൂഹിക സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളും അതിനനുസരിച്ച് മാറിയില്ലെങ്കിൽ ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും വലിയ തൊഴിലാളിവിഭാഗം അദൃശ്യരായി തുടരും. വീടിനെ ഫാക്ടറിയാക്കുന്ന സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയ്ക്ക്, വീടിനെ തൊഴിൽസ്ഥലമായി അംഗീകരിക്കുന്ന നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയും സാമൂഹിക സുരക്ഷാ സംവിധാനവും സൃഷ്ടിക്കേണ്ടത് ഇന്നത്തെ ഏറ്റവും വലിയ രാഷ്ട്രീയ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്.
