ഗുജറാത്തിലെ ലിറ്റിൽ റൺ ഓഫ് കച്ചിൽ ഉപ്പ് ഇനി വെറും ഭക്ഷ്യവസ്തുവല്ല. അത് ഒരു ജനതയുടെ ശരീരവിയർപ്പും, ഒരു പ്രദേശത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക നാഡിയും, ഇന്ത്യയുടെ ആഭ്യന്തര വ്യാപാര ശൃംഖലയുമായി ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന തൊഴിലാളി ചരിത്രവുമാണ്. എന്നാൽ ഇന്ന്, അസമയ മഴകളും ചുഴലിക്കാറ്റുകളും മണൽക്കാറ്റുകളും അണക്കെട്ടുകളിൽ നിന്ന് ഒഴുക്കിവിടുന്ന വെള്ളപ്പൊക്കവും ചേർന്ന് ഈ ചരിത്രത്തെ മുക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.
രാജ്യത്തിന്റെ ഉപ്പുത്പാദനത്തിൽ നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്ന കച്ചിലെ അഗാരിയ തൊഴിലാളികൾ ഇന്ന് ഒരു ഔദ്യോഗിക രേഖയിലും പൂർണമായി ദൃശ്യമല്ലാത്ത മനുഷ്യരായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ ആഘാതം ഏറ്റവും ക്രൂരമായി നേരിടുന്നവരിൽ ഒരാളായിട്ടും, സർക്കാർ ദുരന്താശ്വാസ പദ്ധതികളിൽ ഇവർക്ക് സ്ഥാനം ലഭിക്കുന്നില്ല.
ലിറ്റിൽ റൺ ഓഫ് കച്ചിന്റെ അതിർത്തിയിൽ, മരുഭൂമിയുടെ നടുവിൽ, താത്കാലികമായി മുളയും ടാർപോളിനും ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച കുടിലുകളിൽ ജീവിക്കുന്ന നൂറുകണക്കിന് കുടുംബങ്ങൾ ഇന്ന് തങ്ങളുടെ മുഴുവൻ സമ്പാദ്യവും പ്രകൃതിയുടെ ക്രൂരതയിൽ നഷ്ടപ്പെടുന്നത് നോക്കി നിൽക്കുകയാണ്.
അവരിൽ ഒരാളാണ് 42 കാരനായ “രമേഷ്ഭായ്” യഥാർത്ഥ പേര് വെളിപ്പെടുത്താതിരിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ട ഒരു ഉപ്പുതൊഴിലാളി. ഓരോ വർഷവും എട്ട് മാസം കുടുംബത്തോടൊപ്പം റൺ പ്രദേശത്തേക്ക് കുടിയേറുകയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം. മഴവെള്ളം ചോരുന്ന കുടിലുകൾ, വൈദ്യുതിയില്ലാത്ത രാത്രികൾ, കുടിവെള്ളത്തിനായുള്ള കിലോമീറ്ററുകൾ നീളുന്ന യാത്രകൾ ഇവയാണ് അവരുടെ ദിനചര്യ.
എന്നാൽ ഇത്തവണ ദുരന്തം മറ്റൊന്നായിരുന്നു.
“മുൻപ് ഞങ്ങൾ ഉത്പാദിപ്പിച്ച വെളുത്ത ഉപ്പിന് മികച്ച വില ലഭിക്കുമായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ഉപ്പിന്റെ നിറം തന്നെ മാറി. ഗുണമേന്മ നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് വിപണിയിൽ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ വില മാത്രമാണ് ലഭിക്കുന്നത്,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.പ്രശ്നം ഒരു സീസണിലെ നഷ്ടത്തിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ഉപ്പിന്റെ ഗുണമേന്മ കുറഞ്ഞതോടെ വ്യാപാര ശൃംഖല മുഴുവൻ ബാധിക്കപ്പെടുകയാണ്. ഗുജറാത്തിൽ നിന്ന് രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്ന വ്യാവസായിക ഉപ്പിന്റെയും ഭക്ഷ്യഉപ്പിന്റെയും വിതരണത്തിൽ അനിശ്ചിതത്വം രൂപപ്പെടുകയാണ്. കയറ്റുമതി വിപണിയിലും ഇത് ദീർഘകാല പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുമെന്ന് വ്യാപാര മേഖല ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.
ഒരു കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള മറ്റൊരു ഉപ്പുപാടത്തിൽ 38 കാരനായ “ഇസ്മായിൽ ഖാൻ” തകർന്നുകിടക്കുന്ന സോളാർ പാനലുകൾക്കരികിൽ നിൽക്കുകയായിരുന്നു. മൂന്ന് വർഷം ചെലവഴിച്ച് സമ്പാദിച്ച പണമാണ് സർക്കാർ സബ്സിഡിയോടെ സോളാർ സംവിധാനങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചത്. ഡീസൽ ചെലവ് കുറച്ച് ലാഭം വർധിപ്പിക്കാനായിരുന്നു ശ്രമം.
എന്നാൽ മാർച്ചിലെ ശക്തമായ മണൽക്കാറ്റ് മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ എല്ലാം തകർത്തു.
“സോളാർ പാനലുകൾ വന്നതോടെ ഞങ്ങൾക്ക് കുറച്ചെങ്കിലും ലാഭം കിട്ടിത്തുടങ്ങിയിരുന്നു. ഇപ്പോൾ വീണ്ടും കടബാധ്യതയിലേക്കാണ് ഞങ്ങൾ മടങ്ങുന്നത്,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
ഈ നഷ്ടങ്ങൾക്ക് ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷയില്ല. സർക്കാർ നഷ്ടപരിഹാര സംവിധാനമില്ല. ഔദ്യോഗിക കണക്കെടുപ്പ് പോലും പൂർണ്ണമല്ല.
പ്രാദേശിക തൊഴിലാളി സംഘടനകളുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം കഴിഞ്ഞ ഒരു ദശാബ്ദത്തിനിടെ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ തുടർന്ന് ഉപ്പുത്പാദന മേഖലയിൽ തുടർച്ചയായ ഇടിവാണ് രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്. മഴയും ചുഴലിക്കാറ്റുകളും കാരണം ഉപ്പുവെള്ളത്തിന്റെ ലവണാംശം കുറയുന്നു. ഒരിക്കൽ ഉത്പാദനത്തിന് തയ്യാറാക്കിയ പാടങ്ങൾ പൂർണമായും ഉപയോഗശൂന്യമാകുന്നു.
ഇതിന് പിന്നിൽ മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയ-ഭരണപരമായ പ്രതിസന്ധിയും ഉണ്ട്.
നർമ്മദ, മച്ചു ഉൾപ്പെടെയുള്ള അണക്കെട്ടുകൾ നിറഞ്ഞൊഴുകുമ്പോൾ അധികജലം കനാലുകളിലൂടെ റൺ പ്രദേശത്തേക്ക് ഒഴുക്കിവിടുന്നു. ഈ വെള്ളം ഉപ്പുപാടങ്ങളിലെത്തുമ്പോൾ മാസങ്ങളായുള്ള അധ്വാനം മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ നശിക്കുന്നു.
“അണക്കെട്ടുകളിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം വരുമ്പോൾ മുഴുവൻ പ്രക്രിയയും വീണ്ടും തുടങ്ങണം. അതിനർത്ഥം പുതിയ കടം, പുതിയ ചെലവ്, വീണ്ടും അതേ ദുരിതം,” ഒരു തൊഴിലാളി നേതാവ് പറഞ്ഞു.
2014, 2017, 2020, 2021, 2025 വർഷങ്ങളിൽ സമാനമായ വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടും ഇതുവരെ നഷ്ടങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക പഠനം നടന്നിട്ടില്ലെന്നാണ് പ്രവർത്തകർ ആരോപിക്കുന്നത്.
പ്രശ്നത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഒരു നിയമപരമായ വൈരുദ്ധ്യവുമുണ്ട്.
ഉപ്പുത്പാദനം സർക്കാർ രേഖകളിൽ ‘ഖനനപ്രവർത്തനം’ ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇത് കൃഷിയുമായി സാമ്യമുള്ള അധ്വാനമാണ്. കാലാവസ്ഥ, ഭൂമി, സീസൺ, ജലനിയന്ത്രണം എല്ലാം കർഷകജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. എന്നിട്ടും അഗാരിയ തൊഴിലാളികൾക്ക് കർഷക പദവി ലഭിക്കുന്നില്ല.
അതിന്റെ ഫലമായി ദുരന്താശ്വാസ പദ്ധതികളിൽ നിന്നും കാർഷിക ഇൻഷുറൻസുകളിൽ നിന്നും വായ്പാ ഇളവുകളിൽ നിന്നും അവർ പുറത്താകുന്നു.
സെൻട്രൽ സാൾട്ട് ആൻഡ് മറിൻ കെമിക്കൽസ് റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (CSMCRI) അടുത്തിടെ സർക്കാരിന് സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ നഷ്ടപരിഹാരത്തിന് വ്യക്തമായ മാനദണ്ഡങ്ങൾ നിർദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഓരോ ഏക്കറിലെയും ശരാശരി ഉത്പാദനം, വിപണിവില, ഉപോത്പന്നങ്ങൾ, സോളാർ പാനലുകൾ, പമ്പുകൾ, ട്രാക്ടറുകൾ എന്നിവയുടെ മൂല്യം എന്നിവ കണക്കിലെടുക്കണമെന്നാണ് ശുപാർശ.
എന്നാൽ റിപ്പോർട്ട് ഇപ്പോഴും ഫയലുകളിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുകയാണ്.
അതേസമയം റൺ പ്രദേശത്ത് തൊഴിലാളികൾക്ക് മുന്നിലുള്ള യാഥാർത്ഥ്യം കൂടുതൽ ക്രൂരമാണ്.
കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം ഒരു പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നമെന്നതിലുപരി, ഇന്ത്യയിലെ അസംഘടിത തൊഴിൽ മേഖലയെ തകർക്കുന്ന സാമ്പത്തിക ആക്രമണമായി മാറുകയാണ്. ഉപ്പുതൊഴിലാളികളുടെ വരുമാനം ഇടിയുന്നതോടെ കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം മുടങ്ങുന്നു. ആരോഗ്യച്ചെലവുകൾ വർധിക്കുന്നു. പല കുടുംബങ്ങളും കടപ്പണയത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു. യുവതലമുറ ഈ തൊഴിൽ ഉപേക്ഷിച്ച് നഗരങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറിത്തുടങ്ങി.
ഇത് തുടരുകയാണെങ്കിൽ ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ഉപ്പുതൊഴിൽ സമൂഹങ്ങളിലൊന്ന് അടുത്ത ഏതാനും ദശാബ്ദങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഇല്ലാതാകാമെന്ന ആശങ്ക ഉയരുന്നുണ്ട്.
റൺ പ്രദേശത്തെ തൊഴിലാളികൾ ഇപ്പോഴും കാത്തിരിക്കുകയാണ് ഒരു സർക്കാർ പ്രഖ്യാപനത്തിനായി, ഒരു നഷ്ടപരിഹാരത്തിനായി, അല്ലെങ്കിൽ കുറഞ്ഞത് തങ്ങൾ ഈ രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ഘടനയുടെ ഭാഗമാണെന്ന് അംഗീകരിക്കുന്ന ഒരു രേഖയ്ക്കായി.
പക്ഷേ മരുഭൂമിയിൽ ഇന്ന് ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ പടരുന്നത് ഉപ്പല്ല.
Read more
അനിശ്ചിതത്വമാണ്.
