ഇന്ത്യയുടെ ഡിജിറ്റൽ ആരോഗ്യ വിപ്ലവം സർക്കാർ രേഖകളിൽ ഒരു വിജയകഥയായി എഴുതപ്പെടുമ്പോൾ, അതിന്റെ അടിതട്ടിൽ വ്യത്യസ്തമായ യാഥാർത്ഥ്യം പതിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു .അത് കണക്കുകൾക്കപ്പുറം, ആപ്പുകളുടെയും ഡാഷ്ബോർഡുകളുടെയും പിന്നിൽ നിശ്ശബ്ദമായി തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീകളുടെ ശരീരങ്ങളിലും മനസ്സുകളിലും എഴുതപ്പെടുകയാണ്. രാജ്യത്തുടനീളം ഏകദേശം 10 ലക്ഷത്തിലധികം ASHA തൊഴിലാളികൾ ആരോഗ്യ സംവിധാനത്തിന്റെ അടിത്തറയായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, അവരുടെ ജോലിയുടെ സ്വഭാവം കഴിഞ്ഞ കുറച്ച് വർഷങ്ങളിൽ വലിയ രീതിയിൽ മാറിയിരിക്കുന്നു. 2021-ൽ ആരംഭിച്ച ഡിജിറ്റൽ ഹെൽത്ത് മിഷൻ ആരോഗ്യ സേവനങ്ങളെ ഏകീകരിക്കുമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തെങ്കിലും, ഫീൽഡിൽ അത് ഒരു പുതിയ, അദൃശ്യ തൊഴിൽഭാരമായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു.ഈ “ഡിജിറ്റൽ ഷിഫ്റ്റ്” സാധാരണയായി ജോലി സമയത്തിന് പുറത്താണ് നടക്കുന്നത്. ദിവസമെങ്ങും ഗ്രാമങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ച് ഗർഭിണികളെയും കുട്ടികളെയും പരിചരിച്ചശേഷം, വീട്ടിലെത്തിയ ശേഷമാണ് പല ASHA തൊഴിലാളികളും അവരുടെ ഫോൺ തുറക്കുന്നത്. അപ്പോൾ അവർ ഒരു പുതിയ ലോകത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു WhatsApp ഗ്രൂപ്പുകൾ, നിരവധി സർക്കാർ ആപ്പുകൾ, Excel ഷീറ്റുകൾ, ദിവസേന സമർപ്പിക്കേണ്ട റിപ്പോർട്ടുകൾ. ഓരോ ആപ്പിനും വ്യത്യസ്തമായ നിയമങ്ങളും സമയപരിധികളും ഉള്ളതിനാൽ, ഈ ജോലി മാനസികമായി ക്ഷീണം ഉണ്ടാക്കുന്നതാണ്. സാങ്കേതിക പ്രശ്നങ്ങൾ ഇതിനെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നു. പലപ്പോഴും ആപ്പുകൾ ഇടയ്ക്ക് തകരുകയും, നൽകിയ ഡാറ്റ നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. വീണ്ടും തുടക്കം മുതൽ തന്നെ പ്രവർത്തനം ആവർത്തിക്കേണ്ടിവരുന്നത് തൊഴിലാളികളെ കൂടുതൽ നിരാശപ്പെടുത്തുന്നു. ഒരു രോഗിയുടെ വിവരങ്ങൾ നൽകാൻ തന്നെ 20 മുതൽ 30 മിനിറ്റ് വരെ ചെലവഴിക്കേണ്ടിവരുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾ സാധാരണമാണ്.
ഇതിന്റെ ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ വശം, ഈ ഡിജിറ്റൽ ജോലിക്ക് പ്രത്യേകം പ്രതിഫലം ഇല്ല എന്നതാണ്. ASHA തൊഴിലാളികൾക്ക് ലഭിക്കുന്നതോ ഒരു ചെറിയ മാനദണ്ഡവും, ചില പ്രോത്സാഹനങ്ങളും മാത്രമാണ്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, അവർ സ്വന്തം പണത്തിൽ മൊബൈൽ ഫോണും ഇന്റർനെറ്റ് ഡാറ്റയും വാങ്ങി സർക്കാർ സംവിധാനത്തെ പ്രവർത്തനക്ഷമമാക്കുകയാണ്. ഡിജിറ്റലൈസേഷൻ എന്ന പേരിൽ ഒരു പൊതുസേവനത്തിന്റെ ചെലവും ഉത്തരവാദിത്വവും, കുറഞ്ഞ വരുമാനമുള്ള സ്ത്രീകളുടെ മേൽ മാറ്റിവെക്കുന്ന ഒരു രീതിയാണ് ഇവിടെ കാണുന്നത്. ഇത് ഒരു സാമ്പത്തിക പ്രശ്നം മാത്രമല്ല, ഒരു നൈതിക പ്രശ്നവുമാണ്, കാരണം ഈ തൊഴിൽ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കപ്പെടാത്തതിനാൽ അത് “അദൃശ്യ”മായി തുടരുന്നു.
പരിശീലനത്തിന്റെ അഭാവവും ഈ പ്രശ്നത്തെ കൂടുതൽ വഷളാക്കുന്നു. ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാൻ ആവശ്യമായ പരിശീലനം പലപ്പോഴും WhatsApp വീഡിയോകളിലൂടെയോ ഇംഗ്ലീഷ്-ഹിന്ദി ഭാഷകളിലൂടെയോ മാത്രമാണ് നൽകുന്നത്. ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രായമായോ കുറഞ്ഞ വിദ്യാഭ്യാസമുള്ളോ ആയ തൊഴിലാളികൾക്ക് ഇത് മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. അതിനാൽ, അവർ പലപ്പോഴും മറ്റുള്ളവരുടെ സഹായം തേടേണ്ടിവരുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ തെറ്റായ ഡാറ്റ എൻട്രികൾ നടത്തുന്നു. ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ, ലക്ഷ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാനുള്ള സമ്മർദ്ദം കാരണം, യഥാർത്ഥത്തിൽ നടന്നിട്ടില്ലാത്ത സേവനങ്ങൾ പോലും “നടന്നതായി” രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടുന്ന അവസ്ഥകൾ ഉണ്ടാകുന്നു. ഇത് ആരോഗ്യ സംവിധാനത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യത തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു, കാരണം തെറ്റായ ഡാറ്റയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി നയങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, അതിന്റെ ഫലങ്ങൾ സമൂഹത്തിനാകെ ബാധകമാകും.
മഹാരാഷ്ട്രയിലെ വാൾഹെ ഗ്രാമത്തിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന 38-കാരിയായ ഇന്ദുതാക്കറേ എന്ന ASHA തൊഴിലാളി തന്റെ ദിവസത്തെ വിവരിക്കുമ്പോൾ പറഞ്ഞത് ഇങ്ങനെ: “ദിവസം മുഴുവൻ വീടുകൾ കയറി ഇറങ്ങി ഗർഭിണികളെയും കുട്ടികളെയും നോക്കിയ ശേഷം, വീട്ടിലെത്തുമ്പോഴാണ് എന്റെ ഫോൺ ജോലികൾ തുടങ്ങുന്നത്. ചിലപ്പോൾ രാത്രി 12 വരെ ഞാൻ ഡാറ്റ എൻട്രി ചെയ്യാറുണ്ട്.” ഈ അനുഭവം ഒറ്റപ്പെട്ടതല്ല. ഒരു ASHA തൊഴിലാളിക്ക് ശരാശരി 200 മുതൽ 1,000 വരെ ആളുകളുടെ ആരോഗ്യവിവരങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യേണ്ടി വരുന്നു. ഈ വിവരങ്ങൾ കൈയെഴുത്ത് രജിസ്റ്ററുകളിൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിന് പുറമേ, ഇപ്പോൾ അവയെ 5 മുതൽ 7 വരെ വ്യത്യസ്ത ആപ്പുകളിലേക്കും അപ്ലോഡ് ചെയ്യേണ്ടതാണ്. ഓരോ ആപ്പിനും വ്യത്യസ്ത ലോഗിൻ, വ്യത്യസ്ത ഫോർമാറ്റ്, വ്യത്യസ്ത സമയപരിധി. ഈ പ്രക്രിയയിൽ പിഴവുകൾ സംഭവിക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്, കാരണം ആപ്പുകൾ പലപ്പോഴും ഇടയ്ക്ക് തകരുകയും “സേവ്” ഓപ്ഷൻ ഇല്ലാത്തതിനാൽ മുഴുവൻ ഡാറ്റയും നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
51-കാരിയായ തമിഴ്നാട്കാരി സൂര്യലത എന്നമറ്റൊരു തൊഴിലാളി പറയുന്നത്, 200 രോഗികളുടെ വിവരങ്ങൾ ഒരു ആപ്പിൽ എൻട്രി ചെയ്യാൻ തന്നെ രണ്ട് ദിവസം വരെ എടുക്കുന്നുണ്ടെന്നാണ്. “ഒരു ചെറിയ പിഴവ് വന്നാൽ വീണ്ടും തുടക്കം മുതൽ ചെയ്യണം. പലപ്പോഴും ‘error’ മെസേജ് മാത്രം കാണിക്കും, കാരണം എന്തെന്ന് ആരും പറയില്ല,” അവൾ പറയുന്നു. ഈ സാങ്കേതിക തടസ്സങ്ങൾ, ഡിജിറ്റലൈസേഷൻ സമയം ലാഭിക്കുമെന്ന വാഗ്ദാനത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. മറിച്ച്, സമയം ഇരട്ടിയാകുന്നു ഒരേ ജോലി രണ്ടുതവണ ചെയ്യേണ്ടി വരുന്നതിനാൽ തളർച്ച ഉണ്ടാകുന്നു.ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങൾ തൊഴിലാളികളുടെ സ്വകാര്യതയെയും ബാധിക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. ചില സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ GPS ട്രാക്കിംഗ് സംവിധാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ആപ്പുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിലൂടെ, തൊഴിലാളികളുടെ നീക്കങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് സുരക്ഷയുടെ പേരിൽ നടപ്പിലാക്കിയതായാലും, തൊഴിലാളികൾക്ക് അത് നിയന്ത്രണത്തിന്റെ ഒരു ഉപാധിയായി തോന്നുന്നു. അവരുടെ ജോലിയുടെ ഗുണമേന്മയേക്കാൾ, അവരുടെ സാന്നിധ്യവും ചലനവും നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യമാകുന്ന ഒരു പ്രവണത ഇവിടെ കാണാം. ഈ നിരീക്ഷണ സംസ്കാരം തൊഴിലാളികളിൽ അസ്വസ്ഥതയും പ്രതികരണങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ കുറവ് ഈ ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമതയെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നു. സ്ഥിരമായ ഇന്റർനെറ്റ് കണക്റ്റിവിറ്റിയുടെ അഭാവം, വൈദ്യുതി പ്രശ്നങ്ങൾ, ദൂരം, ഗതാഗത സൗകര്യങ്ങളുടെ കുറവ് — ഇവയെല്ലാം ഡാറ്റ അപ്ലോഡ് ചെയ്യുന്നതിനെ ഒരു ബുദ്ധിമുട്ടായ പ്രവർത്തനമാക്കി മാറ്റുന്നു. ചില തൊഴിലാളികൾക്ക് നല്ല നെറ്റ്വർക്ക് ലഭിക്കുന്ന സമയത്ത്, അതായത് രാത്രി വൈകിയപ്പോൾ, ഡാറ്റ അപ്ലോഡ് ചെയ്യേണ്ടിവരുന്നു. ഇത് അവരുടെ സുരക്ഷയ്ക്കും ആരോഗ്യത്തിനും ഭീഷണിയാണ്. ഇരുണ്ട വഴികളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച് ജോലി ചെയ്യേണ്ടിവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് യാതൊരു സുരക്ഷാ സംവിധാനവും ഇല്ല എന്നത് ഈ സംവിധാനത്തിന്റെ ഗുരുതരമായ വീഴ്ചയാണ്.
ഡാറ്റയും കണക്കുകളും മറ്റൊരു കണക്ക് തുറക്കുന്നു. 2025-ൽ നടത്തിയ ഒരു സർക്കാർ സർവേ പ്രകാരം, ഗ്രാമീണ സ്ത്രീകളിൽ 64% പേർക്ക് അടിസ്ഥാന സ്മാർട്ട്ഫോൺ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പോലും ചെയ്യാനാവില്ല. എന്നിട്ടും, ഈ സ്ത്രീകളാണ് രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ഡിജിറ്റൽ ആരോഗ്യ ഡാറ്റ ശേഖരണ സംവിധാനത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തകർ. മൊബൈൽ ഫോണുകളുടെ ഉടമസ്ഥത തന്നെ പരിമിതമാണ് ഗ്രാമീണ സ്ത്രീകളിൽ ഏകദേശം 56% പേർക്ക് മാത്രമാണ് സ്വന്തമായി സ്മാർട്ട്ഫോൺ ഉള്ളത്. പലരും ഭർത്താവിന്റെയോ മക്കളുടെയോ ഫോണുകൾ പങ്കുവെച്ചാണ് ജോലി ചെയ്യുന്നത്. നെറ്റ്വർക്ക് ലഭ്യതയും ഒരു വലിയ പ്രശ്നമാണ്; ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ മൊബൈൽ ഇന്റർനെറ്റ് ലഭ്യത ഏകദേശം 59% മാത്രമാണ്. ഇതിന്റെ ഫലമായി, ചില തൊഴിലാളികൾക്ക് ഡാറ്റ അപ്ലോഡ് ചെയ്യാൻ രാത്രി വൈകി, ചിലപ്പോൾ 11 മണിക്ക് ശേഷമോ അതിലും വൈകിയോ, പുറത്തേക്ക് പോകേണ്ടിവരുന്നു.
ഇവിടെ ഒരു സാമ്പത്തിക വൈരുദ്ധ്യവും വ്യക്തമാണ്. ഒരു സാധാരണ ASHA തൊഴിലാളിയുടെ മാസവരുമാനം ₹4,500 മുതൽ ₹13,000 വരെയാണ്, പലപ്പോഴും അത് സമയത്ത് ലഭിക്കാറുമില്ല. എന്നാൽ ഒരു കുറഞ്ഞ നിലവാരമുള്ള സ്മാർട്ട്ഫോൺ വാങ്ങാൻ ₹10,000 മുതൽ ₹15,000 വരെ ചെലവാകും. സർക്കാർ നൽകുന്ന ഡാറ്റ അലവൻസ് വളരെ കുറവായതിനാൽ, തൊഴിലാളികൾക്ക് സ്വന്തം പണത്തിൽ ഡാറ്റ റീചാർജ് ചെയ്യേണ്ടിവരുന്നു. ഒഡീഷയിലെ ഒരു തൊഴിലാളി പറഞ്ഞത്, സർക്കാർ നൽകിയ സിം പ്രവർത്തിക്കാത്തതിനാൽ, അവർ സ്വകാര്യ കമ്പനിയുടെ സിം വാങ്ങി ഡാറ്റ ഉപയോഗിക്കുന്നതായി. “സർക്കാരിന്റെ ജോലിയാണ്, പക്ഷേ ചെലവ് നമ്മുടെതാണ്,” അവൾ ചുരുക്കി പറയുന്നു.
പരിശീലനത്തിന്റെ അഭാവം ഈ പ്രശ്നങ്ങളെ കൂടുതൽ വഷളാക്കുന്നു. പാൻഡെമിക്കിന് മുമ്പ് നേരിട്ട് നൽകിയിരുന്ന പരിശീലനങ്ങൾ ഇപ്പോൾ WhatsApp വീഡിയോകളിലും PowerPoint പ്രെസന്റേഷനുകളിലും ഒതുങ്ങിയിരിക്കുകയാണ്. എന്നാൽ, ഈ പരിശീലനങ്ങൾ പലർക്കും പ്രയോജനപ്പെടുന്നില്ല. “ഞാൻ YouTube ചാനൽ നടത്തുന്ന ആളാണ്, എനിക്ക് പോലും ചില ആപ്പുകൾ മനസ്സിലാക്കാൻ സമയം എടുക്കുന്നു. പിന്നെ മറ്റുള്ളവർക്ക് എങ്ങനെ?” എന്ന് ഒരു തൊഴിലാളി ചോദിക്കുന്നു. പരിശീലനം ഇല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ, പലപ്പോഴും തൊഴിലാളികളുടെ കുടുംബാംഗങ്ങൾ മക്കളോ ഭർത്താക്കളോ ഫോമുകൾ പൂരിപ്പിക്കുന്നതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നു. ഇത് ഡാറ്റയുടെ കൃത്യതയെ ബാധിക്കുന്നു. ഒരു പരിശീലകന്റെ വാക്കുകളിൽ, “ഒരു മരിച്ച ആളിന്റെ വിവരങ്ങൾ പോലും സിസ്റ്റത്തിൽ സജീവമായി നിലനിന്നിരുന്നു.”
ഡാറ്റ എൻട്രിയുടെ സമയപരിധിയും ഇൻസെന്റീവ് സംവിധാനവും ചേർന്നപ്പോൾ, ചിലപ്പോൾ തെറ്റായ എൻട്രികൾക്കും വഴിയൊരുങ്ങുന്നു. “വാക്സിനേഷൻ നടന്നിട്ടില്ലെങ്കിലും ‘completed’ എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തുന്ന സംഭവങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു, കാരണം അത് ചെയ്യാതെ പണമില്ല,” ഒരു യൂണിയൻ നേതാവ് പറയുന്നു. ഇത് ഒരു വ്യക്തിഗത തെറ്റല്ല; മറിച്ച്, ഒരു സിസ്റ്റമാറ്റിക് സമ്മർദ്ദത്തിന്റെ ഫലമാണ്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ശേഖരിക്കുന്ന ഡാറ്റയുടെ വിശ്വാസ്യത തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
ഇതോടൊപ്പം, ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങൾ നിരീക്ഷണത്തിന്റെ ഒരു ഉപാധിയായി മാറുന്നതിന്റെ സൂചനകളും ഉണ്ട്. ചില സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ച GPS ട്രാക്കിംഗ് ആപ്പുകൾ തൊഴിലാളികളുടെ നീക്കങ്ങൾ മുഴുവൻ രേഖപ്പെടുത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു സംസ്ഥാനത്ത് 20,000-ത്തിലധികം തൊഴിലാളികൾ ഇത്തരം ആപ്പുകൾക്കെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ചതിന് ശേഷം അത് പിൻവലിക്കേണ്ടി വന്നു. എന്നിരുന്നാലും, മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളിൽ ഇതുപോലുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ തുടരുന്നു. സ്വകാര്യതയും മാന്യതയും സംബന്ധിച്ച ആശങ്കകൾ ഇവിടെ ഉയരുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് ഡാറ്റ സംരക്ഷണ നിയമങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി നടപ്പിലാക്കാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ.
ഈ സാങ്കേതികവും സാമ്പത്തികവുമായ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പുറമേ, ലിംഗാധിഷ്ഠിത സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളും ഈ തൊഴിലാളികളുടെ ജീവിതത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. ഗ്രാമീണ സമൂഹങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾ ഫോൺ ഉപയോഗിക്കുന്നത് തന്നെ സംശയത്തോടെ കാണപ്പെടുന്നു. “രാത്രിയിൽ ആരോടാണ് സംസാരിക്കുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യം പലർക്കും നേരിടേണ്ടിവരുന്നു. ചിലപ്പോൾ, ഫോൺ നമ്പർ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമാകുന്നതിനാൽ, അനാവശ്യ കോളുകളും ഉപദ്രവങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നു. ഒരു തൊഴിലാളി പറയുന്നത്, കുടുംബനിയന്ത്രണ സർവേ സമയത്ത് ചില പുരുഷന്മാർ അവരെ ഫോൺ വഴി ശല്യപ്പെടുത്തിയതായി. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, ഡിജിറ്റൽ ജോലി ഒരു തൊഴിൽമാത്രമല്ല, ഒരു സാമൂഹിക സംഘർഷവുമാണ്.
Read more
ഈ അന്വേഷണത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ഉയരുന്ന പ്രധാന ചോദ്യം, ഡിജിറ്റൽ ഹെൽത്ത് മിഷൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരെ സേവിക്കുന്നു എന്നതാണ്. കണക്കുകൾക്കും ഡാഷ്ബോർഡുകൾക്കും വേണ്ടി സൃഷ്ടിച്ച ഈ സംവിധാനങ്ങൾ, അവയെ പ്രവർത്തനക്ഷമമാക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തെ എത്രത്തോളം പരിഗണിക്കുന്നു? ടെക്നോളജി പുരോഗതിയുടെ ഒരു ഉപാധിയാകാം, എന്നാൽ അത് സാമൂഹിക നീതിയില്ലാതെ നടപ്പിലാക്കുമ്പോൾ, അത് പുതിയ തരത്തിലുള്ള ചൂഷണമായി മാറുന്നു. ASHA തൊഴിലാളികളുടെ ജീവിതം അതിന്റെ തെളിവാണ്. അവർ ആരോഗ്യ സംവിധാനത്തിന്റെ മുന്നണിയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് രാജ്യത്തിന്റെ ആരോഗ്യ ഡാറ്റ നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ, അവരുടെ സ്വന്തം തൊഴിൽ അവകാശങ്ങൾ, സുരക്ഷ, മാന്യത എന്നിവ ഇന്നും ഡാറ്റയുടെ പുറത്താണ്.
