വെനസ്വേല: ഏകാധിപത്യത്തിന്റെ അന്ത്യം, സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ തിരിച്ചുവരവ്, എണ്ണ–രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പുതിയ ലോകക്രമം

വെനസ്വേലയുടെ തകർച്ച ഒരു പെട്ടെന്നുണ്ടായ ദുരന്തമല്ല; അത് പതിറ്റാണ്ടുകളായി വളർന്നുവന്ന അധികാര അഹങ്കാരത്തിന്റെ, അഴിമതിയുടെ, സ്ഥാപന നശീകരണത്തിന്റെ, മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങളുടെ അനിവാര്യമായ അന്ത്യം മാത്രമായിരുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ തെളിയിക്കപ്പെട്ട എണ്ണശേഖരമുള്ള രാജ്യം—ഏകദേശം 330 ബില്യൺ ബാരൽ—പട്ടിണിയുടെയും കുടിയേറ്റത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി മാറിയതിന്റെ പിന്നിൽ പ്രകൃതിയുടെ ശാപമൊന്നുമില്ല; രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ക്രൂരത മാത്രമേയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. ഈ ക്രൂരതയുടെ മുഖമായിരുന്നു Nicolás Maduro. ഹ്യൂഗോ ഷാവേസിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷം അധികാരത്തിലെത്തിയ മഡുറോ, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പേരിൽ ശേഷിച്ചിരുന്ന എല്ലാ സ്ഥാപനങ്ങളെയും ക്രമാതീതമായി ശൂന്യമാക്കി, ഭരണകൂടത്തെ ഒരു കുടുംബ–സൈനിക–നാർക്കോ കൂട്ടുകെട്ടായി മാറ്റുകയായിരുന്നു.

ഈ ദീർഘകാല തകർച്ചയുടെ നാടകീയമായ അന്ത്യഘട്ടമായിരുന്നു 2026 ജനുവരി 3. കാരക്കാസിൽ നടന്നതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ട അമേരിക്കൻ സൈനിക ഇടപെടൽ—പ്രസിഡന്റ് Donald Trumpയുടെ നേരിട്ടുള്ള ഉത്തരവെന്ന അവകാശവാദത്തോടെ—ലോകത്തെ ഞെട്ടിച്ചു. മഡുറോയെയും ഭാര്യയെയും അറസ്റ്റ് ചെയ്ത് ന്യൂയോർക്കിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയെന്നും, മയക്കുമരുന്ന് കടത്ത്, നാർക്കോ–ഭീകരവാദം തുടങ്ങിയ ഗുരുതര കുറ്റങ്ങൾ ചുമത്തിയെന്നും വന്ന വാർത്തകൾ, ഒരു രാഷ്ട്രതലവന്റെ പതനം എന്നതിലുപരി, ആഗോള ശക്തിസമവാക്യങ്ങളിൽ ഒരു ഭൂകമ്പമായി മാറി. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണാധികാരിയെ മറ്റൊരു രാജ്യം സൈനികമായി പിടികൂടി സ്വന്തം കോടതിയിൽ ഹാജരാക്കുന്ന കാഴ്ച, രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനു ശേഷമുള്ള ലോകക്രമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ധാരണകളെ പോലും ചോദ്യം ചെയ്തു.

എന്നാൽ ഈ വാർത്ത വെനസ്വേലയിൽ ഉണ്ടാക്കിയ പ്രതികരണം ലോകം പ്രതീക്ഷിച്ചതിന് വിപരീതമായിരുന്നു. സാധാരണയായി ഒരു വിദേശ സൈനിക ഇടപെടൽ ഭീതിയും കലാപവും സൃഷ്ടിക്കേണ്ടതാണെങ്കിൽ, വെനസ്വേലയിൽ തെരുവുകൾ നിറഞ്ഞത് ആഹ്ലാദം കൊണ്ടായിരുന്നു. കാരക്കാസിലും മറക്കൈബോയിലും വാലൻസിയയിലും ജനങ്ങൾ തെരുവിലിറങ്ങി. വർഷങ്ങളായി ക്ഷാമവും അടിച്ചമർത്തലും അനുഭവിച്ച ഒരു ജനത, ഈ സംഭവത്തെ ഒരു അധിനിവേശമായി കണ്ടില്ല; മറിച്ച് ഒരു നീണ്ട, ഇരുണ്ട രാത്രിയുടെ അവസാനം വന്ന പുലരിയായി അവർ അനുഭവിച്ചു. മിയാമി, മാഡ്രിഡ്, ലിമ തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളിൽ കുടിയേറ്റ ജീവിതം നയിക്കുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വെനസ്വേലക്കാർ ആഹ്ലാദത്തോടെ ആഘോഷിച്ചു. അവരുടെ കണ്ണുകളിൽ അത് അമേരിക്കയുടെ വിജയം അല്ല; മഡുറോയുടെ പരാജയമാണ്.

ഈ സന്തോഷത്തിന്റെ പിന്നിൽ കിടക്കുന്നത് മഡുറോ ഭരണത്തിന്റെ ക്രൂരമായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളാണ്. പോലീസ്–സൈനിക സംവിധാനങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധങ്ങളാക്കി മാറ്റിയ ഭരണകൂടം, ‘FAES’ പോലുള്ള പ്രത്യേക യൂണിറ്റുകൾ വഴി തുറന്ന കൊലപാതകങ്ങളിലേക്കാണ് നീങ്ങിയത്. സാധാരണ ജനങ്ങളെ പോലും “കുറ്റവാളികൾ” എന്ന പേരിൽ വെടിവെച്ചു കൊല്ലുന്ന ഈ ക്രൂരതകൾ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ കടുത്ത വിമർശനങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി. രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളും പത്രപ്രവർത്തകരും മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകരും തടവറകളിൽ നേരിട്ടത് മനുഷ്യത്വരഹിതമായ പീഡനങ്ങളായിരുന്നു. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിമിനൽ കോടതി അന്വേഷണം ആരംഭിച്ചത്—ഒരു ഭരണകൂടത്തിന്റെ ആഭ്യന്തര പീഡനം ആഗോള നീതിന്യായത്തിന്റെ പരിധിയിലേക്ക് കടന്ന അപൂർവ നിമിഷം.

എന്നാൽ അടിച്ചമർത്തൽ മാത്രം മഡുറോ ഭരണത്തെ തകർത്തില്ല; അതിനൊപ്പം തന്നെ ഭരണപരമായ അഴിമതിയും സാമ്പത്തിക കെടുകാര്യസ്ഥതയും വെനസ്വേലയെ ശ്വാസംമുട്ടിച്ചു. പൊതുമേഖലാ എണ്ണക്കമ്പനിയായ PDVSA, ഒരു ദേശീയ സമ്പത്ത് സംരക്ഷണ സ്ഥാപനമെന്ന നിലയിൽ നിന്ന് ഭരണകൂടത്തിന്റെ സ്വകാര്യ സമ്പാദ്യപ്പെട്ടിയായി മാറി. ബില്യൺ കണക്കിന് ഡോളറുകൾ വിദേശ അക്കൗണ്ടുകളിലേക്ക് ഒഴുകി; നിക്ഷേപവും പരിപാലനവും ഇല്ലാതായതോടെ പൈപ്പ്ലൈനുകളും റിഫൈനറികളും തുറമുഖങ്ങളും നശിച്ചു. ഹൈപ്പർ ഇൻഫ്ലേഷൻ ശമ്പളങ്ങളെ അർത്ഥശൂന്യമാക്കി. ഭക്ഷണം, മരുന്ന്, ഇന്ധനം—എല്ലാം അപര്യാപ്തമായി. അതിജീവനത്തിനായി ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ രാജ്യം വിട്ടോടി. ലാറ്റിൻ അമേരിക്കൻ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മനുഷ്യ കുടിയേറ്റങ്ങളിലൊന്നായി വെനസ്വേല മാറി.

മഡുറോയെ ആഗോളതലത്തിൽ പൂർണമായി പ്രതിസ്ഥാനത്ത് നിർത്തിയത് നാർക്കോ–രാഷ്ട്രീയ ആരോപണങ്ങളാണ്. വെനസ്വേല നേരിട്ട് കൊക്കെയ്ൻ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന രാജ്യമല്ലെങ്കിലും, കൊളംബിയയിൽ നിന്നുള്ള മയക്കുമരുന്ന് അമേരിക്കയിലേക്കുള്ള പ്രധാന ട്രാൻസിറ്റ് പാതയായി രാജ്യം മാറിയിരുന്നു. ‘കാർട്ടൽ ഓഫ് ദി സൺസ്’ എന്ന പേരിൽ മഡുറോയും ഭാര്യയും സൈനിക തലവന്മാരും ചേർന്ന് പ്രവർത്തിച്ച മയക്കുമരുന്ന് ശൃംഖലയെക്കുറിച്ചുള്ള അമേരിക്കൻ കണ്ടെത്തലുകൾ, ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഇരുണ്ട മുഖം തുറന്നു കാട്ടി. തോക്കിൻ മുനയിൽ രാജ്യം ഭരിച്ച ഈ ഭരണാധികാരി ഇനി നിയമത്തിന് മുന്നിൽ മറുപടി പറയേണ്ടിവരും എന്ന യാഥാർത്ഥ്യം, വെനസ്വേലൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഒരു പുതിയ അധ്യായം തുറക്കുന്നു.

ഈ സംഭവത്തിന്റെ ആഗോള വശം അതിലും സങ്കീർണ്ണമാണ്. അമേരിക്കൻ ആക്രമണത്തിന് മണിക്കൂറുകൾക്ക് മുൻപ് തന്നെ ചൈനീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ മഡുറോയുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തിയിരുന്നു എന്ന വിവരം, ഈ നീക്കത്തെ ഒരു ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയ സംഭവത്തിൽ നിന്ന് ആഗോള ശക്തിപോരാട്ടത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കി മാറ്റുന്നു. China വർഷങ്ങളായി വെനസ്വേലയിൽ നിന്ന് കുറഞ്ഞ വിലയ്ക്ക് എണ്ണ വാങ്ങുകയും, ഏകദേശം 60 ബില്യൺ ഡോളറോളം വായ്പകളും നിക്ഷേപങ്ങളും രാജ്യത്തോട് ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ലാറ്റിൻ അമേരിക്കയിലെ ചൈനയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട തന്ത്രകേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു വെനസ്വേല. മഡുറോയുടെ പതനം, അതിനാൽ, വെനസ്വേലയിലെ ഭരണകൂടത്തിന്റെ മാത്രമല്ല, ചൈനയുടെ ദക്ഷിണ അമേരിക്കൻ സ്വപ്നങ്ങളുടെയും കനത്ത അടിയാകുന്നു.

ഇവിടെയാണ് അമേരിക്കയുടെ നീക്കം വെറും “ജനാധിപത്യ വിമോചന” കഥയായി മാത്രം വായിക്കാനാവാത്തത്. ഇത് ഒരു ശക്തമായ ജിയോപൊളിറ്റിക്കൽ സന്ദേശമാണ്: പടിഞ്ഞാറൻ അർദ്ധഗോളത്തിൽ അമേരിക്കയുടെ ആധിപത്യം ചോദ്യം ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർക്ക് കനത്ത വില കൊടുക്കേണ്ടിവരും. അതിനൊപ്പം തന്നെ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ എണ്ണശേഖരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിയന്ത്രണവും ഈ നീക്കത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലാണ്. വെനസ്വേലൻ എണ്ണ വീണ്ടും ആഗോള വിപണിയിൽ വലിയ തോതിൽ ഒഴുകാൻ തുടങ്ങുകയാണെങ്കിൽ, അതിന്റെ പ്രതിഫലം ഉടൻ തന്നെ എണ്ണവിലയിൽ പ്രതിഫലിക്കും. തിങ്കളാഴ്ച ആഗോള വിപണികൾ തുറക്കുമ്പോൾ എണ്ണവില താഴേക്കു പോകുമെന്ന പ്രതീക്ഷ ശക്തമാണ്. ഇത് Saudi Arabia, ഇറാൻ, ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യത്തെയും ബാധിച്ചേക്കും. അമേരിക്കയുടെ മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് എണ്ണ ആശ്രിതത്വം കുറയാൻ ഇതു വഴിയൊരുക്കും.

എങ്കിലും, ഈ എല്ലാം ആഘോഷങ്ങളുടെയും പ്രതീക്ഷകളുടെയും നടുവിൽ ഒരു അസ്വസ്ഥമായ ചോദ്യം നിലനിൽക്കുന്നു. ഒരു ഏകാധിപതിയുടെ പതനം ജനങ്ങൾക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നു എന്നത് സത്യമാണ്. എന്നാൽ ഒരു വിദേശ സൈനിക ഇടപെടൽ വഴി സംഭവിക്കുന്ന ഭരണകൂട മാറ്റം ദീർഘകാല ജനാധിപത്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുമോ? ഇറാഖ്, ലിബിയ, അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ എന്നിവയുടെ അനുഭവങ്ങൾ മുന്നിലുണ്ട്. ഏകാധിപതിയെ നീക്കിയെങ്കിലും, അതിന്റെ ശൂന്യതയിൽ കലാപവും അസ്ഥിരതയും വിദേശ ആശ്രിതത്വവും വളർന്ന ചരിത്രമാണ് അവിടങ്ങളിൽ. വെനസ്വേലക്കും അതേ വിധി ഉണ്ടാകുമോ, അതോ ജനങ്ങൾ സ്വയം രാഷ്ട്രീയ ഭാവി രൂപപ്പെടുത്തുമോ എന്നതാണ് നിർണ്ണായക ചോദ്യം.

വെനസ്വേല ഇപ്പോൾ ഒരു വഴിത്തിരിവിലാണ്. ഭീതിയുടെയും പട്ടിണിയുടെയും വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം, ആദ്യമായി പ്രതീക്ഷയെക്കുറിച്ച് ജനങ്ങൾ സംസാരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ പ്രതീക്ഷയുടെ ദിശ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുക എണ്ണക്കമ്പനികളുടെ കരാറുകളിലൂടെയോ, വിദേശ സൈനിക തന്ത്രങ്ങളിലൂടെയോ, അതോ വെനസ്വേലൻ ജനതയുടെ സ്വതന്ത്ര രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങളിലൂടെയോ എന്നത് ഇനിയും വ്യക്തമല്ല. ഏകാധിപത്യത്തിന്റെ പതനം ഒരു തുടക്കമാത്രമാണ്; ജനാധിപത്യം, നീതി, സാമൂഹ്യ പുനർനിർമ്മാണം—ഇവയെല്ലാം ഇനിയും ദൂരെ കിടക്കുന്നു.

Read more

അവസാനമായി, വെനസ്വേലയുടെ കഥ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ മാത്രം കഥയല്ല. അത് 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ അധികാരത്തിന്റെ, സമ്പത്തിന്റെ, സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ, ജനങ്ങളുടെ സഹനത്തിന്റെയും പ്രതിരോധത്തിന്റെയും കഥയാണ്. തെരുവുകളിൽ ആഹ്ലാദവും ലോക നയതന്ത്ര മുറികളിൽ ആശങ്കയും ഒരേ സമയം നിലനിൽക്കുന്ന ഈ നിമിഷം, ലോകക്രമം എങ്ങോട്ട് നീങ്ങുന്നു എന്നതിന്റെ ശക്തമായ സൂചനയായി മാറുന്നു. വെനസ്വേലയിലെ എണ്ണ മാത്രം ലോകത്തെ മാറ്റില്ല; എന്നാൽ ആ എണ്ണയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങൾ ലോകത്തിന്റെ ഭാവിദിശ തന്നെ പുനർനിർവ്വചിച്ചേക്കാം.