ദക്ഷിണേഷ്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സ്ത്രീകൾ ഇനി വോട്ടർ പട്ടികയിലെ ഒരു സംഖ്യയല്ല; അവർ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ദിശ തിരിക്കുന്ന ശക്തിയാണ്. അവരുടെ ദിവസേനയുള്ള ജീവിതം — ജോലി ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം, പഠിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം, നഗരത്തിന്റെ തെരുവുകളിൽ ഭയമില്ലാതെ നടക്കാനുള്ള സാധ്യത — ഇവയെല്ലാം ഇപ്പോൾ ബാലറ്റ് പേപ്പറിലെ ചോദ്യങ്ങളായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അധികാരം ആരുടേതാകണം എന്നതിലുപരി, ജീവിതം ചുരുങ്ങുമോ വിപുലമാവുമോ എന്നതാണ് അവർ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. ബംഗ്ലാദേശിൽ നിന്നുയർന്ന സന്ദേശം അതിനാൽ അതിർത്തികൾ കടക്കുന്നു: സ്ത്രീകളെ പിന്നോട്ടു നടത്താൻ ശ്രമിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയങ്ങൾക്ക് ജനാധിപത്യത്തിൽ ഭാവി ഇല്ല.
ബംഗ്ലാദേശിൽ അടുത്തിടെ നടന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഈ മാറ്റത്തിന്റെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമായി മാറി. പതിവ് പാർട്ടി വിശ്വാസങ്ങളെ മറികടന്ന് സ്ത്രീ വോട്ടർമാർ ഒരു സാധ്യതയുള്ള ഭരണഭാവിയെ തടയാൻ കൂട്ടായ്മയായി നീങ്ങി. അവരുടെ കണക്കുകൂട്ടൽ അത്ര സങ്കീർണ്ണമല്ലായിരുന്നു. വർഷങ്ങളായി അവർ നേടിയെടുത്ത പൊതു സാന്നിധ്യം ഫാക്ടറിയിലേക്കുള്ള യാത്ര, സർവകലാശാലയിലെ പ്രവേശനം, ശമ്പളത്തിലൂടെ ലഭിച്ച ആത്മബോധം, നഗരജീവിതത്തിലെ ദൃശ്യത ഇവ തിരിച്ചുപോകുമോ എന്ന ഭയമാണ് നിർണായകമായത്.
അധികാരത്തിന് സമീപമെത്താമെന്ന രാഷ്ട്രീയ സാധ്യത ഉയർന്നപ്പോൾ, ആ ഭയം വോട്ടായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു. സ്ത്രീകൾ ചോദിച്ചത് ഒരു ആശയപരമായ തർക്കമല്ല; “നാളെ നമ്മൾ എവിടെ നിൽക്കും?” എന്ന ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ചോദ്യം. പൊതുസ്ഥലങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുമോ, വസ്ത്രധാരണം വീണ്ടും നിരീക്ഷണ വിധേയമാകുമോ, തൊഴിൽ രംഗത്തെ സാന്നിധ്യം സംശയിക്കപ്പെടുമോ ഈ ആശങ്കകൾ തന്നെയാണ് ബാലറ്റിൽ അടയാളമായി മാറിയത്.
രാഷ്ട്രീയ പ്രസംഗങ്ങളിൽ സ്ത്രീ ബഹുമാനത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാം. കുടുംബ മൂല്യങ്ങൾ ഉന്നയിക്കാം. പക്ഷേ സ്ഥാനാർത്ഥി പട്ടികയിൽ സ്ത്രീകളുടെ അഭാവം വോട്ടർമാർ കൃത്യമായി വായിച്ചു. വാക്കും പ്രവൃത്തിയും തമ്മിലുള്ള അകലം അവർ അളന്നു. അതിന്റെ ഫലമായി പലരും തങ്ങളുടെ പതിവ് രാഷ്ട്രീയ അടയാളങ്ങൾ മാറ്റിവെച്ചു. അധികാരത്തിൽ എത്താൻ ഏറ്റവും സാധ്യതയുള്ള ശക്തിയിലേക്ക് നീങ്ങുക എന്നത് ഒരു തന്ത്രമായി. അത് സ്നേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം ആയിരുന്നില്ല. അതിജീവനത്തിന്റെതായിരുന്നു.
ബംഗ്ലാദേശിലെ ഈ അനുഭവം ഒറ്റപ്പെട്ടതല്ല. ദക്ഷിണേഷ്യ മുഴുവൻ ഒരു നീണ്ട പരിവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. സ്ത്രീകൾ കൂടുതൽ പഠിക്കുന്നു, കൂടുതൽ ജോലി ചെയ്യുന്നു, കൂടുതൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. മൊബൈൽ ഫോണുകളും ഡിജിറ്റൽ ലോകവും മറ്റെവിടെയൊക്കെ എന്താണ് സാധ്യമെന്നുള്ള ചിത്രങ്ങൾ മുന്നിൽ തുറക്കുന്നു. താരതമ്യം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ പ്രതീക്ഷ ഉയരും; പ്രതീക്ഷ ഉയർന്നാൽ രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യം മാറും.
ഇന്ത്യയിൽ സ്ത്രീ വോട്ടിംഗ് ശതമാനം കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങളിൽ വലിയ തോതിൽ ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. പല സംസ്ഥാനങ്ങളിലും അവർ പുരുഷന്മാരെക്കാൾ കൂടുതൽ പങ്കാളിത്തം രേഖപ്പെടുത്തി. എന്നാൽ ഇന്ത്യയിൽ സ്ത്രീകൾ ഒരൊറ്റ ആശയപരമായ കൂട്ടമല്ല. ക്ഷേമപദ്ധതികൾ, വിലക്കയറ്റം, പ്രാദേശിക സുരക്ഷ, ജാതി–മത ബന്ധങ്ങൾ, നേതാക്കളുടെ സാന്നിധ്യം — ഈ മുഴുവൻ ഘടകങ്ങളും ചേർന്നാണ് തീരുമാനം. അതിനാൽ അവരുടെ വോട്ട് പലപ്പോഴും സങ്കീർണ്ണമാണ്. എങ്കിലും ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്: സ്ത്രീകളെ ലാഭഭോക്താക്കളായി മാത്രം കാണുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പരിധി വ്യക്തമായി വരുന്നു. സഹായങ്ങൾ പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്; പക്ഷേ സ്വാതന്ത്ര്യവും മാനവും ഇല്ലാതെ അവ അപൂർണ്ണമാണ്.
ഒരു പാചകവാതക സിലിണ്ടർ ജീവിതം എളുപ്പമാക്കാം. ഒരു വീടു സുരക്ഷ നൽകാം. പക്ഷേ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കിറങ്ങുമ്പോൾ ഭയം ഉണ്ടെങ്കിൽ ആ ഗുണം പൂർണ്ണമാകില്ല. ഈ വിരോധാഭാസം വളരുമ്പോൾ സ്ത്രീ വോട്ട് അനിശ്ചിതമാകുന്നു. ഭരണകൂടങ്ങൾക്കുള്ള വലിയ മുന്നറിയിപ്പ് ഇതാണ്.
പാകിസ്ഥാനിൽ പല സ്ഥലങ്ങളിലും സ്ത്രീകൾക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം തന്നെ ഇപ്പോഴും ഒരു പോരാട്ടമാണ്. കുടുംബവും സമൂഹവും ചേർന്ന് നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും നഗരങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾ ശക്തമായി മുന്നേറുന്നു. അവർ തെരുവിലിറങ്ങുന്നു, നിയമപരമായ സംരക്ഷണം ആവശ്യപ്പെടുന്നു, പീഡനത്തിനെതിരെ തുറന്നു സംസാരിക്കുന്നു. വോട്ട് ഇവിടെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ നടപടി മാത്രമല്ല; പൊതുസ്ഥലത്ത് നിലകൊള്ളാനുള്ള അവകാശത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനമാണ്.
ശ്രീലങ്കയിൽ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി മറ്റൊരു പാഠം നൽകി. ഇന്ധന നിരകളും ഭക്ഷ്യക്ഷാമവും വീടുകളുടെ സാമ്പത്തിക തകർച്ചയും സ്ത്രീകളുടെ ദിനചര്യയെ തകർത്തപ്പോൾ, അവർ പ്രതിഷേധ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ മുഖമായി മാറി. അടുക്കളയിൽ ഉണ്ടായ വിച്ഛേദം ഭരണകൂടത്തിന്റെ നൈതിക അവകാശത്തെയും ചോദ്യം ചെയ്തു. ഇവിടെ സ്ത്രീ വോട്ട് സാമ്പത്തിക ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ മാനദണ്ഡമായി.
ഈ എല്ലാ അനുഭവങ്ങളെയും തമ്മിൽ കൂട്ടിയിണക്കുമ്പോൾ വ്യക്തമായ ഒരു മാറ്റം കാണാം. സ്ത്രീകൾ ഇനി രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രേക്ഷകർ അല്ല. അവർ ഭാവിയുടെ കണക്കുകൂട്ടലുകാരാണ്. ആരാണ് വഴികൾ തുറക്കുന്നത്, ആരാണ് മതിലുകൾ പണിയുന്നത് അവർ നിരീക്ഷിക്കുന്നു. ഒരിക്കൽ ലഭിച്ച സ്വാതന്ത്ര്യം വീണ്ടും നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന ഭയം അവരെ വേഗത്തിൽ നീക്കുന്നു.
പഴയ ധാരണകൾ കുടുംബം തീരുമാനിക്കും, സമൂഹം നിർദ്ദേശിക്കും, മതം വഴികാട്ടും ഇവ ഇപ്പോൾ ഇടറുന്നു. വീടിനുള്ളിൽ ഒരേ രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനം ഉണ്ടാകണമെന്ന നിർബന്ധം കുറയുന്നു. സ്ത്രീകൾ സ്വതന്ത്രമായി വിലയിരുത്തുന്നു. ഈ സ്വാതന്ത്ര്യം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം തന്നെ മാറ്റുന്നു.
രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾക്ക് ഇതിന്റെ അർത്ഥം വലിയതാണ്. പ്രതീകാത്മക സാന്നിധ്യം മതിയാവില്ല. വേദിയിൽ ചില മുഖങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത് പോരാ. നയങ്ങളിലും സ്ഥാനാർത്ഥിത്വത്തിലും സംഘടന ഘടനകളിലും യഥാർത്ഥ പങ്കാളിത്തം വേണം. അല്ലെങ്കിൽ വോട്ടിംഗ് ബൂത്തിൽ നിശബ്ദമായ ശിക്ഷ ഉണ്ടാകും.
വിദ്യാഭ്യാസം വർദ്ധിച്ചു. തൊഴിൽ രംഗത്തെ പങ്കാളിത്തം ഉയർന്നു. നഗരങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറ്റം നടന്നു. ലോകത്തെ കാണാനുള്ള ജാലകങ്ങൾ തുറന്നു. അതിനാൽ സ്ത്രീകൾ കൂടുതൽ അറിയുന്നു, കൂടുതൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. പ്രതീക്ഷ ഉയർന്നാൽ സഹിഷ്ണുത കുറയുന്നു. അവകാശം പിൻവലിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയങ്ങൾക്ക് ക്ഷമയില്ല.
ഇത് ദക്ഷിണേഷ്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പുതിയ ഘട്ടമാണ്. ഇവിടെ സ്ത്രീകൾ ചോദിക്കുന്നത് വലിയ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ അല്ല. ലളിതമായ കാര്യങ്ങൾ മാത്രം: സുരക്ഷിതമായി ജീവിക്കാമോ? മാനത്തോടെ നടക്കാമോ? മക്കൾക്ക് ഭാവിയുണ്ടോ? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് മറുപടി നൽകാൻ കഴിയാത്തവർക്ക് അധികാരത്തിൽ നിലനിൽക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാകും.
ചരിത്രം പലപ്പോഴും തോക്കുകൾ കൊണ്ട് എഴുതപ്പെട്ടു; പക്ഷേ ജനാധിപത്യത്തിൽ അത് ബാലറ്റ് കൊണ്ട് തിരുത്തപ്പെടുന്നു. സ്ത്രീകൾ തീരുമാനം എടുത്ത നിമിഷം തന്നെ അധികാരത്തിന്റെ പഴയ ഗണിതങ്ങൾ പൊളിഞ്ഞു വീഴും ബംഗ്ലാദേശ് അത് വീണ്ടും ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. അവരുടെ ശരീരത്തെയും സ്വപ്നങ്ങളെയും പൊതുസ്ഥലങ്ങളെയും ചുരുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയങ്ങൾക്ക് ഇനി അഭയം ഇല്ല. പ്രസംഗങ്ങൾക്കും കരുണാഭാഷയ്ക്കും പ്രതീക നാടകങ്ങൾക്കും സമയം കഴിഞ്ഞു; ജീവിതം സുരക്ഷിതമാകുമോ എന്ന ഒറ്റ ചോദ്യം മാത്രം ബാക്കിയുണ്ട്. അതിന് തെറ്റായ മറുപടി നൽകുന്നവരെ സ്ത്രീകൾ ചരിത്രത്തിന്റെ പുറത്തേക്ക് തള്ളും. വിരലിലെ മഷിക്കുത്ത് ഇനി ഒരു അടയാളമല്ല അത് അധികാരത്തിനെതിരായ അന്തിമ ഉത്തരവാണ്.
Read more
