വാട്സപ്പിൽ ഒരു ചിത്രം വരുന്നു. പരിചിതമായ ഒരു മുഖം പക്ഷേ അപമാനകരമായി മോർഫ് ചെയ്ത ചിത്രം. പിന്നെ ഒരു ഫോൺകാൾ: “ഇയാൾ ലോൺ എടുത്തിട്ടുണ്ട്. നിങ്ങളുടെ നമ്പർ റഫറൻസ് ആണ്. അടച്ചില്ലെങ്കിൽ നിങ്ങൾക്കും ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ട്.” ഈ നിമിഷം, ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഒരു തകര്ച്ചയുടെ തുടക്കമാണ്. സംശയം, പേടി, ഉത്തരവാദിത്വബോധം, സാമൂഹിക സമ്മർദ്ദം എല്ലാം ഒരുമിച്ച് ഇടിച്ചുകയറുന്ന നിമിഷം. നിങ്ങൾ വിളിക്കും. ചോദിക്കും. ചിലപ്പോൾ ശകാരിക്കും. ചിലപ്പോൾ “പ്രശ്നം തീർക്കണം” എന്ന് സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തും. അതാണ് ഈ സംവിധാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഭയാനകമായ ബുദ്ധിമുട്ട് അവർക്ക് നിങ്ങളെ വേണ്ട; നിങ്ങളെ ഉപയോഗിക്കാനാണ് വേണ്ടത്. നിങ്ങൾ അറിയാതെ തന്നെ ഒരു ക്രിമിനൽ നെറ്റ്വർക്കിന്റെ “റിക്കവറി ഏജന്റ്” ആയി മാറുന്നു.
ഇത് ഒരു ഹൈപ്പോത്തസിസ് അല്ല. ഇത് ഒരു രൂപകൽപ്പിത ക്രൈം മോഡൽ ആണ് ഡാറ്റയും അപമാനവും ആയുധമാക്കിയ ഒരു പുതിയ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥ. കോവിഡ് ലോക്ക്ഡൗൺ കാലത്ത്, ആളുകളുടെ വരുമാന മാർഗങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് അടഞ്ഞപ്പോൾ, “Instant Loan”, “Quick Cash”, “No CIBIL, No Problem” എന്ന വാഗ്ദാനങ്ങളുമായി ഈ ആപ്പുകൾ കടന്നുവന്നു. അത് സഹായമെന്ന തോന്നൽ ഉണ്ടാക്കി. പക്ഷേ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അത് ഒരു ഡാറ്റ അധിഷ്ഠിത സാമ്പത്തിക വേട്ടയാടൽ ആയിരുന്നു. ബാങ്കുകൾ അടഞ്ഞപ്പോൾ തുറന്ന വാതിലുകൾ പക്ഷേ ആ വാതിലുകൾ കടന്നാൽ തിരിച്ചു വരാൻ വഴിയില്ലാത്ത ഒരു ഇടം.
കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക ഘടന ഈ വലയത്തിനുള്ളിൽ വീഴാൻ എളുപ്പമുള്ളതാണ്. ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസം, ഉയർന്ന ഉപഭോഗം, ഉയർന്ന പ്രതീക്ഷകൾ പക്ഷേ അതിനൊത്ത വരുമാനമില്ലാത്ത ഒരു വലിയ വിഭാഗം. വിദേശ സ്വപ്നങ്ങൾ, കോച്ചിംഗ് ഫീസ്, ഡിജിറ്റൽ ഉപകരണങ്ങൾ, ആരോഗ്യചെലവുകൾ എല്ലാം ചേർന്നപ്പോൾ, ഇടത്തരം കുടുംബങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ ചെറിയ “ഗ്യാപ്” ഉണ്ടാകുന്നു. ആ ഗ്യാപ്പാണ് ഈ ആപ്പുകളുടെ പ്രവേശന കവാടം. “₹3000 മാത്രം വേണം… അടുത്ത മാസം കൊടുക്കാം…” എന്നൊരു സാധാരണ വാചകം, ഒരു സാമ്പത്തിക ഇടപാട് മാത്രമല്ല; അത് ഒരു മാനസിക കുടുക്കിന്റെ തുടക്കമാണ്.
ഒരു ബാങ്ക് നിങ്ങൾക്ക് വായ്പ നൽകുമ്പോൾ, അത് നിങ്ങളുടെ വരുമാനം, ക്രഡിറ്റ് ഹിസ്റ്ററി, തിരിച്ചടവിന്റെ ശേഷി എന്നിവ പരിശോധിക്കും. പക്ഷേ ഈ ആപ്പുകൾക്ക് അത് ആവശ്യമില്ല. അവർക്ക് നിങ്ങൾ തിരിച്ചടയ്ക്കുമോ എന്നത് പ്രധാനമല്ല. അവർക്ക് പ്രധാനപ്പെട്ടത് നിങ്ങളെ എങ്ങനെ തിരിച്ചടപ്പിക്കാം എന്നതാണ്. നിങ്ങൾ ആപ്പ് ഇൻസ്റ്റാൾ ചെയ്യുന്ന നിമിഷം, നിങ്ങൾ വായ്പാ കരാറിൽ ഒപ്പിടുന്നില്ല; നിങ്ങൾ ഒരു ഡാറ്റ കൈമാറ്റ കരാറിൽ ഒപ്പിടുകയാണ്. Contacts, gallery, messages, location — ഈ പെർമിഷനുകൾ എല്ലാം “സൗകര്യം” എന്ന പേരിൽ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ, അത് ഒരു സോഷ്യൽ എക്സ്റ്റോർഷൻ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ആണ്. നിങ്ങളുടെ ഫോണിലെ ഓരോ നമ്പറും, ഓരോ ബന്ധവും, ഓരോ ഓർമ്മയും അവർക്കുള്ള leverage ആയി മാറുന്നു.
ലോൺ കിട്ടുന്ന പ്രക്രിയ തന്നെ ഒരു വഞ്ചനാപരമായ ഗണിതമാണ്. ₹5000 ലോൺ എടുത്താൽ, processing fee, GST, hidden charges എന്നിവ കിഴിച്ച് കൈയിൽ കിട്ടുന്നത് ₹3500–₹4000. പക്ഷേ തിരിച്ചു കൊടുക്കേണ്ടത് ₹6000-ലധികം. 7 ദിവസം, 10 ദിവസം — വളരെ ചെറിയ കാലയളവ്. പലിശയുടെ യഥാർത്ഥ നിരക്ക് വാർഷികമായി കണക്കാക്കിയാൽ 30%, 60%, ചിലപ്പോൾ അതിലും കൂടുതൽ. എന്നാൽ ഇവിടെ പലിശ പോലും മുഖ്യ പ്രശ്നമല്ല. മുഖ്യ പ്രശ്നം “collection mechanism” ആണ് അതായത് തിരിച്ചടപ്പിക്കുന്ന രീതി.
തിരിച്ചടവിൽ ഒരു ദിവസം വൈകിയാൽ, ഫോൺകോളുകൾ ആരംഭിക്കും. ഒരുദിവസം 20, 30, 50 വരെ. തുടർന്ന് വാട്സപ്പ് സന്ദേശങ്ങൾ — “Legal notice”, “FIR”, “Police case” എന്നൊക്കെയുള്ള ഭീഷണികൾ. മൂന്നാം ഘട്ടം നിങ്ങളുടെ contact list-ലേക്ക് പ്രവേശനം. സുഹൃത്തുക്കൾക്ക്, ബന്ധുക്കൾക്ക്, സഹപ്രവർത്തകർക്കും, അധ്യാപകർക്കും വരെ സന്ദേശങ്ങൾ. “This person is a fraud.” “He/She has taken loan and not repaid.” ചിലപ്പോൾ, നിങ്ങളുടെ ഫോട്ടോകൾ morph ചെയ്ത് അശ്ലീലമായി മാറ്റി അയക്കൽ. ഇത് recovery അല്ല; ഇത് ഒരു ഡിജിറ്റൽ ജനക്കൂട്ട ശിക്ഷ ആണ്. ഒരാളെ സമൂഹത്തിനുമുന്നിൽ തകർക്കാനുള്ള ഒരു ക്രമബദ്ധമായ പ്രക്രിയ.
കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹ്യ ഘടനയിൽ “അഭിമാനം” ഒരു ശക്തമായ മൂലധനമാണ്. “മറ്റുള്ളവർ എന്ത് പറയും?” എന്ന ചോദ്യമാണ് പലരുടെ തീരുമാനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. ഈ ആപ്പുകൾ അതാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അവർ നിങ്ങളുടെ പണം പിടിച്ചെടുക്കുന്നില്ല; അവർ നിങ്ങളുടെ മാനഭംഗിയെ collateral ആക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, കടം എടുത്തത് നിങ്ങൾ ആണെങ്കിലും, തിരിച്ചടപ്പിക്കുന്നത് നിങ്ങളുടെ ചുറ്റുമുള്ള സമൂഹമാണ്. നിങ്ങൾക്ക് വരുന്ന ഒരു ഫോൺകാൾ, നിങ്ങളെ തന്നെ ഒരു recovery agent ആക്കുന്നു. നിങ്ങൾ അറിയാതെ തന്നെ, ഒരു ക്രിമിനൽ നെറ്റ്വർക്കിന്റെ ഭാഗമാകുന്നു.
നിയമപരമായി, ഡിജിറ്റൽ വായ്പകൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് Reserve Bank of India ആണ്. RBI നിർദേശങ്ങൾ വ്യക്തമാണ്: രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത NBFCകൾക്ക് മാത്രമേ വായ്പ നൽകാൻ പാടുള്ളൂ; ഉപഭോക്തൃ ഡാറ്റ ദുരുപയോഗം ചെയ്യരുത്; recovery നടപടികൾ മാന്യതയോടെ ആയിരിക്കണം. പക്ഷേ യാഥാർത്ഥ്യം വേറെയാണ്. ഈ ആപ്പുകളുടെ വലിയൊരു വിഭാഗം നിയമത്തിന് പുറത്താണ്. വിദേശ സർവറുകൾ, ഷെൽ കമ്പനികൾ, വ്യാജ KYC രേഖകൾ, മാറ്റിമറിക്കുന്ന ആപ്പ് പേരുകൾ ഇത് “shadow finance network” ആണ്. ഒരു ആപ്പ് നീക്കം ചെയ്താൽ, മറ്റൊരു പേരിൽ വീണ്ടും ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കും. ഒരു ഹൈഡ്ര പോലെയാണ് ഈ വിപണി.
കോവിഡ് കാലത്തിന് ശേഷം, ഇത്തരം ആപ്പുകളുടെ കെണിയിൽ പെട്ട് നൂറുകണക്കിന് ആത്മഹത്യകൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടു. പല കേസുകളും പുറത്ത് വന്നിട്ടില്ല. കാരണം, കുടുംബങ്ങൾക്കും സമൂഹത്തിനും “അപമാനം” പുറത്തുപോകുമോ എന്ന ഭയം. ഈ മരണങ്ങൾ “സാമ്പത്തിക പ്രശ്നം” എന്നൊരു വാചകത്തിൽ ഒതുക്കപ്പെടുന്നു. പക്ഷേ അവയുടെ പിന്നിൽ ഒരു സ്ഥിരമായ പാറ്റേൺ ഉണ്ട്: സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദം → സാമൂഹിക അപമാനം → ഒറ്റപ്പെടൽ → മാനസിക തകർച്ച → ആത്മഹത്യ. ഇത് വ്യക്തിയുടെ പരാജയം അല്ല; ഇത് സിസ്റ്റത്തിന്റെ ക്രമബദ്ധമായ ഫലമാണ്.
സ്ത്രീകളുടെയും വീട്ടമ്മമാരുടെയും കേസുകളിൽ, ഈ പീഡനം കൂടുതൽ നിശ്ശബ്ദമാണ്. കുടുംബത്തിന്റെ മാനഭംഗി, ഭർത്താവിനോ കുട്ടികൾക്കോ പ്രശ്നമാകുമോ എന്ന പേടി ഇവ കാരണം പലരും പരാതി നൽകാതെ സഹിക്കുന്നു. അവർ വീണ്ടും വായ്പ എടുക്കുന്നു, പഴയ വായ്പ അടയ്ക്കാൻ. ഒരു debt spiral. ഇതാണ് ഈ സംവിധാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയം . victim തന്നെ തന്റെ അടിമത്തം തുടരാൻ നിർബന്ധിതനാകുന്നു.
ഇവിടെ ഒരു നിർണ്ണായകമായ സത്യം ഉണ്ട്: ഈ ആപ്പുകൾക്ക് നിയമപരമായി പണം തിരിച്ചടപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല. കാരണം, അവരുടെ വായ്പാ കരാറുകൾ തന്നെ പലപ്പോഴും നിയമവിരുദ്ധമാണ്. അതുകൊണ്ട് അവർ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന മാർഗം അപമാനം. Shame economy. സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ച് സാമ്പത്തിക തിരിച്ചടവ് ഉറപ്പാക്കുന്ന മോഡൽ. ഇത് ഒരു സാമ്പത്തിക സേവനം അല്ല; ഇത് ഒരു സാമൂഹിക നിയന്ത്രണ യന്ത്രം ആണ്.
സർക്കാർ നടപടികൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ആയിരക്കണക്കിന് ആപ്പുകൾ Google Play Store-ൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടു. പാർലമെന്റിൽ ചർച്ചകൾ നടന്നു. പക്ഷേ പ്രശ്നം തുടരുന്നു. കാരണം demand നിലനിൽക്കുന്നു. ബാങ്കുകൾ നൽകാത്ത വേഗവും സൗകര്യവും ഈ ആപ്പുകൾ നൽകുന്നു. ഒരു അമ്മയ്ക്ക് മരുന്ന് വാങ്ങാൻ പണം വേണമെങ്കിൽ, അവൾക്ക് RBI guideline പരിശോധിക്കാൻ സമയം ഇല്ല. ഒരു വിദ്യാർത്ഥിക്ക് അടിയന്തര ഫീസ് അടയ്ക്കണം എങ്കിൽ, അവൻ നിയമപരമായ NBFC list നോക്കില്ല. അതുകൊണ്ട്, ഇത് “financial literacy”യുടെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല; ഇത് accessibilityയുടെ പ്രശ്നമാണ്.
എന്തുകൊണ്ട് ഒരു വിദ്യാർത്ഥിക്ക് ₹3000 വേണ്ടി ഒരു അനധികൃത ആപ്പിലേക്ക് പോകേണ്ടിവരുന്നു? എന്തുകൊണ്ട് ഒരു വീട്ടമ്മയ്ക്ക് അടിയന്തര ആവശ്യങ്ങൾക്ക് സുരക്ഷിതമായ വായ്പ ലഭ്യമല്ല? ഈ ചോദ്യങ്ങൾ വ്യക്തിയെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല; അത് സിസ്റ്റത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ബാങ്കിംഗ് സംവിധാനം ചെറുകിട അടിയന്തര വായ്പകൾ നൽകുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുമ്പോൾ, shadow systems വളരും. അത് ഒരു സാമ്പത്തിക നിയമമാണ്.
ഇവിടെ സമൂഹത്തിന്റെ പങ്കും നിർണ്ണായകമാണ്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നം, ഒരു സാമൂഹിക അപമാനമായി മാറുമ്പോൾ, അത് അവനെ ഒറ്റപ്പെടുത്തുന്നു. ഒറ്റപ്പെട്ട മനുഷ്യൻ കൂടുതൽ അപകടകരമായ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കും. Shame + Fear = Isolation. Isolation → collapse. ഈ സൈക്കോളജിക്കൽ ഗണിതം ഈ ആപ്പുകൾക്കറിയാം. അതുകൊണ്ടാണ് അവർ public shaming തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.
ഇതിനെ ഒരു ടെക്നോളജി പ്രശ്നമായി മാത്രം കാണുന്നത് തെറ്റാണ്. ഇത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രശ്നമാണ്. സാമ്പത്തിക നയത്തിന്റെ പ്രശ്നമാണ്. സാമൂഹിക ഘടനയുടെ പ്രശ്നമാണ്. ഡാറ്റ ക്യാപിറ്റലിസത്തിന്റെ ഏറ്റവും ക്രൂരമായ രൂപം . മനുഷ്യരുടെ ബന്ധങ്ങളെ തന്നെ സാമ്പത്തിക മൂലധനമാക്കി മാറ്റുന്ന മോഡൽ.
ഈ അന്വേഷണത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ, ഒരു കഠിനമായ നിഗമനം മാത്രമേ അവശേഷിക്കുന്നുള്ളൂ: ലോൺ ആപ്പുകൾ നേരിട്ട് ജീവൻ എടുക്കുന്നില്ല. പക്ഷേ അവ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ക്രമം ഭീഷണിയും, അപമാനവും, ഒറ്റപ്പെടലും ചേർന്നതാണ് അതാണ് ചിലരെ അന്ത്യത്തിലേക്ക് തള്ളുന്നത്. അതിനാൽ, ഇത് നിയന്ത്രണത്തിന്റെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല; ഇത് ഒരു നൈതിക ചോദ്യമാണ്.
ഒരു സമൂഹമായി, ഒരു മനുഷ്യന്റെ സാമ്പത്തിക തകർച്ചയെ അവന്റെ സാമൂഹിക മരണമായി മാറ്റുന്ന ഒരു സംവിധാനത്തെ നാം എത്രത്തോളം സഹിക്കണം? ഒരു വിദ്യാർത്ഥിയുടെ ₹3000 ആവശ്യം, ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ ജീവിതം തകർക്കുന്ന രീതിയിൽ exploit ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ, അത് വ്യക്തിപരമായ തെറ്റല്ല; അത് ഒരു സമുഹപരമായ പരാജയമാണ്.
കടം മനുഷ്യനെ കൊല്ലുന്നില്ല.
പക്ഷേ കടത്തെ ഉപയോഗിച്ച് മനുഷ്യനെ സമൂഹത്തിനുമുന്നിൽ നഗ്നനാക്കുന്ന ഒരു സംവിധാനമാണ് ഇന്ന് ജീവൻ എടുക്കുന്നത്.
Read more
ഈ കഥകൾ വീണ്ടും എഴുതപ്പെടാതിരിക്കാൻ, നിയമം മാത്രം മതിയാകില്ല. ബാങ്കിംഗ് ആക്സസ്, സാമൂഹിക ബോധവൽക്കരണം, shame culture-ന്റെ മാറ്റം, ടെക് പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുടെ ഉത്തരവാദിത്വം എല്ലാം ചേർന്ന സമഗ്രമായ പ്രതികരണം വേണം. അല്ലെങ്കിൽ, ഓരോ പുതിയ ആപ്പും, ഓരോ പുതിയ ഡൗൺലോഡും, ഒരു പുതിയ കഥയുടെ തുടക്കമാകും ഒരു ക്ലിക്ക്, ഒരു കടം, ഒരു അപമാനം, ഒരുപക്ഷേ ഒരു മരണം.
