പശ്ചിമ ബംഗാൾ ഇന്ന് ഒരു സംസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വാർത്ത മാത്രമല്ല; ഇന്ത്യയുടെ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും വലിയ മുന്നറിയിപ്പായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ പരീക്ഷണശാലയാണ്. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങൾക്ക് പിന്നാലെ ഉയരുന്ന അക്രമാരോപണങ്ങൾ, ബുൾഡോസർ രാഷ്ട്രീയം, മതപരമായ ധ്രുവീകരണം, തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ക്രമക്കേടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ആരോപണങ്ങൾ, മാധ്യമങ്ങളോടുള്ള അവിശ്വാസം, കോടിക്കണക്കിന് രൂപയുടെ അഴിമതിക്കേസുകൾ, ഒടുവിൽ കോടതിവരെ എത്തിച്ച ജനാധിപത്യ സംശയങ്ങൾ — ഇതെല്ലാം ചേർന്നപ്പോൾ ബംഗാളിന്റെ രാഷ്ട്രീയം ഇന്ന് ഇന്ത്യയിലെ വലിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധികളുടെ പ്രതിഫലനമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
2021ലെ നിയമസഭ തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് ശേഷം പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ നടന്ന അക്രമങ്ങൾ രാജ്യത്തെ ഞെട്ടിച്ചിരുന്നു. വിവിധ ജില്ലകളിൽ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകർ കൊല്ലപ്പെട്ടു, വീടുകൾ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടു, കുടുംബങ്ങൾ ഭീതിയിൽ നാട്ടുവിട്ടു. അന്ന് ഉയർന്ന ആരോപണങ്ങളുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം Mamata Banerjee നയിച്ച തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ് ഭരണമായിരുന്നു. ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷൻ വരെ ഇടപെടേണ്ട സാഹചര്യം രൂപപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആ അക്രമങ്ങളെ പിന്നീട് ചിലർ പൂർണമായും “ഹിന്ദുക്കൾക്കെതിരായ സംഘടിത ആക്രമണം” എന്ന രീതിയിൽ രാഷ്ട്രീയവൽക്കരിക്കുകയും മറുവശത്ത് ചിലർ അതിനെ ചെറുതാക്കി കാണിക്കുകയും ചെയ്തു. യാഥാർത്ഥ്യം ഈ രണ്ടു രാഷ്ട്രീയ അതിരുകൾക്കിടയിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടു.
ഇന്ന് അധികാരമാറ്റത്തിന് പിന്നാലെ ബംഗാളിൽ കാണുന്ന കാഴ്ചകൾ ആ പഴയ മുറിവുകൾക്ക് മേൽ പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുകയാണ്. ഇന്നലെ വരെ തൃണമൂൽ കൊടി കെട്ടിയിരുന്ന ഓട്ടോകൾ ഇന്ന് ബിജെപി പതാക ഉയർത്തുന്നു. പാർട്ടി ഓഫീസുകളും ക്ലബുകളും നിമിഷങ്ങൾക്കകം കൈമാറപ്പെടുന്നു. മമതയുടെ കട്ടൗട്ടുകൾ അപ്രത്യക്ഷമാവുകയും അതേ സ്ഥാനത്ത് Narendra Modi യുടെ വൻചിത്രങ്ങൾ ഉയരുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് വെറും രാഷ്ട്രീയ വിജയത്തിന്റെ ആവേശമല്ല; അധികാരത്തോടൊപ്പം ഭയവും ചേർന്ന് നിർമ്മിച്ച സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ തെളിവാണ്. “പറഞ്ഞത് പോലെ ചെയ്തില്ലെങ്കിൽ എന്തും ചെയ്യാൻ മടിക്കാത്ത ഗുണ്ടാസംഘമാണ്” എന്ന ഒരു സാധാരണ ഓട്ടോ ഡ്രൈവറുടെ വാക്കുകളിൽ ബംഗാളിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തിന്റെ ദീർഘകാല രോഗലക്ഷണങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
അതോടൊപ്പം “ബുൾഡോസർ രാഷ്ട്രീയം” എന്ന പുതിയ ഭരണഭാഷയും ശക്തമായി ദൃശ്യമായി തുടങ്ങുന്നു. തൃണമൂൽ ഓഫീസുകൾ ആക്രമിക്കപ്പെടുന്നു, ലെനിൻ പ്രതിമകൾ തകർക്കപ്പെടുന്നു, മുസ്ലിം പേരുകൾ മാറ്റി ഹിന്ദു പേരുകൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന ആരോപണങ്ങൾ ഉയരുന്നു, കൊൽക്കത്തയിലെ ചില ഇറച്ചിക്കടകൾ ബുൾഡോസർ ഉപയോഗിച്ച് നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഇവ ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളല്ലെന്ന ആശങ്ക പലർക്കുമുണ്ട്. ഒരു രാഷ്ട്രീയ ശക്തി അധികാരം പിടിച്ചെടുത്തതിന് പിന്നാലെ സാംസ്കാരിക മേൽക്കോയ്മ സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ ആദ്യം ലക്ഷ്യമാകുന്നത് പ്രതീകങ്ങളാണ് — പ്രതിമകൾ, പേരുകൾ, ഭക്ഷണശാലകൾ, മതപരമായ അടയാളങ്ങൾ. ചരിത്രത്തെ പുനർനാമകരണം ചെയ്യുകയും ഭീതിയിലൂടെ പുതിയ സാമൂഹിക ക്രമം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നത് ലോക രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പുതുമയല്ല.
ഈ പശ്ചാത്തലം മനസ്സിലാക്കാൻ ഇന്ത്യയുടെ സമീപകാല ചരിത്രത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കേണ്ടി വരും. Babri Masjid demolition ഒരു പള്ളി തകർക്കപ്പെട്ട സംഭവം മാത്രമായിരുന്നില്ല; മതരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പുതിയ കാലഘട്ടത്തിന് തുടക്കമിട്ട രാഷ്ട്രീയ വഴിത്തിരിവായിരുന്നു അത്. പതിറ്റാണ്ടുകളോളം “ഹിന്ദു അഭിമാനം” എന്ന വികാരം ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് നിർമ്മിച്ച പ്രക്ഷോഭം ഒടുവിൽ രാജ്യത്തെമ്പാടും കലാപങ്ങൾക്കും സാമൂഹിക വിഭജനങ്ങൾക്കും വഴിവച്ചു. 2020-ൽ അയോധ്യയിൽ രാമക്ഷേത്ര നിർമാണത്തിന് തുടക്കമായതോടെ ആ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായെന്ന തോന്നൽ ഉണ്ടായി. പക്ഷേ അതോടൊപ്പം പുതിയൊരു ചോദ്യവും ഉയർന്നു മതധ്രുവീകരണത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി വളരുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തിന് ഇനി പുതിയ ആയുധം എന്തായിരിക്കും?
അവിടെയാണ് NRC-CAA പോലുള്ള വിഷയങ്ങൾ നിർണായകമാകുന്നത്. പൗരത്വം, കുടിയേറ്റം, ദേശീയത എന്നിവയെ മതപരമായ തിരിച്ചറിവുകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം പ്രത്യേകിച്ച് ബംഗ്ലാദേശ് അതിർത്തിയോട് ചേർന്ന ബംഗാളിൽ വളരെ ശക്തമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നു. “ആരാണ് യഥാർത്ഥ പൗരൻ?”, “ആരാണ് പുറത്തുനിന്നെത്തിയവർ?” എന്ന ചോദ്യങ്ങൾ സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളെ തന്നെ പിളർക്കാൻ കഴിയുന്ന രാഷ്ട്രീയ ഉപാധികളായി മാറുന്നു. മനുഷ്യരെ അപരവത്കരിക്കുകയും അരികുവത്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രാഷ്ട്രീയം ഒരു സംസ്ഥാനത്ത് ശക്തിപ്രാപിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ആഘാതം ദേശീയതലത്തിലേക്ക് വ്യാപിക്കാനുള്ള സാധ്യത വലുതാണ്.
ഇതിനിടെയാണ് തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസിന്റെ ദേശീയ ജനറൽ സെക്രട്ടറി Abhishek Banerjee ഗുരുതരമായ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ആരോപണങ്ങളുമായി രംഗത്തെത്തിയത്. വോട്ടെടുപ്പിന് ഉപയോഗിച്ച മെഷീനുകളല്ല വോട്ടെണ്ണലിന് ഉപയോഗിച്ചതെന്നും പോളിംഗ് ബൂത്തുകളിലെയും സ്ട്രോങ്ങ് റൂമുകളിലെയും സിസിടിവി ദൃശ്യങ്ങൾ പുറത്തുവിടണമെന്നും അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതിനൊപ്പം ഒഴിവാക്കിയ വോട്ടുകളുടെ എണ്ണം പല മണ്ഡലങ്ങളിലും തൃണമൂൽ സ്ഥാനാർഥികൾ തോറ്റ മാർജിനുമായി സാമ്യമുണ്ടെന്ന വാദവും ഉയർന്നു. ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് Surya Kant അധ്യക്ഷനായ ബെഞ്ച് പ്രത്യേക ഹർജി നൽകാമെന്ന് നിർദേശിച്ചതോടെ വിഷയം നിയമപരമായ പരിശോധനയിലേക്കും നീങ്ങി.
ഇതെല്ലാം നടക്കുമ്പോൾ ബംഗാളിൽ മറ്റൊരു വലിയ വിരോധാഭാസവും നിലനിൽക്കുന്നു. വ്യക്തിപരമായ ലാളിത്യത്തിന്റെ പ്രതീകമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന മമത ബാനർജിയുടെ ഭരണകാലത്ത് തന്നെ ഒന്നിന് പിന്നാലെ മറ്റൊന്ന് അഴിമതിക്കേസുകൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. ഹവായ് ചപ്പലും വെള്ള കോട്ടൻ സാരിയും ധരിച്ച് ലളിതജീവിതം നയിക്കുന്ന ഒരു മുഖ്യമന്ത്രി പക്ഷേ അതേ സർക്കാരിൽ കോടികളുടെ SSC നിയമന അഴിമതി, റേഷൻ തട്ടിപ്പ്, ശാരദ-റോസ് വാലി ചിട്ടിഫണ്ട് തട്ടിപ്പുകൾ, നാരദ സ്റ്റിംഗ് ഓപ്പറേഷൻ. Partha Chatterjee യുടെ വീട്ടിൽ നിന്ന് കോടികൾ കണ്ടെത്തപ്പെട്ടപ്പോൾ ജനങ്ങൾ ചോദിച്ച ചോദ്യം ലളിതമായിരുന്നു “മുഖ്യമന്ത്രി വ്യക്തിപരമായി സത്യസന്ധയായാൽ മാത്രം മതിയോ?”
ഇവിടെ “Systemic Corruption” എന്ന ആശയം നിർണായകമാകുന്നു. ഒരു നേതാവ് നേരിട്ട് പണം വാങ്ങുന്നില്ലെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കീഴിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ-ഭരണ സംവിധാനം അഴിമതിയിൽ മുങ്ങിക്കുളിക്കുമ്പോൾ ജനങ്ങൾ കുറ്റം കാണുന്നത് ഭരണത്തിലേക്കാണ്. അതേസമയം ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ മറ്റൊരു വിരോധാഭാസവും ഇവിടെ തെളിയുന്നു ഇന്നലെ അഴിമതി ആരോപണങ്ങൾ നേരിട്ട നേതാക്കൾ പിന്നീട് പാർട്ടി മാറി “അഴിമതിവിരുദ്ധ” രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നു. Suvendu Adhikari പോലുള്ള നേതാക്കളുടെ രാഷ്ട്രീയ യാത്രകൾ അതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ബിജെപിയെ വിമർശകർ “വാഷിംഗ് മെഷീൻ” എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.
ഈ മുഴുവൻ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഏറ്റവും അപകടകരമായത് സാമൂഹിക ധ്രുവീകരണത്തിന്റെ സാധാരണവൽക്കരണമാണ്. ആളുകൾ ഇനി പാർട്ടികളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം വേർപെടുന്നില്ല; മതം, ഭക്ഷണം, പേര്, ദേശാഭിമാനം, പൗരത്വം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് പരസ്പരം കാണാൻ തുടങ്ങുന്നത്. “ഹിന്ദുത്വ” എന്ന രാഷ്ട്രീയ ആശയധാരയും ഹിന്ദുമതവും ഒരുപോലെയല്ല എന്ന വ്യത്യാസം മങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഹിന്ദുമതം വിശ്വാസത്തിന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന പരമ്പരയായിരിക്കുമ്പോൾ, ഹിന്ദുത്വ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രോജക്ടാണ് — ഭൂരിപക്ഷ ഐഡന്റിറ്റിയെ ദേശീയ രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയാക്കാനുള്ള ശ്രമം. അതിനെ വിമർശിക്കുന്നത് ഹിന്ദുമതത്തെ ആക്രമിക്കുന്നതല്ല; എന്നാൽ ആ വ്യത്യാസം പൊതുസമൂഹത്തിൽ കൂടുതൽ കൂടുതൽ മങ്ങുന്നു.
ബംഗാളിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക അതുകൊണ്ട് ഒരു സംസ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ചല്ല. ഇന്ത്യ ഒരു ഭരണഘടനാപരമായ ബഹുസ്വര രാഷ്ട്രമായി തുടരാനാകുമോ എന്ന വലിയ ചോദ്യത്തെക്കുറിച്ചാണ്. പ്രതിമകൾ തകർക്കപ്പെടുകയും പേരുകൾ മാറ്റപ്പെടുകയും എതിരാളികളെ ദേശവിരുദ്ധരായി ചിത്രീകരിക്കുകയും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനങ്ങൾ സംശയിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ജനാധിപത്യം എത്രത്തോളം ആരോഗ്യകരമാണ്? ഇന്ന് ബംഗാളിൽ നടക്കുന്നത് നാളെ മറ്റെവിടെയും ആവർത്തിക്കപ്പെടില്ലെന്ന് ആരും ഉറപ്പുനൽകാനാവില്ല.
Read more
ജനാധിപത്യം തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ കൊണ്ട് മാത്രം നിലനിൽക്കില്ല. എതിരാളികളെ ഇല്ലാതാക്കാതെ സഹിക്കാൻ കഴിയുന്ന രാഷ്ട്രീയ പക്വത, ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഭരണഘടനാപരമായ പ്രതിബദ്ധത, അധികാരത്തെ വിമർശിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം, സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്കുള്ള പൊതുജന വിശ്വാസം ഇതെല്ലാമാണ് അതിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ആ അടിസ്ഥാനം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ ജയിക്കുന്നത് ഒരു പാർട്ടിയല്ല; തോൽക്കുന്നത് രാജ്യം തന്നെയാണ്.
