ഇന്ത്യയുടെ നഗര പുനരുദ്ധാനം ഇന്ന് ഒരു നിശ്ശബ്ദ വിപ്ലവമായി നടക്കുന്നു. അതിന് തീപാറുന്ന മുദ്രാവാക്യമില്ല, പക്ഷേ അതിന്റെ ആഘാതം ദൂരവ്യാപകമാണ്. 2036ഓടെ അറുപത് കോടി പേർ നഗരങ്ങളിൽ താമസിക്കുമെന്ന കണക്ക് ഒരു സംഖ്യ മാത്രമല്ല; അത് ഭൂമിയുടെ മേൽ പതിയുന്ന പുതിയ ഭാരം കൂടിയാണ്. ഇന്ത്യയുടെ നഗരങ്ങൾ ഇതിനകം തന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ ജിഡിപിയുടെ രണ്ടിൽ മൂന്നുഭാഗം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. എന്നാൽ അവിടെയെത്തുന്ന വളർച്ച, അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസനം, വ്യവസായ വ്യാപനം എന്നിവയുടെ പിന്നിൽ നിൽക്കുന്ന പരിസ്ഥിതി ചിന്ത എത്രത്തോളം ആഴമുള്ളതാണ് എന്നതാണ് ഇപ്പോഴത്തെ നിർണായക ചോദ്യം. 2026-27 യൂണിയൻ ബജറ്റ് ടിയർ II, ടിയർ III നഗരങ്ങളെ ഇന്ത്യയുടെ അടുത്ത വളർച്ചാ ഭൂപടമായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. Mumbai, Delhi, Kolkata, Bengaluru പോലുള്ള മഹാനഗരങ്ങളുടെ തിരക്ക് കുറയ്ക്കാൻ വളർച്ച പിരിച്ചുവിടണമെന്ന് പറയുന്നത് യുക്തിസഹമാണ്. പക്ഷേ തിരക്ക് കുറയ്ക്കുക എന്നത് അപകടം ഇല്ലാതാക്കുന്നതല്ല; അത് പകരം മറ്റിടങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റുന്നതാണ്.
നഗരവികസനം ഒരു സാമ്പത്തിക ചർച്ച മാത്രമല്ല; അത് പരിസ്ഥിതി, സാമൂഹിക നീതി, മനുഷ്യാവകാശം, ആരോഗ്യസുരക്ഷ, ഭാവി തലമുറകളുടെ ജീവിതാവകാശം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചർച്ച കൂടിയാണ്. ബജറ്റിൽ നഗര വികസനം, വ്യവസായ ക്ലസ്റ്ററുകൾ, City Economic Regions (CER), ഗതാഗത ബന്ധങ്ങൾ, ലജിസ്റ്റിക് കോറിഡോറുകൾ എന്നിവയ്ക്ക് ഊന്നൽ നൽകുന്നു. എന്നാൽ ഈ വിപുലീകരണത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതി അടിസ്ഥാനം എവിടെയാണ്? വളർച്ചയുടെ വേഗതയെക്കാൾ വളർച്ചയുടെ രൂപം നിർണായകമാണ്. നഗരങ്ങൾ എങ്ങനെ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, ഏത് ഭൂമിയിലാണ് ഉയരുന്നത്, വെള്ളത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ഒഴുക്ക് എങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു, ചൂട് തരംഗങ്ങൾക്ക് എത്രത്തോളം തയ്യാറാണ് ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ബജറ്റിന്റെ കേന്ദ്ര ചർച്ചയിലല്ല.
ബജറ്റിലെ കാലാവസ്ഥാ ഇടപെടലുകൾ ശ്രദ്ധിക്കുമ്പോൾ വ്യക്തമായി കാണുന്നത് ഒരു ശമനകേന്ദ്രിത സമീപനമാണ്. ബാറ്ററി നിർമ്മാണത്തിനും സോളാർ ഉപകരണങ്ങൾക്കും കസ്റ്റംസ് തീരുവ ഇളവുകൾ, ആണവ വൈദ്യുതി പദ്ധതികൾക്ക് പ്രോത്സാഹനം, കാർബൺ ക്യാപ്ചർ, യൂട്ടിലൈസേഷൻ ആൻഡ് സ്റ്റോറേജ് (CCUS) പദ്ധതികൾക്ക് വൻതുക അനുവദിക്കൽ ഇവ എല്ലാം വ്യവസായ ഡീകാർബണൈസേഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഇത് ആവശ്യകമല്ലെന്ന് പറയാനാവില്ല. എന്നാൽ കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധി വ്യവസായ മലിനീകരണത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അത് നഗരങ്ങളുടെ രൂപകൽപ്പനയിലും നിലകൊള്ളുന്നു. നഗരങ്ങൾ കോൺക്രീറ്റ്-കൂട്ടിയിടങ്ങളായി രൂപപ്പെടുമ്പോൾ, ഹരിത മേഖലകൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, കുളങ്ങളും തണ്ണീർത്തടങ്ങളും മൂടിക്കെട്ടുമ്പോൾ, മഴവെള്ള ചാലുകൾ തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ അതിന്റെ ഫലം വെള്ളപ്പൊക്കം, ചൂട് ദ്വീപ് പ്രതിഭാസം, ജലക്ഷാമം, ആരോഗ്യ പ്രതിസന്ധി എന്നിങ്ങനെയായിരിക്കും.
CCUS പോലുള്ള പദ്ധതികൾ മലിനീകരണം ഉണ്ടാക്കിയ ശേഷം അതിനെ പിടിച്ചുവയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ്. എന്നാൽ മലിനീകരണം ഉണ്ടാകാത്ത രീതിയിൽ നഗരങ്ങൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യാനുള്ള ദീർഘകാല ചിന്ത എവിടെ? ഒരു നഗരത്തിന്റെ കാർബൺ പാദമുദ്ര നിർണയിക്കുന്നത് അതിന്റെ വ്യവസായങ്ങൾ മാത്രം അല്ല; അതിന്റെ ഗതാഗത രൂപകൽപ്പന, താമസമേഖലകളുടെ സാന്ദ്രത, തൊഴിൽ കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കുള്ള ദൂരം, പൊതുഗതാഗത സൗകര്യം, നടപ്പാതകളും സൈക്കിൾ പാതകളും എന്നിവയും നിർണായകമാണ്. ഇടനഗര ഹൈസ്പീഡ് റെയിൽ കാര്യക്ഷമമാകാം. എന്നാൽ ടിയർ II നഗരങ്ങളിൽ അവസാന മൈൽ ഗതാഗതം സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങളിൽ ആശ്രയിക്കുന്നതായാൽ, പരിസ്ഥിതി ലാഭം കുറയും. നഗരങ്ങൾക്കുള്ളിലെ റോഡ് ഡിസൈൻ, ഭൂമിവിന്യാസം, മിശ്ര ഉപയോഗ വികസനം, ഹരിത-നീല അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവയില്ലാതെ, ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള കണക്റ്റിവിറ്റി മാത്രം പര്യാപ്തമല്ല.
ഇന്ത്യയിലെ പല ടിയർ II നഗരങ്ങളും ഇതിനകം തന്നെ കാലാവസ്ഥാ സമ്മർദ്ദം അനുഭവിക്കുന്നു. ശക്തമായ മഴയ്ക്ക് പിന്നാലെ മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ വെള്ളം നിറയുന്ന റോഡുകൾ, നദീതീരങ്ങളിലെ അനധികൃത കയ്യേറ്റങ്ങൾ, പുഴകൾ മൂടിക്കെട്ടിയുള്ള റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് വികസനം, ചൂട് തരംഗങ്ങളിൽ പൊതുജനാരോഗ്യ സംവിധാനം തളരുന്ന അവസ്ഥ ഇവ പരിചിത ചിത്രങ്ങളാണ്. എന്നിട്ടും നഗരവികസന ചർച്ചയിൽ ഇവ രണ്ണ്ടാംനിര വിഷയങ്ങളായി തുടരുന്നു. സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെ മുന്നിൽ വെച്ച് പരിസ്ഥിതി ആശങ്കകളെ പിന്നിലാക്കുന്നത് ദീർഘകാല ചെലവ് വർധിപ്പിക്കും. ഇന്ന് ചെലവഴിക്കാത്ത രൂപ , നാളെയുടെ ദുരന്തനിവാരണ ചെലവായി പലമടങ്ങ് മടങ്ങിവരും.
ധനകാര്യ ഘടനയും അസമത്വം വർധിപ്പിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്. മുനിസിപ്പൽ ബോണ്ടുകൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഉയർന്ന പരിധികൾ നിശ്ചയിക്കുന്നത് ശക്തമായ നഗരസഭകൾക്ക് മൂലധന വിപണിയിൽ കൂടുതൽ പ്രവേശനം നൽകും. എന്നാൽ ടിയർ II, ടിയർ III നഗരങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗത്തിനും ആവശ്യമായ ക്രെഡിറ്റ് റേറ്റിംഗ്, വരുമാന സ്ഥിരത, ഭരണ ശേഷി എന്നിവയില്ല. അവർക്കാണ് അടിസ്ഥാന സൗകര്യ നവീകരണം ഏറ്റവും ആവശ്യമായത്. മഴവെള്ള ചാലുകളുടെ പുനർരൂപകൽപ്പന, മാലിന്യ സംസ്കരണ പ്ലാന്റുകൾ, ഹരിത മേഖലകളുടെ സംരക്ഷണം, ചൂട് പ്രതിരോധ പരിപാടികൾ ഇവയ്ക്ക് സ്ഥിരമായ ധനസഹായം ഇല്ലാതെ കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധം സാധ്യമല്ല. ശക്തമായ നഗരങ്ങൾ സുസ്ഥിരതാ നിക്ഷേപം ആകർഷിക്കുമ്പോൾ, ദുർബല നഗരങ്ങൾ അപകടഭൂപടങ്ങളായി മാറാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഇത് സാമ്പത്തിക അസമത്വത്തോടൊപ്പം പരിസ്ഥിതി അസമത്വവും സൃഷ്ടിക്കും.
വളർച്ച decentralise ചെയ്യുമ്പോൾ പ്രതിരോധ ശേഷിയും decentralise ചെയ്യണം. മഹാനഗരങ്ങളുടെ തിരക്ക് കുറയ്ക്കുക എന്നത് ശരിയായ ലക്ഷ്യമാണ്. എന്നാൽ തിരക്ക് കുറയ്ക്കുന്ന നഗരങ്ങൾ തന്നെ ഭാവിയിലെ ദുരന്തങ്ങളുടെ കേന്ദ്രങ്ങളാകരുത്. CER തന്ത്രം വ്യവസായ ക്ലസ്റ്ററുകൾ, ഗതാഗത ബന്ധങ്ങൾ, നിർണായക ഖനിജങ്ങൾ, സെമികണ്ടക്ടർ നിർമ്മാണം, നവീകരണ ഊർജ്ജ ബന്ധിത വ്യവസായങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പിന്തുണ നൽകുന്നു. ഇത് ദീർഘകാല മത്സരക്ഷമതയ്ക്ക് ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ നഗരങ്ങളുടെ പരിസ്ഥിതി ചുമട്ടിനുള്ള മുൻകരുതൽ ഇല്ലെങ്കിൽ, വ്യവസായവളർച്ചയും ജനസംഖ്യാ വർധനയും ചേർന്ന് നഗരങ്ങളെ അതിർത്തിയിലേക്ക് തള്ളിവിടും.
നഗരങ്ങൾ സാമ്പത്തിക യൂണിറ്റുകൾ മാത്രമല്ല; അവ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പരിസ്ഥിതി സംവിധാനങ്ങളാണ്. ജലചക്രം, ഹരിതാവരണം, വായുസഞ്ചാരം, തുറസ്സായ ഇടങ്ങൾ ഇവ നഗരാരോഗ്യത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. കോൺക്രീറ്റ് വ്യാപനവും അനിയന്ത്രിത ഭൂമിവിന്യാസവും ഇവയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, അതിന്റെ ആഘാതം ആദ്യം അനുഭവിക്കുന്നത് ദരിദ്രരും അനൗപചാരിക കുടിയേറ്റക്കാരുമാണ്. കാലാവസ്ഥാ നീതി എന്നത് വ്യവസായ ഉത്സർജ്ജം കുറയ്ക്കുന്നതിലുപരി, നഗരങ്ങളിലെ അസമത്വം കുറയ്ക്കുന്നതും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ചൂട് തരംഗങ്ങളിൽ എയർ കണ്ടീഷൻ ഇല്ലാത്ത വീടുകളിലാണ് അപകടം കൂടുതൽ. വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ ഏറ്റവും ആദ്യം മുങ്ങുന്നത് അനൗപചാരിക കോളനികളാണ്. അതിനാൽ കാലാവസ്ഥാ നയം നഗര ആസൂത്രണവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടാതെ പോവുന്നത് സാമൂഹിക നീതിയെയും ബാധിക്കുന്നു.
നഗരതല കാലാവസ്ഥാ ബജറ്റിംഗ് ഇപ്പോൾ അനിവാര്യമാണ്. ഓരോ ടിയർ II, ടിയർ III നഗരത്തിനും കാലാവസ്ഥാ അപകട വിലയിരുത്തൽ നിർബന്ധമാക്കണം. മഴവെള്ള നിയന്ത്രണത്തിന് സംരക്ഷിത നിധി, ഹരിത-നീല അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക ഗ്രാന്റുകൾ, ചൂട് ആക്ഷൻ പ്ലാനുകൾക്ക് സ്ഥിരമായ ധനസഹായം ഇവ കൂടാതെ നഗരങ്ങൾ വളർച്ചയുടെ ഭാരം സഹിക്കാനാവില്ല. സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ വേഗതയെക്കാൾ പരിസ്ഥിതി സുരക്ഷയുടെ ആഴം പ്രധാനമാണ്. വളർച്ചയുടെ പേരിൽ പ്രകൃതിദത്ത സംവിധാനങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നത്, ദീർഘകാലത്ത് സാമ്പത്തിക നഷ്ടം തന്നെ സൃഷ്ടിക്കും.
ഇന്ത്യയുടെ അടുത്ത നഗരവളർച്ച എവിടെയാണെന്ന് ബജറ്റ് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ആ വളർച്ച മനുഷ്യർക്കും പ്രകൃതിക്കും ഒരുപോലെ സഹിക്കാവുന്നതായിരിക്കുമോ എന്ന ചോദ്യത്തിന് വ്യക്തമായ മറുപടി നൽകിയിട്ടില്ല. ശുദ്ധ ഊർജ്ജ ഉത്പാദനം മാത്രം സുസ്ഥിര നഗരജീവിതമല്ല. വ്യവസായ ഡീകാർബണൈസേഷൻ മാത്രം കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധവുമല്ല. നഗര രൂപകൽപ്പന, ധനകാര്യ പുനർസംഘടന, പ്രാദേശിക ഭരണ ശേഷി, സാമൂഹിക നീതി ഇവ ചേർന്നാൽ മാത്രമേ ടിയർ II നഗരങ്ങൾ വളർച്ചയുടെ കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറുമ്പോഴും പരിസ്ഥിതി പ്രതിരോധ ശേഷി നിലനിർത്താൻ കഴിയൂ.
Read more
ഇപ്പോൾ ഇന്ത്യ ഒരു നിർണായക വഴിത്തിരിവിലാണ്. നാം നഗരങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭാവിയിലെ ദുരന്തങ്ങളുടെ വേദികളോ? വികസനത്തിന്റെ വേഗത നമ്മെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാം; എന്നാൽ അതിന്റെ ദിശ തെറ്റിയാൽ, ആ വേഗത തന്നെ നാശത്തിലേക്കും നയിക്കും. കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധി ഭാവിയുടെ കഥയല്ല; അത് ഇന്നത്തെ നഗര രൂപകൽപ്പനയിൽ തന്നെ എഴുതപ്പെടുന്നു. ടിയർ II നഗരങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക ഭാവി നിർണയിക്കും. പക്ഷേ അവയുടെ പരിസ്ഥിതി സ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കാത്ത പക്ഷം, ആ ഭാവി ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കില്ല.
