കണ്ടൽക്കാടുകൾ: കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധിക്കെതിരായ ഇന്ത്യയുടെ അവസാന പ്രതിരോധരേഖ
ലോകം കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധിയുടെ അരികിൽ നിൽക്കുകയാണ് എന്ന് പറയുന്നത് ഇന്ന് ഒരു മുന്നറിയിപ്പല്ല, ഒരു യാഥാർഥ്യമാണ്. ഓരോ വർഷവും ചൂട് കൂടുന്നു. കടലുകൾ ഉയരുന്നു. ചുഴലിക്കാറ്റുകൾ കൂടുതൽ മാരകമാകുന്നു. പ്രളയങ്ങളും വരൾച്ചകളും മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ പുതിയ സാധാരണാവസ്ഥകളായി മാറുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സർക്കാരുകൾ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെക്കുറിച്ച് ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിക്കുകയും കാർബൺ പുറന്തള്ളൽ കുറയ്ക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ഹരിത സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ഈ വമ്പൻ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു വലിയ വൈരുധ്യം മറച്ചുവെക്കപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യരാശിക്ക് ലഭ്യമായ ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ പ്രകൃതിദത്ത കാർബൺ സംഭരണ സംവിധാനങ്ങളിലൊന്നായ കണ്ടൽക്കാടുകൾ ലോകമെമ്പാടും നശിപ്പിക്കപ്പെടുകയാണ്. ഇന്ത്യയും ഈ വൈരുധ്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലാണ്.
കടൽത്തീരങ്ങളിൽ വളരുന്ന കണ്ടൽക്കാടുകളെ കുറിച്ച് പൊതുസമൂഹം ചിന്തിക്കുന്നത് സാധാരണയായി മത്സ്യബന്ധനത്തിനും തീരസംരക്ഷണത്തിനും സഹായിക്കുന്ന മരങ്ങളുടെ കൂട്ടമായിട്ടാണ്. എന്നാൽ ഇന്ന് ശാസ്ത്രലോകം അവയെ മറ്റൊരു പേരിലാണ് വിളിക്കുന്നത്—ഭൂമിയുടെ ഏറ്റവും ശക്തമായ കാർബൺ ബാങ്കുകൾ. അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് പുറന്തള്ളപ്പെടുന്ന കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡിനെ ദീർഘകാലത്തേക്ക് മണ്ണിലും ജൈവവസ്തുക്കളിലും പൂട്ടിയിടാനുള്ള അസാധാരണ ശേഷി കണ്ടൽക്കാടുകൾക്കുണ്ട്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിനെതിരായ ആഗോള പോരാട്ടത്തിൽ അവയ്ക്ക് അതീവ പ്രാധാന്യമുണ്ട്.
ഇന്ത്യയുടെ തീരപ്രദേശങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ ഏതാനും പതിറ്റാണ്ടുകളായി വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. തുറമുഖങ്ങൾ, വ്യാവസായിക ഇടനാഴികൾ, തീരദേശ ടൂറിസം പദ്ധതികൾ, നഗരവികസനം, തീരദേശ ഹൈവേകൾ, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് കുത്തകകൾ എന്നിവയുടെ സമ്മർദ്ദം വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഈ വികസന മാതൃകയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഇരകളിലൊന്നാണ് കണ്ടൽക്കാടുകൾ. പരിസ്ഥിതി നിയമങ്ങളുടെ ദുർബലമായ നടപ്പാക്കലും രാഷ്ട്രീയ-കോർപ്പറേറ്റ് കൂട്ടുകെട്ടുകളും ചേർന്നപ്പോൾ നിരവധി തീരദേശ ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
2026 ജൂണിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട പഠനം ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ കണ്ടൽക്കാടുകളുടെ വ്യാപ്തിയിലും സാന്ദ്രതയിലുമുണ്ടായ മാറ്റങ്ങൾ വിലയിരുത്തുന്നു. 2021 മുതൽ 2023 വരെയുള്ള കാലയളവിലെ കണക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് പഠനം തയ്യാറാക്കിയത്. സാധാരണയായി കണ്ടൽക്കാട് വിസ്തീർണം കൂടിയാൽ അത് നല്ല വാർത്തയാണെന്നും കുറഞ്ഞാൽ മോശം വാർത്തയാണെന്നും കരുതാറുണ്ട്. എന്നാൽ യാഥാർഥ്യം അത്ര ലളിതമല്ലെന്ന് പഠനം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. കാരണം, ഒരേ വിസ്തീർണമുള്ള രണ്ട് കണ്ടൽക്കാടുകൾക്ക് ഒരേ അളവിൽ കാർബൺ സംഭരിക്കാൻ കഴിയണമെന്നില്ല. സാന്ദ്രത കൂടുതലുള്ള കണ്ടൽക്കാടുകൾക്ക് കാർബൺ ശേഖരണ ശേഷിയും വളരെ കൂടുതലാണ്.ഇവിടെയാണ് പഠനത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കണ്ടെത്തൽ.
പശ്ചിമ ബംഗാളും തമിഴ്നാടും കണ്ടൽക്കാട് കാർബൺ സംഭരണ ശേഷിയിൽ അറ്റനഷ്ടം രേഖപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഗുജറാത്തും ഒഡീഷയും നേട്ടം കൈവരിച്ചു. അതായത് കണ്ടൽക്കാട് വിസ്തീർണത്തിലെ മാറ്റം മാത്രം നോക്കിയാൽ മനസ്സിലാകാത്ത യാഥാർഥ്യങ്ങൾ കാർബൺ ശേഖരണ കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു കടലിനും കരയ്ക്കുമിടയിൽ നിൽക്കുന്ന കണ്ടൽക്കാടുകൾ മരങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടം മാത്രമല്ല. അവ ഭൂമിയുടെ ശ്വാസകോശങ്ങളുടെ ഭാഗമാണ്. അവ തീരങ്ങളുടെ കവചമാണ്. അവ മത്സ്യസമ്പത്തിന്റെ മാതൃഗർഭമാണ്. അവ കാലാവസ്ഥാ ദുരന്തങ്ങൾക്കെതിരായ പ്രകൃതിദത്ത പ്രതിരോധഭിത്തികളാണ്. അതിനുമപ്പുറം അവ കാർബൺ സംഭരിക്കുന്ന അതിശക്തമായ ജൈവ സംവിധാനങ്ങളാണ്. ഉഷ്ണമേഖലാ വനങ്ങളെക്കാൾ പലമടങ്ങ് കാർബൺ ഒരു യൂണിറ്റ് പ്രദേശത്ത് സംഭരിക്കാൻ കഴിയുന്ന അപൂർവ ആവാസവ്യവസ്ഥകളാണ് കണ്ടൽക്കാടുകൾ. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇന്ന് ശാസ്ത്രലോകം അവയെ “ബ്ലൂ കാർബൺ ഇക്കോസിസ്റ്റം” എന്ന പ്രത്യേക വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു. എന്നാൽ ഈ അറിവുകൾ ലഭിച്ചിട്ടും ഇന്ത്യയുടെ തീരങ്ങളിൽ നടക്കുന്നത് സംരക്ഷണമല്ല; ക്രമബദ്ധമായ അധിനിവേശമാണ്.
ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിവാഴ്ചയുടെ കാലത്ത് ഇന്ത്യയുടെ വനങ്ങളും നദികളും ഖനിജങ്ങളും കൊള്ളയടിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യ ആ കൊള്ളയുടെ ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് മോചിതമാകുമെന്ന് കരുതിയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ നടക്കുന്നത് പുതിയ രൂപത്തിലുള്ള കോളനിവൽക്കരണമാണ്. വ്യത്യാസം ഇത്രമാത്രം. അന്ന് കൊള്ളക്കാരൻ വിദേശ സാമ്രാജ്യമായിരുന്നു. ഇന്ന് കൊള്ളയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിൽക്കുന്നത് കോർപ്പറേറ്റ് മൂലധനവും അതിന് അനുകൂലമായ ഭരണകൂട സംവിധാനങ്ങളുമാണ്. തുറമുഖങ്ങൾ, വ്യവസായ ഇടനാഴികൾ, പ്രത്യേക സാമ്പത്തിക മേഖലകൾ, പെട്രോകെമിക്കൽ കോറിഡോറുകൾ, തീരദേശ ഹൈവേകൾ, ആഡംബര ടൂറിസം പദ്ധതികൾ, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് വികസനം—ഇവയെല്ലാം വികസനത്തിന്റെ ഭാഷയിലാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ അവയുടെ യഥാർത്ഥ ചെലവ് പരിസ്ഥിതിയും തീരദേശ ജനതയുമാണ് വഹിക്കുന്നത്.
സുന്ദർബൻസിൽ നിന്ന് ഈ കഥ ആരംഭിക്കാം. ഗംഗയും ബ്രഹ്മപുത്രയും ചേർന്ന് സൃഷ്ടിച്ച ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടൽക്കാട് ആവാസവ്യവസ്ഥയാണ് സുന്ദർബൻസ്. കടുവകളുടെയും മുതലകളുടെയും അപൂർവ പക്ഷികളുടെയും ആവാസകേന്ദ്രം മാത്രമല്ല അത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാർബൺ സംഭരണ മേഖലകളിലൊന്നുമാണ്. എന്നാൽ സമുദ്രനിരപ്പ് ഉയരുന്നതും ഉപ്പുവെള്ളത്തിന്റെ കടന്നുകയറ്റവും ആവർത്തിച്ചുള്ള ചുഴലിക്കാറ്റുകളും മനുഷ്യ ഇടപെടലുകളും ചേർന്ന് സുന്ദർബൻസിനെ അപകടത്തിലാക്കുകയാണ്. ചില ദ്വീപുകൾ ഇതിനകം ഭാഗികമായി കടലിൽ മുങ്ങി. ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ ജീവിതോപാധി നഷ്ടപ്പെട്ട് കുടിയൊഴിയാൻ നിർബന്ധിതരായി.
കാലാവസ്ഥാ അഭയാർത്ഥികൾ എന്ന പദം ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും വ്യക്തമായി കാണാവുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് സുന്ദർബൻസ്. എന്നിട്ടും ഈ പ്രദേശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ദേശീയ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകൾ വളരെ പരിമിതമാണ്. കാരണം കാലാവസ്ഥാ അഭയാർത്ഥികൾ വോട്ട് ബാങ്കുകളെപ്പോലെ ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗമല്ല. ഒഡീഷയിലെ ഭിതാർകനിക മറ്റൊരു കഥ പറയുന്നു. ഭിതാർകനിക ഇന്നും ഇന്ത്യയുടെ അഭിമാനമാണ്. എന്നാൽ അവിടെയും ഖനന കമ്പനികളും തുറമുഖ ലോബികളും കാത്തിരിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കാൻ സമൂഹം ഒരു നിമിഷം പോലും ജാഗ്രത വിട്ടാൽ ആക്രമണം തുടങ്ങാൻ തയ്യാറായ ശക്തികൾ എല്ലായിടത്തുമുണ്ട് 1999ലെ സൂപ്പർ സൈക്ലോൺ ഒഡീഷയെ തകർത്തപ്പോൾ കണ്ടൽക്കാടുകൾ നിലനിന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ നാശനഷ്ടം താരതമ്യേന കുറവായിരുന്നു. പ്രകൃതി തന്നെ നൽകിയ ശാസ്ത്രീയ തെളിവായിരുന്നു അത്. എന്നാൽ അതിനുശേഷവും ഖനന കമ്പനികളും തുറമുഖ വികസന പദ്ധതികളും തീരദേശ പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് നീങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു. വികസനവും സംരക്ഷണവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം അവിടെ അവസാനിച്ചിട്ടില്ല. ഓരോ പുതിയ തുറമുഖ നിർദ്ദേശവും ഓരോ പുതിയ വ്യവസായ പദ്ധതിയും ആ സംഘർഷത്തെ വീണ്ടും ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ആന്ധ്രപ്രദേശിൽ ഗോദാവരി, കൃഷ്ണ ഡെൽറ്റകൾ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കണ്ടൽക്കാട് മേഖലകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൊരിംഗ വന്യജീവി സങ്കേതം ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ വലിയ കാർബൺ ശേഖരണ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.ആന്ധ്രപ്രദേശിലെ ഗോദാവരി ഡെൽറ്റയിൽ വികസനത്തിന്റെ മറ്റൊരു മുഖം കാണാം. ആഗോള വിപണിക്ക് വേണ്ടി ചെമ്മീൻ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന അക്വാകൾച്ചർ വ്യവസായം നിരവധി പ്രദേശങ്ങളിൽ കണ്ടൽക്കാടുകളെ പകരംവെച്ചു. കുറച്ച് വർഷത്തെ സാമ്പത്തിക ലാഭത്തിനായി നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലനിന്നിരുന്ന ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ ഇല്ലാതാക്കി. ഭൂമി ഉപ്പുവെള്ളം കയറി കൃഷിയോഗ്യമല്ലാതായി. മത്സ്യസമ്പത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ചക്രം തകരാറിലായി. ആന്ധ്രപ്രദേശിലെ ഗോദാവരി ഡെൽറ്റയിൽ .കയറ്റുമതി ലാഭത്തിനായി ചെമ്മീൻ കൃഷി വ്യാപിപ്പിച്ചു. കണ്ടൽക്കാട് വെട്ടിമാറ്റി. ഉപ്പുവെള്ളം ഉൾനാടുകളിലേക്ക് കടന്നു. പ്രാദേശിക പരിസ്ഥിതി തകർന്നു. ചിലർ സമ്പന്നരായി. എന്നാൽ പ്രകൃതി ദരിദ്രമായി.
സമൂഹം ദരിദ്രമായി.ഈ വികസന മാതൃകയുടെ ഏറ്റവും വലിയ തട്ടിപ്പ് അതിന്റെ ഭാഷയിലാണ്.അവർ ഒരിക്കലും “നശീകരണം” എന്ന് പറയില്ല.“ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ” എന്ന് പറയും.”തൊഴിലവസരം” എന്ന് പറയും.“ദേശീയ താൽപര്യം” എന്ന് പറയും.“Ease of Doing Business” എന്ന് പറയും. ജിഡിപി കണക്കുകളിൽ ഇത് വികസനമായി രേഖപ്പെടുത്തി. ഇതാണ് ആധുനിക വികസനത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വഞ്ചന. പ്രകൃതിനാശത്തെ പോലും സാമ്പത്തിക പുരോഗതിയായി അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവ്.
തെലങ്കാനയ്ക്ക് കടൽത്തീരമില്ല. എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് തീരദേശ പരിസ്ഥിതിയുമായി അതിന് ബന്ധമില്ല എന്നർത്ഥമല്ല. നദികളുടെ മുകളിലെ ഭാഗങ്ങളിൽ നിർമ്മിക്കുന്ന അണക്കെട്ടുകളും ജലനിയന്ത്രണ പദ്ധതികളും ഡെൽറ്റ പ്രദേശങ്ങളുടെ ജീവശാസ്ത്രത്തെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നു. കടലിലേക്ക് എത്തേണ്ട ജലപ്രവാഹം കുറയുമ്പോൾ ഉപ്പുവെള്ളം കൂടുതൽ അകത്തേക്ക് കടക്കുന്നു. കണ്ടൽക്കാട് ആവാസവ്യവസ്ഥകൾക്ക് ആഘാതമുണ്ടാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് കണ്ടൽക്കാട് സംരക്ഷണം തീരസംസ്ഥാനങ്ങളുടെ മാത്രം ഉത്തരവാദിത്തമല്ല; മുഴുവൻ നദീതട രാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയമാണ്.
തമിഴ്നാട്ടിലെ പിച്ചാവരവും മുത്തുപേട്ടും ഒരിക്കൽ ലോകത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയിരുന്നു. 2004ലെ സുനാമിക്കുശേഷം കണ്ടൽക്കാടുകൾ നിലനിന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ മനുഷ്യനാശം കുറവായിരുന്നുവെന്ന് പഠനങ്ങൾ തെളിയിച്ചു. പ്രകൃതി എത്ര ശക്തമായ പ്രതിരോധ സംവിധാനമാണെന്ന് അതിലൂടെ മനസ്സിലായി. എന്നാൽ മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ഓർമ്മ വളരെ ചെറുതാണ്. സുനാമിയുടെ പാഠങ്ങൾ മറക്കാൻ അധികകാലം വേണ്ടിവന്നില്ല. തുറമുഖങ്ങളും വ്യാവസായിക പദ്ധതികളും തീരദേശ ഭൂമിയുടെ വാണിജ്യവൽക്കരണവും വീണ്ടും പഴയ വഴിയിലേക്ക് മടങ്ങി. ഗുജറാത്ത് പലപ്പോഴും വികസനത്തിന്റെ മാതൃകയായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ചില മേഖലകളിൽ കണ്ടൽക്കാട് വ്യാപ്തി വർധിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നത് സത്യമാണ്. എന്നാൽ അതേ സംസ്ഥാനത്താണ് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ തുറമുഖ വികസനങ്ങളുടെ കേന്ദ്രം. “വികസന മാതൃക”യുടെ പ്രദർശനശാല. ഇവിടെ കണ്ടൽക്കാട് വർധിച്ചുവെന്ന് ചില കണക്കുകൾ പറയുന്നു. എന്നാൽ അതിന്റെ മറുവശവും കാണണം.
മുണ്ട്ര തുറമുഖത്തിന്റെ കഥ വെറും ഒരു തുറമുഖത്തിന്റെ കഥയല്ല. കോർപ്പറേറ്റ് വികസനം എങ്ങനെ തീരദേശ ആവാസവ്യവസ്ഥകളെ വിഴുങ്ങുന്നു എന്നതിന്റെ പ്രതീകമാണ്. ഒരിക്കൽ മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളുടെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന തീരങ്ങൾ ഇന്ന് വേലികെട്ടപ്പെട്ട സാമ്പത്തിക മേഖലകളായി മാറിയിരിക്കുന്നു. പ്രകൃതി വിഭവങ്ങൾ സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കപ്പെടുന്നു. പൊതുസമ്പത്ത് കോർപ്പറേറ്റ് സ്വത്തായി മാറുന്നു.ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ കോർപ്പറേറ്റ് തുറമുഖമായ മുണ്ട്രയുടെ കഥ ഈ വൈരുധ്യത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. വികസനത്തിന്റെ പേരിൽ തീരപ്രദേശങ്ങൾ എങ്ങനെ സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിന് ഉദാഹരണമാണ് . പൊതുസമ്പത്ത് ക്രമേണ സ്വകാര്യ നിയന്ത്രണത്തിലേക്ക് മാറുന്നു. മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾക്ക് തലമുറകളായി ലഭ്യമായിരുന്ന തീരങ്ങൾ നിയന്ത്രിത മേഖലകളാകുന്നു. കോർപ്പറേറ്റ് നിക്ഷേപം ദേശീയ പുരോഗതിയായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളുടെ നഷ്ടം അദൃശ്യമാക്കപ്പെടുന്നു.
മുംബൈയും മഹാരാഷ്ട്രയും ഈ കഥയുടെ നഗരവൽക്കരിച്ച രൂപമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനം തന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് നൽകിയ വില പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് ഈടാക്കി. കണ്ടൽക്കാടുകൾ ഭൂമിയായി മാറി. ചതുപ്പുനിലങ്ങൾ കെട്ടിടങ്ങളായി മാറി. ജലനിർഗമന മാർഗങ്ങൾ റോഡുകളായി മാറി. 2005ലെ മഹാവെള്ളപ്പൊക്കം ഈ വികസന മാതൃകയുടെ പരാജയത്തെ നഗ്നമാക്കി. എന്നിട്ടും വലിയ മാറ്റമുണ്ടായില്ല. കാരണം പ്രകൃതിയുടെ മുന്നറിയിപ്പുകളേക്കാൾ ശക്തമായത് റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് വിപണിയുടെ താൽപര്യങ്ങളായിരുന്നു.
ഗോവയിൽ വിനോദസഞ്ചാരം സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ മുഖ്യ ഉപാധിയായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ വിനോദസഞ്ചാരത്തിന്റെ പേരിൽ തീരങ്ങൾ ചരക്കാക്കി മാറ്റപ്പെട്ടു. ഹോട്ടലുകളും റിസോർട്ടുകളും വിനോദസഞ്ചാര അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളും പ്രകൃതിദത്ത ആവാസവ്യവസ്ഥകളിൽ സമ്മർദ്ദം വർധിപ്പിച്ചു. കടൽത്തീരത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം വിൽക്കുന്ന സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ അതേ സൗന്ദര്യത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതി അടിത്തറയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന വിരോധാഭാസം അവിടെ വ്യക്തമാണ്. കർണാടകയിലെ കരാവള തീരങ്ങളിലും സമാന പ്രവണതകൾ കാണാം. തുറമുഖ വികസനം, വ്യാവസായിക പദ്ധതികൾ, ഊർജ ഉൽപ്പാദന കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ തീരപ്രദേശങ്ങളുടെ സ്വഭാവം മാറ്റുന്നു. ഓരോ പുതിയ പദ്ധതിയും തൊഴിൽസാധ്യതകളുടെ ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ പരിസ്ഥിതി നഷ്ടത്തിന്റെ കണക്ക് ഒരിക്കലും അതേ ആവേശത്തോടെ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
കേരളത്തിന്റെ അവസ്ഥ ഈ ചർച്ചയിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. ഒരുകാലത്ത് നദീതീരങ്ങളിലും കായൽപ്രദേശങ്ങളിലും വ്യാപകമായി നിലനിന്നിരുന്ന കണ്ടൽക്കാടുകളുടെ വലിയൊരു പങ്ക് ഇന്ന് നഷ്ടപ്പെട്ടു. ഒരുകാലത്ത് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പല തീരപ്രദേശങ്ങളിലും നദീതീരങ്ങളിലും കണ്ടൽക്കാട് വ്യാപകമായിരുന്നു. എന്നാൽ നഗരവികസനം, ഭൂമിനികത്തൽ, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ്, വ്യവസായവൽക്കരണം എന്നിവ കാരണം അവയുടെ വിസ്തീർണം ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു. കൊച്ചി ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമാണ്. വെമ്പനാട് കായലിനോട് ചേർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ കണ്ടൽക്കാട് മേഖലകൾ കഴിഞ്ഞ ഏതാനും ദശകങ്ങളിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ നേരിട്ടു.
കേരളത്തിലെ പ്രളയങ്ങളും തീരശോഷണവും നമ്മെ പഠിപ്പിച്ച പ്രധാന പാഠങ്ങളിൽ ഒന്ന് പ്രകൃതിദത്ത ആവാസവ്യവസ്ഥകളെ അവഗണിക്കുന്ന വികസന മാതൃകയുടെ അപകടസാധ്യതയാണ്. കണ്ടൽക്കാടുകൾ ഒരു പരിസ്ഥിതി വിഷയമല്ല; ദുരന്തനിവാരണത്തിന്റെ വിഷയവുമാണ്.കൊച്ചിയുടെ വികസന ചരിത്രം വായിച്ചാൽ അതിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം ജലാശയങ്ങളുടെ ചുരുക്കലിന്റെയും തീരദേശ ആവാസവ്യവസ്ഥകളുടെ നഷ്ടത്തിന്റെയും ചരിത്രമാണെന്ന് മനസ്സിലാകും. വെമ്പനാട് കായലിന്റെ ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ നഗരവികസനത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദത്തിൽ മാറിക്കൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് പ്രളയങ്ങൾ വന്നു. തീരശോഷണം വർധിച്ചു. ഉപ്പുവെള്ളത്തിന്റെ കടന്നുകയറ്റം ശക്തമായി. പ്രകൃതി മുന്നറിയിപ്പുകൾ നൽകിക്കൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ വികസനത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ ആ മുന്നറിയിപ്പുകൾ പലപ്പോഴും വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടില്ല.
ഇതെല്ലാം നടക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു വലിയ ആശയം ആഗോളതലത്തിൽ ഉയർന്നുവന്നു കാർബൺ വിപണി. ഇന്ന് കാർബൺ ഒരു പുതിയ സാമ്പത്തിക വസ്തുവായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. കാർബൺ ക്രെഡിറ്റുകൾ വാങ്ങുകയും വിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കമ്പനികൾ അവരുടെ മലിനീകരണം തുടർന്നുകൊണ്ടുതന്നെ കാർബൺ ഓഫ്സെറ്റുകളുടെ സഹായത്തോടെ പരിസ്ഥിതി ഉത്തരവാദിത്തം നിറവേറ്റുന്നുവെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ ഒരു പുതിയ ചോദ്യം ഉയരുന്നു. കണ്ടൽക്കാടുകൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് പരിസ്ഥിതിക്ക് വേണ്ടിയാണോ, അതോ കാർബൺ വിപണിയുടെ പുതിയ മൂലധനമായി മാറുന്നതിനാണോ? പ്രകൃതിയെ രക്ഷിക്കുന്നതിന്റെ പേരിൽ പ്രകൃതിയുടെ പുതിയ സ്വകാര്യവൽക്കരണം നടക്കുന്നില്ലേയെന്ന് ചോദിക്കേണ്ട സമയം എത്തിയിരിക്കുന്നു.ഇന്ത്യയുടെ കണ്ടൽക്കാട് രാഷ്ട്രീയം മനസ്സിലാക്കാൻ മറ്റൊരു ഘടകം കൂടി പരിഗണിക്കണം. അത് കാർബൺ വിപണിയാണ്. ഇന്ന് ലോകം കാർബണിന് സാമ്പത്തിക മൂല്യം നിശ്ചയിക്കുന്ന കാലഘട്ടത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു. കാർബൺ ക്രെഡിറ്റുകൾ പുതിയ സാമ്പത്തിക വിഭവമായി മാറുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ കണ്ടൽക്കാടുകൾ പരിസ്ഥിതി സമ്പത്ത് മാത്രമല്ല; സാമ്പത്തിക സമ്പത്തുമാണ്.
എന്നാൽ ഇവിടെ ഒരു അപകടസാധ്യതയുണ്ട്. കാർബൺ ശേഖരണ ശേഷി മാത്രം പരിഗണിച്ച് കണ്ടൽക്കാടുകളെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ അവയുടെ സാമൂഹികവും സാംസ്കാരികവുമായ പ്രാധാന്യം അവഗണിക്കപ്പെടാം. മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ, തീരദേശ ആദിവാസികൾ, പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങൾ എന്നിവരുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാതെ നടത്തുന്ന പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം മറ്റൊരു തരത്തിലുള്ള അനീതിയായി മാറും.
അതിനാൽ ഇന്ത്യയുടെ കണ്ടൽക്കാട് ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച കാർബൺ കണക്കുകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്. അത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ചോദ്യമാണ്. വികസന മാതൃകയുടെ ചോദ്യമാണ്. പരിസ്ഥിതി നീതിയുടെ ചോദ്യമാണ്.
ഒരു വശത്ത് ലോകം കാലാവസ്ഥാ അടിയന്തരാവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നു. മറുവശത്ത് അതേ ലോകം പ്രകൃതിദത്ത കാർബൺ സിങ്കുകളെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയും ഈ വൈരുധ്യത്തിൽ നിന്ന് മുക്തമല്ല. കാലാവസ്ഥാ ഉച്ചകോടികളിൽ വലിയ വാഗ്ദാനങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കുമ്പോൾ പ്രാദേശിക തലത്തിൽ കണ്ടൽക്കാട് നശീകരണം തുടരുന്നു.
സത്യത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ തീരപ്രദേശങ്ങളിലെ കണ്ടൽക്കാടുകൾ മരങ്ങളുടെ കൂട്ടമല്ല. അവ രാജ്യത്തിന്റെ കാലാവസ്ഥാ ഇൻഷുറൻസ് പോളിസിയാണ്. അവ നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ നഷ്ടമാകുന്നത് കാർബൺ ശേഖരണ ശേഷി മാത്രമല്ല; തീരദേശ സുരക്ഷയും മത്സ്യസമ്പത്തും ജൈവവൈവിധ്യവും ജനജീവിതവും ഭാവി തലമുറകളുടെ അവകാശവുമാണ്.
അതുകൊണ്ട് കണ്ടൽക്കാട് സംരക്ഷണം ഒരു പരിസ്ഥിതി അജണ്ടയായി മാത്രം കാണാൻ കഴിയില്ല. അത് സാമ്പത്തിക അജണ്ടയാണ്. സാമൂഹിക അജണ്ടയാണ്. കാലാവസ്ഥാ അജണ്ടയാണ്. ജനാധിപത്യ അജണ്ടയാണ്.തീരദേശ നിയന്ത്രണ മേഖല നിയമങ്ങളിലെ ഭേദഗതികളും ഇതേ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് കാണേണ്ടത്. പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിനായി രൂപപ്പെടുത്തിയ നിയമങ്ങൾ ക്രമേണ വികസന പദ്ധതികൾക്ക് അനുകൂലമായി പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നു. സംരക്ഷണ മേഖലകൾ ചുരുങ്ങുന്നു. ഒഴിവാക്കലുകൾ വർധിക്കുന്നു. അനുമതികൾ എളുപ്പമാകുന്നു. ഇതെല്ലാം പുരോഗതിയുടെ ഭാഷയിലാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ അതിന്റെ ദീർഘകാല സാമൂഹികവും പരിസ്ഥിതിപരവുമായ ചെലവുകൾ ആരാണ് വഹിക്കുക എന്ന ചോദ്യം അവശേഷിക്കുന്നു.
സാഗർമാല പോലുള്ള പദ്ധതികൾ ഇന്ത്യയെ സമുദ്രാധിഷ്ഠിത സാമ്പത്തിക ശക്തിയാക്കുമെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ അവയുടെ സാമൂഹിക വിലയിരുത്തൽ വളരെ കുറവാണ്. തുറമുഖങ്ങളുടെ എണ്ണം വർധിക്കുമ്പോൾ മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളുടെ ജീവിതം എങ്ങനെ മാറുന്നു? തീരദേശ ആവാസവ്യവസ്ഥകൾക്ക് എന്ത് സംഭവിക്കുന്നു? കണ്ടൽക്കാടുകളുടെ ഭാവി എന്താണ്? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് വ്യക്തമായ ഉത്തരങ്ങൾ ഇല്ലാതെ വികസനത്തിന്റെ കഥ പൂർണമാകില്ല.
അവസാനം ഒരു അടിസ്ഥാന സത്യം മാത്രമാണ് അവശേഷിക്കുന്നത്. പ്രകൃതിക്കെതിരായ യുദ്ധത്തിൽ മനുഷ്യൻ വിജയിക്കില്ല. അവൻ താൽക്കാലിക നേട്ടങ്ങൾ നേടാം. ലാഭം ഉണ്ടാക്കാം. കെട്ടിടങ്ങൾ പണിയാം. തുറമുഖങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാം. എന്നാൽ കടലിനെ കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല. കാലാവസ്ഥയെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയില്ല. പ്രകൃതിയുടെ അടിസ്ഥാന നിയമങ്ങളെ റദ്ദാക്കാൻ കഴിയില്ല. കണ്ടൽക്കാടുകൾ നശിപ്പിച്ചാൽ തീരങ്ങൾ കൂടുതൽ അപകടകരമാകും. കാർബൺ സംഭരണ ശേഷി കുറയും. ചുഴലിക്കാറ്റുകളുടെ ആഘാതം വർധിക്കും. മത്സ്യസമ്പത്ത് കുറയും. ഒടുവിൽ നഷ്ടം സമൂഹത്തിനായിരിക്കും.
Read more
അതുകൊണ്ട് കണ്ടൽക്കാട് സംരക്ഷണം ഒരു പരിസ്ഥിതി വിഷയമല്ല. അത് ദേശീയ സുരക്ഷയുടെ വിഷയമാണ്. ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയുടെ വിഷയമാണ്. കാലാവസ്ഥാ നീതിയുടെ വിഷയമാണ്. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ വിഷയമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ തീരങ്ങളുടെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിഷയമാണ്. ഈ സത്യം അംഗീകരിക്കാൻ നാം എത്ര വൈകുന്നുവോ അത്രയും വലിയ വില ഭാവിതലമുറകൾ നൽകേണ്ടിവരും
