ഇന്ത്യയിലെ കുടിവെള്ള പ്രതിസന്ധി ഒരു താൽക്കാലിക ഭരണപരാജയമല്ല; അത് ഭൂമിയുടെ അടിത്തട്ടിൽ വരെ കുഴിച്ചിറങ്ങുന്ന ഘടനാപരമായ പ്രതിസന്ധിയാണ്. ഇന്ത്യയിൽ ശുദ്ധജലം ഇല്ലാതാകുന്നത് പൈപ്പുകളുടെ ചോർച്ചയിലോ സെവറേജ് ലൈനുകളുടെ തകരാറിലോ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്ന പ്രശ്നമല്ല. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ അടിത്തറ ഭൂഗർഭജലത്തിന്റെ തകർച്ചയിലാണ്. ഈ യാഥാർഥ്യം അംഗീകരിക്കാതെ “വികസനം” പറയുന്നത്, രോഗിയുടെ ശരീരം വിറയുമ്പോൾ ബിൽബോർഡ് കാണിച്ച് ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
ഇന്ത്യയിൽ കുടിവെള്ളത്തിനും കൃഷിക്കും ഏറ്റവും നിർണായകമായത് ഭൂഗർഭജലമാണ്. ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയിൽ കുടിവെള്ളത്തിന്റെ ഏകദേശം 85 ശതമാനവും, നഗരങ്ങളിൽ 50 ശതമാനവും, കൃഷിയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ജലത്തിന്റെ ഏകദേശം 60 ശതമാനവും ഭൂഗർഭജലത്തിലാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്. ഈ കണക്കുകൾ പറയുന്നത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ അഭിപ്രായമല്ല; അത് Central Ground Water Board രേഖപ്പെടുത്തിയ ഔദ്യോഗിക സത്യമാണ്. അതായത്, ഇന്ത്യയിൽ ശുദ്ധജലം നിലനിൽക്കുമോ ഇല്ലയോ എന്ന ചോദ്യം നേരിട്ട് ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത് ഭൂഗർഭജലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനോടാണ്.
പക്ഷേ, ഈ അത്യാവശ്യ സ്രോതസ്സ് ഇന്ന് ഇന്ത്യയിൽ അളവില്ലാതെ ചൂഷണം ചെയ്യപ്പെടുകയാണ്. ഭൂഗർഭജലം വാർഷികമായി റീചാർജ് ചെയ്യപ്പെടുന്നതിലും കൂടുതൽ അളവിൽ പമ്പ് ചെയ്ത് പുറത്തെടുക്കുന്ന അവസ്ഥ രാജ്യത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും സാധാരണയായി മാറിക്കഴിഞ്ഞു. 2025-ലെ ദേശീയ ഭൂഗർഭജല വിലയിരുത്തൽ റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നത്, ഇന്ത്യയിലെ മൊത്തം അസസ്മെന്റ് യൂണിറ്റുകളുടെ 11 ശതമാനം “over-exploited” ആയും, 3 ശതമാനം “critical” ആയും മാറിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നാണ്. ഈ വാക്കുകൾ സാങ്കേതികമായി തോന്നാം, പക്ഷേ അതിന്റെ അർത്ഥം ലളിതമാണ്:
- ഭൂമിക്കടിയിൽ ഇനി വെള്ളം ബാക്കി ഇല്ല.
- ഉള്ളത് എടുത്തുകഴിഞ്ഞു.
- വരാനിരിക്കുന്ന തലമുറകൾക്കായി ഒന്നും സൂക്ഷിച്ചിട്ടില്ല.
ഇത് സ്വാഭാവികമായി സംഭവിച്ച ദുരന്തമല്ല. ഇത് രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങളുടെ ഫലമാണ്. ജനസംഖ്യ വർധനവോടെ കുടിവെള്ളത്തിനുള്ള നേരിട്ടുള്ള ആവശ്യവും, കൃഷിയ്ക്കായി വേണ്ട വെള്ളത്തിന്റെ ആവശ്യവും ഉയർന്നുവന്നു. ഇന്ത്യ ലോകജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 18 ശതമാനം ആളുകളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നത്, ആഗോള ജലസ്രോതസ്സുകളുടെ വെറും 4 ശതമാനം ഉപയോഗിച്ചാണെന്ന യാഥാർഥ്യം, വികസനത്തിന്റെ അഭിമാനമായി അല്ല, ഭരണപരാജയത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പായി വായിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്.
2022-ൽ ഏകദേശം 239 ബില്ല്യൺ ക്യൂബിക് മീറ്റർ ആയിരുന്ന വാർഷിക ഭൂഗർഭജല പമ്പിംഗ്, 2025-ൽ 247 ബില്ല്യൺ ക്യൂബിക് മീറ്ററിലേയ്ക്ക് ഉയർന്നു. ഈ വെള്ളത്തിന്റെ 87 ശതമാനവും കൃഷിക്ക്, 11 ശതമാനം കുടിവെള്ളത്തിനും ഗൃഹോപയോഗത്തിനും, ബാക്കി വെറും 2 ശതമാനം വ്യവസായത്തിനുമാണ്. ഈ കണക്കുകൾ ഒരു മിഥ്യ തകർക്കുന്നു: ഇന്ത്യയിലെ ജലപ്രതിസന്ധിക്ക് കാരണം “വ്യവസായങ്ങൾ മാത്രം” അല്ല; നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത കൃഷി നയങ്ങളും, സൗജന്യ വൈദ്യുതി, അളവില്ലാത്ത ബോർവെൽ സംസ്കാരം, രാഷ്ട്രീയ പ്രീണന നയങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം ചേർന്നതാണ് ഈ ദുരന്തം.
ഇവിടെ സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം വീണ്ടും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഭൂഗർഭജലം സംരക്ഷിക്കാൻ കടുത്ത നിയന്ത്രണങ്ങൾ വേണം. വിള പാറ്റേണുകൾ മാറ്റണം. ജല ഉപഭോഗം രാഷ്ട്രീയമായി അപ്രിയമായ വിഷയമാക്കണം. പക്ഷേ സ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണത്തിൽ അപ്രിയമായ സത്യങ്ങൾ പറയാൻ ആരും തയ്യാറാകില്ല. വോട്ടുകൾ നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന ഭയം, ശാസ്ത്രീയ മുന്നറിയിപ്പുകളെ നിശ്ശബ്ദമാക്കുന്നു. ഫലമായി, ഭൂമിക്കടിയിലെ വെള്ളം വറ്റുന്നു; ഭരണകൂടം ബിൽബോർഡുകളിൽ വികസനം എഴുതുന്നു.
കാലാവസ്ഥാ മാറ്റം ഈ പ്രതിസന്ധിയെ കൂടുതൽ ക്രൂരമാക്കുകയാണ്. മഴയുടെ പാറ്റേണുകൾ തകരുന്നു, റീചാർജ് സീസണുകൾ ചുരുങ്ങുന്നു, ഭൂഗർഭജലത്തിന്റെ പുനരുജ്ജീവനം സ്വാഭാവികമായി നടക്കാതെ വരുന്നു. എന്നാൽ ഈ ശാസ്ത്രീയ യാഥാർഥ്യങ്ങൾ പോലും ഭരണകൂടത്തിന്റെ നയങ്ങളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നില്ല. കാരണം, സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിൽ ദീർഘകാല ഭീഷണികൾ രാഷ്ട്രീയമായി അപ്രസക്തമാണ്; അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മാത്രമാണ് പ്രസക്തം.
ഇതിന്റെ ഫലമാണ് ഇന്ന് നാം കാണുന്നത്: ഭൂഗർഭജലം വറ്റുന്നു, ബാക്കി ഉള്ളത് മലിനമാകുന്നു. ബോർവെലുകളിൽ E. coli കാണപ്പെടുന്നു. നഗരങ്ങളിൽ ടൈഫോയ്ഡ് പടരുന്നു. കുട്ടികൾ മരിക്കുന്നു. ഇതൊക്കെ ഒരേ ശൃംഖലയിലെ കണ്ണികളാണ്. ഭൂമിക്കടിയിൽ നിന്നാണ് ഈ ദുരന്തം തുടങ്ങുന്നത്; ആശുപത്രികളിൽ അത് അവസാനിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ചോദ്യം മാറുന്നു.
ഇത് വെറും ജലപ്രശ്നമാണോ?
അല്ല.
ഇത് ഭരണത്തിന്റെ നൈതിക പരാജയമാണ്.
ഇത് സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതി വില ആണ്.
ഭൂഗർഭജലം പോലെ തന്നെ, ജനാധിപത്യവും പതുക്കെ വറ്റുകയാണ്. ആദ്യം നിയന്ത്രണങ്ങൾ അപ്രസക്തമാകും. പിന്നെ മുന്നറിയിപ്പുകൾ അവഗണിക്കപ്പെടും. ഒടുവിൽ ദുരന്തം സംഭവിക്കും. അതിന് ശേഷം “അടിയന്തര നടപടി” പ്രഖ്യാപിക്കും. ഇതാണ് സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിന്റെ സ്ഥിരം മാതൃക — prevention ഇല്ല, accountability ഇല്ല, damage control മാത്രം.
ശുദ്ധജലം പോലും അവകാശമല്ലാത്ത ഒരു രാജ്യത്ത്,
വികസനം ഒരു കള്ളക്കഥ മാത്രമാണ്.
ഭൂമിക്കടിയിൽ വെള്ളം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ,
ബിൽബോർഡുകളിലെ വാക്കുകൾക്ക്
ആരെയും ദാഹത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാനാവില്ല.
ഭൂഗർഭജലം വറ്റുന്നത് ഒരു നിശബ്ദ ദുരന്തമാണെങ്കിൽ, മലിനജലം കുടിച്ച് മനുഷ്യർ മരിക്കുന്നത് അതിന്റെ ശബ്ദമുള്ള രാഷ്ട്രീയ ഫലമാണ്. ഇന്ത്യയിൽ ഇന്ന് ജലപ്രതിസന്ധി ഒരു സിദ്ധാന്ത ചർച്ചയല്ല; അത് മരണ കണക്കുകളായി മാറിയ യാഥാർഥ്യമാണ്. ബോർവെലുകളിൽ വെള്ളം കുറയുമ്പോൾ, അവശേഷിക്കുന്നത് മലിനജലമാണ്. ആ മലിനജലം ഭരണകൂടത്തിന്റെ അനാസ്ഥയിലൂടെ പൈപ്പുകളിൽ കയറുമ്പോൾ, അത് രോഗമായി മാറുന്നു; രോഗം മരണമായി മാറുമ്പോൾ, അതിനെ “ദുരഭാഗ്യം” എന്ന് വിളിച്ചൊഴിയുന്നു. ഇതാണ് സ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണത്തിന്റെ ക്രൂരമായ ലജിക്.
മലിനജലം മൂലമുള്ള മരണങ്ങൾ ഇന്ത്യയിൽ അപൂർവ സംഭവങ്ങളല്ല. അവ ഭരണപരാജയത്തിന്റെ പതിവ് ഫലങ്ങളാണ്. സെവറേജ് ലൈനുകളും കുടിവെള്ള പൈപ്പുകളും ഒരേ ട്രഞ്ചിൽ കുഴിച്ചിടുന്ന ആസൂത്രണ പിഴവുകൾ, ചോർച്ചകൾ സമയത്ത് കണ്ടെത്താത്ത നഗരസഭകൾ, മുന്നറിയിപ്പുകൾ അവഗണിക്കുന്ന ഭരണകൂടങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് ഓരോ മരണവും സംഭവിക്കുന്നത്. എന്നിട്ടും, ഒരിടത്തും ഇത് രാഷ്ട്രീയ കുറ്റകൃത്യമായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
ഒരു പ്രദേശത്ത് മലിനജലം കുടിച്ച് ആളുകൾ മരിക്കുമ്പോൾ, ഭരണകൂടം പതിവായി പറയുന്ന വാക്കുകൾ ഒരേ രീതിയിലാണ്: “പരിശോധന നടക്കുന്നു”, “ക്ലോറിനേഷൻ ശക്തമാക്കി”, “സ്ഥിതി നിയന്ത്രണവിധേയമാണ്”. എന്നാൽ ഈ വാക്കുകൾക്കിടയിൽ മറഞ്ഞുപോകുന്ന ചോദ്യം ഇതാണ്:
എന്തുകൊണ്ട് ഈ മരണം സംഭവിച്ചു?
ഇത് തടയാൻ കഴിയുമായിരുന്നോ?
ആരാണ് ഉത്തരവാദി?
സ്വേച്ഛാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തിൽ ഈ ചോദ്യങ്ങൾ അസ്വീകാര്യമാണ്. കാരണം, മലിനജല മരണം അംഗീകരിക്കുന്നത് ഒരു സാങ്കേതിക പരാജയം അംഗീകരിക്കുന്നതല്ല; അത് ഭരണത്തിന്റെ നൈതിക പരാജയം അംഗീകരിക്കുന്നതാണ്. അതിനാൽ, മരിച്ചവരെ കണക്കുകളാക്കി മാറ്റുന്നു. പത്ത് പേർ, ഇരുപത് പേർ, നൂറ് പേർ — അക്കങ്ങൾ മാറുന്നു; പക്ഷേ ഉത്തരവാദിത്വം ഒരിക്കലും മാറുന്നില്ല.
മലിനജലം മൂലമുള്ള മരണങ്ങൾ പ്രത്യേകിച്ച് ദരിദ്രരെ, ചേരികളിൽ താമസിക്കുന്നവരെ, തൊഴിലാളികളെ, കുട്ടികളെ — സാമൂഹികമായി ഏറ്റവും ദുർബലരെയാണ് ബാധിക്കുന്നത്. കാരണം, അവർക്ക് ബദൽ ഇല്ല. ബോട്ടിൽ വെള്ളം വാങ്ങാൻ പണമില്ല. സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളിലേക്ക് ഓടാൻ കഴിയില്ല. അവരുടെ ശരീരങ്ങളാണ് ഭരണപരാജയത്തിന്റെ ആദ്യ പരീക്ഷണഭൂമി. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഈ മരണങ്ങൾ ഭരണകൂടത്തിന് രാഷ്ട്രീയമായി “ചെലവുകുറഞ്ഞ” മരണങ്ങളായി മാറുന്നു.
ഇവിടെയാണ് ഭൂഗർഭജല പ്രതിസന്ധിയും മലിനജല മരണങ്ങളും ഒരേ ശൃംഖലയിലെ കണ്ണികളാകുന്നത്. ഭൂഗർഭജലം വറ്റുമ്പോൾ, ആളുകൾ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ കുഴിക്കും. പുതിയ ബോർവെലുകൾ വരും. അവയിൽ വെള്ളം ഉണ്ടാകാം, പക്ഷേ അത് സുരക്ഷിതമാകണമെന്നില്ല. റീചാർജ് കുറഞ്ഞ ഭൂമിയിൽ മലിനീകരണം വേഗത്തിൽ പടരും. സെവറേജ് ചോർന്നാൽ, അത് നേരെ കുടിവെള്ളത്തിലേക്ക് കയറും. ഇതൊരു ശാസ്ത്രീയ യാഥാർഥ്യമാണ്. പക്ഷേ ഭരണകൂടം അതിനെ ശാസ്ത്രമായി കാണുന്നില്ല; അത് ഒരു ഇമേജ് പ്രശ്നമായി മാത്രമാണ് കാണുന്നത്.
അതുകൊണ്ടാണ് മലിനജല മരണങ്ങൾക്ക് ശേഷം നടക്കുന്നത് എല്ലായിടത്തും ഒരേ നാടകമാണ്. ആരോഗ്യക്യാമ്പുകൾ, ORS വിതരണം, ക്ലോറിൻ ടാബ്ലറ്റുകൾ, താൽക്കാലിക മെഡിക്കൽ യൂണിറ്റുകൾ. മനുഷ്യർ മരിച്ചതിന് ശേഷം നടത്തുന്ന ഈ നടപടികൾ, ജീവൻ രക്ഷിക്കുന്നതല്ല; ഭരണകൂടത്തെ രക്ഷിക്കുന്നതാണ്. ഇത് prevention അല്ല, damage control ആണ്. സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിൽ damage control തന്നെ governance ആയി മാറുന്നു.
ഒരു ജനാധിപത്യത്തിൽ, മലിനജലം മൂലം ഒരു കുട്ടി മരിച്ചാൽ, അത് മന്ത്രിസഭയെ കുലുക്കേണ്ട സംഭവമാണ്. ഇവിടെ, അത് ഒരു രണ്ട് ദിവസത്തെ വാർത്തയായി മാറുന്നു. പിന്നെ അടുത്ത ദുരന്തം വരുന്നത് വരെ കാത്തിരിക്കുന്നു. ഈ ആവർത്തനമാണ് ഏറ്റവും ഭീകരം. കാരണം, അത് സമൂഹത്തെ തന്നെ മരണങ്ങളോട് അഭ്യസ്തവിദ്യരാക്കുന്നു. “ഇതൊക്കെ നടക്കാറുള്ളതല്ലേ” എന്ന വാചകം, സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വിജയകരമായ ആയുധമാണ്.
മലിനജല മരണങ്ങൾ ഇന്ത്യയിൽ ഇന്ന് ഒരു മുന്നറിയിപ്പാണ്. അത് വെറും ജലപ്രശ്നത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പല്ല; അത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ആരോഗ്യനിലയുടെ മുന്നറിയിപ്പാണ്. ഒരു രാജ്യം തന്റെ പൗരന്മാർക്ക് ശുദ്ധജലം പോലും ഉറപ്പാക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലാകുമ്പോൾ, അവിടെ വികസനം എന്ന വാക്ക് അർത്ഥശൂന്യമാകുന്നു. അവിടെ “വികസിത് ഭാരത്” എന്ന മുദ്രാവാക്യം ഒരു രാഷ്ട്രീയ കള്ളക്കഥയായി മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ.
Read more
അവസാനം, മലിനജലം കുടിച്ച് മരിക്കുന്ന ഓരോ മനുഷ്യനും നമ്മോട് ഒരേ ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നു:
ഈ മരണം ആരുടേതാണ്?
കുടിവെള്ളത്തിന്റെ കുറ്റമാണോ?
അല്ല.
അത് ഭരണത്തിന്റെ കുറ്റമാണ്.
അത് ഉത്തരവാദിത്വമില്ലാത്ത അധികാരത്തിന്റെ ഫലമാണ്.
ഈ മരണങ്ങളെ ഇനിയും “ദുർഭാഗ്യം” എന്ന് വിളിച്ചാൽ,
അത് തെറ്റായ ഭാഷയല്ല
അത് നൈതിക കൂട്ടുപിടിത്തമാണ്.
