ആധുനിക വികസനസംസ്ഥാനങ്ങൾ മനുഷ്യനാശത്തെ തുറന്ന ക്രൂരതയായി നടപ്പാക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിനെ നിയമപരവും സാങ്കേതികവുമായ നടപടിക്രമങ്ങളാക്കി മാറ്റിയാണ് അവർ മുന്നേറുന്നത്. അധികാരാധിപത്യം എല്ലായ്പ്പോഴും പോലീസ് വടി, ജയിലറ, സെൻസർഷിപ്പ് എന്നിവയിലൂടെയല്ല പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. പലപ്പോഴും അത് പരിസ്ഥിതി അനുമതികളിലൂടെയും നിയന്ത്രണ ഏജൻസികളിലൂടെയും “ശാസ്ത്രീയ അനിശ്ചിതത്വം” എന്ന ഭാഷയിലൂടെയുമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. PFAS പോലുള്ള ‘ഫോറവർ കെമിക്കൽസ്’ ഈ ഭരണരീതിയുടെ ഏറ്റവും നിശ്ശബ്ദവും ഏറ്റവും ഫലപ്രദവുമായ ആയുധങ്ങളാണ്.
PFAS രാഷ്ട്രീയത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ ആദ്യം തിരിച്ചറിയേണ്ടത്, ഇത് ഒരു രാസവസ്തുവിന്റെ കഥയല്ല എന്നതാണ്. ഇത് അധികാരവും നിയമവും മൂലധനവും ചേർന്ന് നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു ഭരണകൂട തന്ത്രത്തിന്റെ കഥയാണ്. ഈ രാസവസ്തുക്കൾ ഉടൻ കൊല്ലുന്നില്ല; അവ പതുക്കെ കൊല്ലുന്നു. വ്യക്തിഗത ശരീരങ്ങളിൽ, വർഷങ്ങളിലായി, കണക്കുകളായി മാത്രം. രാഷ്ട്രീയമായി ശബ്ദമില്ലാത്ത ഈ മരണരൂപം Rob Nixon വിശേഷിപ്പിച്ച “slow violence” എന്ന ആശയത്തിന്റെ ഏറ്റവും കൃത്യമായ ഉദാഹരണമാണ്. authoritarian ഭരണക്രമങ്ങൾക്ക് slow violence ഏറ്റവും അനുയോജ്യമാണ്, കാരണം അതിന് അടിയന്തര പ്രതികരണം ആവശ്യമില്ല, തെരുവിലിറങ്ങുന്ന ജനക്കൂട്ടം ഉണ്ടാകില്ല, ഉത്തരവാദിത്വം ഒരിക്കലും വ്യക്തമായി നിശ്ചയിക്കപ്പെടുകയുമില്ല.
ഇറ്റലിയിലെ വെനറ്റോയിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന Miteni S.p.A. ഈ slow violence എങ്ങനെ ഒരു വികസിത ജനാധിപത്യ രാജ്യത്തിനുള്ളിലും ദീർഘകാലം മറച്ചുവെക്കപ്പെടാമെന്ന് തെളിയിച്ച സംഭവമാണ്. പതിറ്റാണ്ടുകളോളം PFAS ഭൂഗർഭജലത്തിലേക്ക് ഒഴുകിയപ്പോൾ, അത് ഒരു “പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നം” എന്ന നിലയിൽ മാത്രം കൈകാര്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ജനങ്ങളുടെ ശരീരങ്ങളിൽ രോഗങ്ങൾ അടിഞ്ഞുകൂടുമ്പോഴും, ഭരണകൂടവും വ്യവസായവും തമ്മിലുള്ള സഖ്യം ആ നാശത്തെ “നിയന്ത്രിക്കാവുന്ന അപകടം” എന്ന നിലയിൽ പുനർവ്യാഖ്യാനിച്ചു. ഇവിടെ authoritarianism തുറന്ന അടിച്ചമർത്തലല്ല; മറിച്ച് സിസ്റ്റമാറ്റിക് അവഗണനയാണ്.
വികസനസംസ്ഥാനത്തിന്റെസ്വേച്ഛാധിപത്യസ്വഭാവം ഇവിടെ വ്യക്തമാണ്. വ്യവസായം സൃഷ്ടിക്കുന്ന അപകടങ്ങൾ പൊതുജനാരോഗ്യത്തിന്റെ വിഷയമായി കാണാതെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ അനിവാര്യ ‘side effects’ ആയി മാറ്റപ്പെടുന്നു. ഇതാണ്സ്വേച്ഛാധിപത്യ വികസനത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടം: മനുഷ്യനാശത്തെ സാധാരണമാക്കൽ. PFAS പോലുള്ള രാസവസ്തുക്കൾ ഈ സാധാരണമാക്കലിന് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമാണ്, കാരണം അവയുടെ ഫലങ്ങൾ ഒരിക്കലും ഒരു പ്രതിഷേധ നിമിഷമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നില്ല. ഒരാൾക്ക് കാൻസർ വരുന്നു; മറ്റൊരാൾക്ക് ഹൃദ്രോഗം; മറ്റൊരാൾക്ക് വന്ധ്യത. ഇത് രാഷ്ട്രീയ സംഭവമല്ല; ഇത് “വ്യക്തിഗത ദുഃഖം” മാത്രമാണ്.സ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണക്രമങ്ങൾക്ക് ഇതാണ് ഏറ്റവും സുരക്ഷിതമായ നാശരൂപം.
ഇതിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം നിയമത്തിന്റെ പുനർവ്യാഖ്യാനമാണ്. പരിസ്ഥിതി നിയമങ്ങൾ ഇവിടെ സംരക്ഷണ ഉപാധികളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല; അവ അനുമതി നൽകുന്ന ഭരണോപകരണങ്ങളായി മാറുന്നു. അപകടം മുൻകൂട്ടി തടയുക എന്നതിനു പകരം, അപകടം “നിയമപരമായി കൈകാര്യം ചെയ്തിരിക്കുന്നു” എന്ന ഒരു രേഖാസൃഷ്ടിയാണ് പ്രധാനമാകുന്നത്.സ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണക്രമം നിയമത്തെ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഇതിന് വേണ്ടിയാണ് — കുറ്റബോധം ഇല്ലാതാക്കാൻ, നാശം നിയമപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ഒന്നാക്കി മാറ്റാൻ.
മിറ്റെനി കേസിൽ ഈ ഭരണരീതി ഒടുവിൽ തകർന്നത്, രാഷ്ട്രീയ–ശാസ്ത്രീയ–പൗരസമ്മർദ്ദം അതിന്റെ പരിധി തകർത്തെറിഞ്ഞപ്പോൾ മാത്രമാണ്. PFAS ദുരന്തം വ്യക്തമായ മനുഷ്യനഷ്ട കണക്കുകളായി മാറിയപ്പോൾ, ഇറ്റാലിയൻ ഭരണകൂടത്തിന് അതിനെ ‘manageable risk’ എന്ന നിലയിൽ തുടരാൻ സാധിച്ചില്ല. കോടതി വിധികൾ ഈ slow violence-നെ ഒരു പരിസ്ഥിതി കുറ്റകൃത്യമായി പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. എന്നാൽസ്വേച്ഛാധിപത്യ വികസനത്തിന്റെ ഏറ്റവും നിർണായക സവിശേഷത ഇവിടെ പുറത്തുവരുന്നു: കുറ്റകൃത്യം ഒരിടത്ത് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടാലും, സാങ്കേതികവിദ്യ ശിക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
ഇവിടെയാണ് ആഗോള അധികാര അസമത്വം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഒരു രാജ്യത്ത് കുറ്റകരമായിത്തീർന്ന വ്യവസായ മാതൃക, മറ്റൊരു രാജ്യത്ത് ‘വികസനാവസരം’ ആയി പുനർജനിക്കുന്നു. ഇത് നിയമത്തിന്റെ അന്താരാഷ്ട്ര പരാജയം മാത്രമല്ല; മനുഷ്യജീവിതങ്ങളുടെ അസമമായ മൂല്യനിർണ്ണയമാണ്. യൂറോപ്പിലെ ശരീരങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ഗ്ലോബൽ സൗത്തിലെ ശരീരങ്ങൾ പരീക്ഷണത്തിനായി തുറന്നിടപ്പെടുന്നുസ്വേച്ഛാധിപത്യ വികസന മാതൃക ഈ അസമത്വത്തെ നയപരമായ ബോധപൂർവ്വമായ തീരുമാനമായി സ്വീകരിക്കുന്നു.
ഇന്ത്യ പോലുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ ഈ മാതൃകയ്ക്ക് അനുകൂലമായ എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. പരിസ്ഥിതി നിയമങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, അവിടുത്തെ നടപ്പാക്കൽ അധികാരാധിപത്യത്തിന്റെ ലോജിക് അനുസരിച്ചാണ്. വികസനം ഒരു രാഷ്ട്രീയ മുദ്രാവാക്യമായി മാറുമ്പോൾ, അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ഏതൊരു ശബ്ദവും “വികസന വിരുദ്ധം” എന്ന കുറ്റം ചുമത്തി മൗനത്തിലാക്കപ്പെടുന്നു. PFAS പോലുള്ള രാസവസ്തുക്കൾ ഈ നാരേറ്റീവിന് ഭീഷണിയല്ല, കാരണം അവയുടെ നാശം ദൃശ്യമല്ല, ഉടനടി അനുഭവപ്പെടുന്നതുമല്ല.
ഇതാണ് ഈ ലേഖനത്തിന്റെ അടിത്തറ. PFAS പ്രശ്നത്തിന്റെ ഹൃദയം രാസശാസ്ത്രമല്ല; അധികാരമാണ്. നിയമത്തിന്റെ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന, ശാസ്ത്രത്തിന്റെ വേഷം ധരിക്കുന്ന, വികസനത്തിന്റെ പേരിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന അധികാരം. ഈ അധികാരത്തിന്റെ ആഗോള യാത്രയാണ് പിന്നീട് വെനറ്റോയിൽ നിന്ന് രത്നഗിരിയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നത്.
വെനറ്റോയിൽ നിന്ന് രത്നഗിരിയിലേക്ക്: അപകടത്തിന്റെ നിയമപരമായ കുടിയേറ്റം
ഒരു രാജ്യത്ത് പരിസ്ഥിതി കുറ്റകൃത്യമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ സാങ്കേതികവിദ്യ, മറ്റൊരു രാജ്യത്ത് “നിയമപരമായ നിക്ഷേപം” ആയി പുനർജനിക്കുമ്പോൾ, അത് ആഗോള മൂലധനത്തിന്റെ സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ കഥയല്ല; അപകടം എവിടേക്ക് മാറ്റാം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനത്തിന്റെ കഥയാണ്. ഇറ്റലിയിലെ വെനറ്റോയിൽ അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ട Miteni S.p.A. പ്ലാന്റിന്റെ യന്ത്രങ്ങളും സാങ്കേതിക അറിവും ഇന്ത്യയിലെ രത്നഗിരിയിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടത് ഈ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ക്ലാസിക്കൽ ഉദാഹരണമാണ്. ഇവിടെ സംഭവിച്ചത് ഒരു വ്യവസായ ഇടപാടല്ല; അപകടത്തിന്റെ നിയമപരമായ കുടിയേറ്റമാണ്.
വെനറ്റോയിൽ മിറ്റെനി പ്രവർത്തിച്ച കാലഘട്ടത്തിൽ PFAS മലിനീകരണം പതുക്കെ ഭൂഗർഭജലത്തിലേക്ക് പടർന്നുപിടിച്ചപ്പോൾ, ഭരണകൂടം അതിനെ “പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നം” എന്ന സാങ്കേതിക വിഭാഗത്തിലേക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. രോഗങ്ങൾ ശരീരങ്ങളിൽ അടിഞ്ഞുകൂടിയെങ്കിലും, അവയെ വ്യക്തിഗത ദുരന്തങ്ങളായി മാത്രം കണ്ടു. ഒടുവിൽ ശാസ്ത്രീയ തെളിവുകളും പൗരസമ്മർദ്ദവും രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദ്ദവും ഒരുമിച്ചപ്പോൾ മാത്രമാണ് ഈ slow violence ഒരു കുറ്റകൃത്യമായി പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. പ്ലാന്റ് അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ടു, ഉത്തരവാദിത്തം നിയമപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽസ്വേച്ഛാധിപത്യ വികസന മാതൃകയുടെ ആഗോള സ്വഭാവം ഇവിടെ തുറന്നുകാട്ടപ്പെടുന്നു: കുറ്റകൃത്യം ഒരു സ്ഥലത്ത് അവസാനിച്ചാലും, സാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്ക് ആഗോള യാത്ര തുടരാം.
ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഈ യാത്രയെ “നിയമപരമായ”താക്കിയത് ഇന്ത്യൻ പരിസ്ഥിതി ഭരണക്രമത്തിന്റെ പ്രത്യേക സ്വഭാവമാണ്. ഇന്ത്യയിൽ PFAS സംബന്ധിച്ച വ്യക്തമായ ദേശീയ നിയമനിർവചനങ്ങളോ, പുറന്തള്ളൽ പരിധികളോ, കുടിവെള്ള നിലവാര മാനദണ്ഡങ്ങളോ നിലവിലില്ല. ഈ അഭാവം പലപ്പോഴും ശാസ്ത്രീയ പിന്നാക്കാവസ്ഥയായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യം മറ്റൊന്നാണ്. PFAS-ന്റെ അപകടങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് ഇന്ന് ആഗോളമായി ലഭ്യമാണ്. അതിനാൽ ഇന്ത്യയിലെ നിയമശൂന്യത അറിയാതെ സംഭവിച്ചതല്ല; അറിഞ്ഞിട്ടുള്ള അവഗണനയാണ്.
ഈ അവഗണനയാണ്സ്വേച്ഛാധിപത്യ വികസനത്തിന്റെ മുഖ്യ രാഷ്ട്രീയ ഉപാധി. “നിയമത്തിൽ പറയുന്നില്ല” എന്ന വാചകം, “ചെയ്യാൻ പാടില്ല” എന്ന നിഗമനത്തിലേക്കല്ല, “ചെയ്യാൻ തടസ്സമില്ല” എന്ന നിഗമനത്തിലേക്കാണ് ഭരണകൂടം മാറ്റുന്നത്. ഇതാണ് നിയമത്തിന്റെ authoritarian പുനർവ്യാഖ്യാനം. നിയമം സംരക്ഷണത്തിനുള്ള ഉപാധിയല്ല; അനുമതി നൽകുന്നതിനുള്ള കവചമാണ്. PFAS പോലുള്ള രാസവസ്തുക്കളുടെ കാര്യത്തിൽ ഈ കവചം വ്യവസായങ്ങൾക്ക് അനായാസമായി ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ഒന്നായി മാറുന്നു.
രത്നഗിരിയിൽ ഈ ഫാക്ടറി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടതിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രവും സാമൂഹ്യഘടനയും ഈ രാഷ്ട്രീയത്തെ കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു. കോങ്കൺ തീരമേഖല പരിസ്ഥിതിപ്രാധാന്യമുള്ളതും സാമ്പത്തികമായി ആശ്രിതവുമാണ്. മത്സ്യബന്ധനവും കൃഷിയും ഭൂഗർഭജലവുമാണ് ജനങ്ങളുടെ ജീവൻ. അതേസമയം, ഇത് രാഷ്ട്രീയമായി ശക്തമായ നഗരമധ്യവർഗ്ഗ കേന്ദ്രമല്ല. authoritarian വികസന മാതൃകയ്ക്ക് ഇത്തരം പ്രദേശങ്ങൾ ‘low resistance zones’ ആണ്. ഇവിടെ അപകടം സംഭവിച്ചാലും, അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വില കുറഞ്ഞതായിരിക്കും.
PFAS പോലുള്ള രാസവസ്തുക്കൾ ഈ low resistance zone ലോജിക്കിനൊപ്പം പൂർണ്ണമായി ഒത്തുപോകുന്നു. ഇവയുടെ നാശം ദൃശ്യമല്ല; അത് ഉടൻ അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല; അത് പ്രതിഷേധങ്ങളായി പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നില്ല. ഒരു പ്രദേശത്തെ ജലം പതുക്കെ മലിനമാകുന്നു. രോഗങ്ങൾ പതുക്കെ വർധിക്കുന്നു. മരണങ്ങൾ കണക്കുകളിലായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.സ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണക്രമത്തിന് ഇത് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ അപകടരൂപമാണ്, കാരണം അപകടം രാഷ്ട്രീയ സംഭവമാകുന്നില്ല.
ഇന്ത്യയിലെ പരിസ്ഥിതി നിയന്ത്രണ സംവിധാനങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം ഇവിടെ നിർണായകമാണ്. Maharashtra Pollution Control Board പോലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങൾ സിദ്ധാന്തത്തിൽ പൊതുജനാരോഗ്യത്തിന്റെ കാവൽക്കാരായിരിക്കണം. എന്നാൽ സ്വേച്ഛാധിപത്യ വികസന മാതൃകയിൽ അവയുടെ പ്രാഥമിക ചുമതല അപകടം ഇല്ലാതാക്കൽ അല്ല; അപകടത്തെ ‘നിയന്ത്രണത്തിലുള്ളതാണെന്ന്’ രേഖപ്പെടുത്തൽ ആണ്. പരിശോധനകൾ നടക്കും, റിപ്പോർട്ടുകൾ തയ്യാറാകും, നോട്ടീസുകൾ നൽകും. പക്ഷേ ഈ നടപടികൾ എല്ലാം പ്രവർത്തനം നിർത്തലാക്കുന്നതിനുള്ള മുന്നൊരുക്കമല്ല; മറിച്ച് പ്രവർത്തനം തുടർന്നുകൊണ്ടുപോകുന്നതിനുള്ള ഭരണപരമായ ന്യായീകരണങ്ങളാണ്.
ഇവിടെ ‘environmental clearance’ എന്ന ആശയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവം വെളിപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ പരിസ്ഥിതി അനുമതികൾ ഒരു സംരക്ഷണ സംവിധാനമല്ല; അവ ഭരണകൂടത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ മുദ്ര ആണ്. ഒരിക്കൽ ഈ മുദ്ര പതിഞ്ഞാൽ, പിന്നീട് ഉയരുന്ന എല്ലാ ആശങ്കകളും “already approved” എന്ന വാചകത്തിൽ തള്ളപ്പെടും. ഇത് നിയമത്തിന്റെ ആത്മാവല്ല; ഇത് അധികാരത്തിന്റെ ആത്മരക്ഷാ സംവിധാനം ആണ്. PFAS സംബന്ധിച്ച പ്രത്യേക നിയമങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതിനാൽ, അനുമതി നൽകിയ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും വ്യക്തിപരമായ ഉത്തരവാദിത്വം ഒഴിവാകുന്നു.സ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണക്രമം ഉത്തരവാദിത്വത്തെ ഇങ്ങനെ പിരിച്ചുവിടുന്നു.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പലപ്പോഴും ഉയരുന്ന ഒരു വാദം ഇതാണ്: “ഇറ്റലിയിലുണ്ടായ ദുരന്തം ഇവിടെ ആവർത്തിക്കുമെന്ന് തെളിയിച്ചിട്ടില്ല.” ഈ വാദം ശാസ്ത്രീയമായും രാഷ്ട്രീയമായും തെറ്റാണ്. PFAS-ന്റെ അപകടം വീണ്ടും തെളിയിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല. വെനറ്റോ തന്നെ ഒരു മുന്നറിയിപ്പാണ്. പക്ഷേ സ്വേച്ഛാധിപത്യം വികസന മാതൃകയിൽ മുന്നറിയിപ്പുകൾ നയപരമായ തീരുമാനങ്ങളായി മാറുന്നില്ല. അവ ഫയലുകളിലും കമ്മിറ്റികളിലും അടക്കം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
ഇവിടെ കോർപ്പറേറ്റ് നിയമപരതയുടെ (corporate legality) ആഗോള രാഷ്ട്രീയവും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു രാജ്യത്ത് പരിസ്ഥിതി കുറ്റകൃത്യമായി വിധിക്കപ്പെട്ട വ്യവസായ മാതൃക, മറ്റൊരു രാജ്യത്ത് നിയമപരമായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, അത് കോർപ്പറേറ്റ് കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ എങ്ങനെ ഭൗമാന്തരമായി ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്.സ്വേച്ഛാധിപത്യവികസന മാതൃകയിൽ ഈ ശുദ്ധീകരണം ഭരണകൂടത്തിന്റെ നിശ്ശബ്ദ സമ്മതത്തോടെയാണ് നടക്കുന്നത്.
ഇന്ത്യയിൽ PFAS സംബന്ധിച്ച ദേശീയ ചട്ടങ്ങൾ ഇല്ലാത്തത് ഒരു സാങ്കേതിക വീഴ്ചയല്ല; അത് നയപരമായ തെരഞ്ഞെടുപ്പാണ്. കാരണം PFAS നിയന്ത്രണം എന്നത് വ്യവസായ ചെലവ് വർധിപ്പിക്കും, “ease of doing business” എന്ന നാരേറ്റീവിനെ ചോദ്യം ചെയ്യും. authoritarian വികസനത്തിന്റെ കേന്ദ്ര തത്വം ഇവിടെ വ്യക്തമാണ്: നിക്ഷേപ സംരക്ഷണം മനുഷ്യ സംരക്ഷണത്തേക്കാൾ മുൻഗണന നേടുന്നു. ഈ തത്വം തുറന്നുപറയാറില്ല; അത് നിയമത്തിലെ ശൂന്യതകളിലൂടെയും അനുമതികളിലൂടെയും പരിശോധനകളിലൂടെയും നിശബ്ദമായി നടപ്പാക്കപ്പെടുന്നു.
ഇതിന്റെ ഫലമായി, രത്നഗിരിയിലെ ജനങ്ങൾ ഇന്ന് ഒരു പരീക്ഷണത്തിലാണു ജീവിക്കുന്നത്. അവരുടെ വെള്ളവും മണ്ണും ശരീരങ്ങളും, യൂറോപ്പിൽ പരാജയപ്പെട്ട ഒരു വ്യവസായ മാതൃകയുടെ ദീർഘകാല പരീക്ഷണഭൂമിയായി മാറുന്നു. ഇത് ഒരു ഗൂഢാലോചന സിദ്ധാന്തമല്ല; ഇത്സ്വേച്ഛാധിപത്യ വികസനത്തിന്റെ ലോജിക് ആണ്. അപകടം ഉടൻ കാണാത്തതുവരെ, അതിനെ രാഷ്ട്രീയമായി കണക്കാക്കില്ല. രോഗം വ്യക്തിഗതമായിരിക്കുമ്പോൾ, അത് പൊതുപ്രശ്നമാകില്ല. മരണങ്ങൾ കണക്കുകളിലായിരിക്കുമ്പോൾ, അധികാരത്തിന് അത് കൈകാര്യം ചെയ്യാം.
പൗരൻ, നിയമം, നിയന്ത്രിത ജനാധിപത്യം:
പ്രതിരോധത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപരിധികൾസ്വേച്ഛാധിപത്യ വികസന മാതൃകയുടെ ഏറ്റവും അപകടകരമായ മിഥ്യ, “നിയമമുണ്ടല്ലോ, അതിനാൽ പൗരൻ സുരക്ഷിതനാണ്” എന്ന ധാരണയാണ്. രത്നഗിരിയിലെ PFAS ഫാക്ടറി വിവാദം ഈ മിഥ്യയെ അതിന്റെ മുഴുവൻ നഗ്നതയിൽ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിയമമുണ്ട്, കോടതികളുണ്ട്, ട്രിബ്യൂണലുകളുണ്ട്, വിവരാവകാശമുണ്ട്. പക്ഷേസ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണക്രമത്തിൽ ഈ നിയമോപകരണങ്ങൾ പ്രതിരോധത്തിന്റെ ആയുധങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുമോ, അല്ലെങ്കിൽ നിയന്ത്രണത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടുകളായി മാറുമോ എന്നത് നിയമത്തിന്റെ ഗുണമേന്മയിൽ നിന്ന് മാത്രമല്ല, അധികാരത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഇച്ഛാശക്തിയിൽ നിന്നാണ് നിർണയിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഭരണഘടനയിലെ Article 21 പ്രകാരം ശുദ്ധമായ പരിസ്ഥിതിയും കുടിവെള്ളവും ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന്റെ ഭാഗമാണെന്ന് സുപ്രീം കോടതി ആവർത്തിച്ചു വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സിദ്ധാന്തത്തിൽ, PFAS പോലുള്ള ദീർഘകാല ആരോഗ്യഭീഷണികൾ ഈ അവകാശത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ലംഘനമാണ്. എന്നാൽ authoritarian ഭരണക്രമത്തിൽ അവകാശങ്ങൾ reactive ആകുന്നു. നാശം സംഭവിച്ചശേഷം മാത്രമാണ് അവ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. മുൻകരുതൽ (precautionary principle) നിയമപുസ്തകങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, നയപരമായ തീരുമാനങ്ങളിൽ അത് സ്ഥിരമായി മാറ്റിവെക്കപ്പെടുന്നു. കാരണംസ്വേച്ഛാധിപത്യ വികസനത്തിന്റെ കേന്ദ്ര തത്വം ലളിതമാണ്: അപകടം സംഭവിക്കുന്നതിനെക്കാൾ അപകടത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതായി കാണിക്കുക.
ഇവിടെയാണ് National Green Tribunal പോലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വൈരുദ്ധ്യപൂർണ്ണ സ്ഥാനം വ്യക്തമാകുന്നത്. NGT-യ്ക്ക് ശക്തമായ അധികാരങ്ങളുണ്ട്: പ്രവർത്തനം നിർത്തിവെക്കാൻ, സ്വതന്ത്ര പഠനങ്ങൾ നിർദേശിക്കാൻ, നഷ്ടപരിഹാരം ചുമത്താൻ. പക്ഷേസ്വേച്ഛാധിപത്യ സാഹചര്യത്തിൽ NGT-യെ സമീപിക്കുന്ന പൗരൻ നേരിടുന്ന പ്രധാന തടസം നിയമപരമല്ല; അത് രാഷ്ട്രീയ–സാങ്കേതികമാണ്. കേസുകൾ നീളും, റിപ്പോർട്ടുകൾ തമ്മിൽ വൈരുദ്ധ്യമുണ്ടാകും, “തെളിവ് മതിയല്ല” എന്ന വാചകം ആവർത്തിക്കും. PFAS പോലുള്ള രാസവസ്തുക്കളുടെ കാര്യത്തിൽ ഇത് അതീവ ക്രൂരമാണ്, കാരണം തെളിവ് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്കുശേഷമാണ് ശരീരങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. tribunal-ന്റെ സമയബോധവും രാസവസ്തുക്കളുടെ സമയബോധവും തമ്മിലുള്ള ഈ അന്തരംസ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണക്രമം കൃത്യമായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നു.
RTI എന്ന ഉപകരണം സ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണഘടനയിൽ രണ്ടുതരം സ്വഭാവം കൈവരിക്കുന്നു. സിദ്ധാന്തത്തിൽ അത് transparency-യുടെ ആയുധമാണ്. പ്രായോഗികമായി, അത് bureaucratic exhaustion tool ആയി മാറുന്നു. വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കാൻ മാസങ്ങളും വർഷങ്ങളും പോകും. ലഭിക്കുന്ന രേഖകൾ അപൂർണ്ണമായിരിക്കും, technical jargon കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കും, പൊതുജനത്തിന് എളുപ്പം മനസ്സിലാക്കാനാകാത്ത രീതിയിൽ. ഇത് യാദൃശ്ചികമല്ല.സ്വേച്ഛാധിപത്യഭരണക്രമത്തിൽ വിവരങ്ങൾ മറച്ചുവെക്കുന്നത് മാത്രമല്ല, വിവരങ്ങളെ അർത്ഥശൂന്യമാക്കുന്നതും ഒരു രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രമാണ്.
പൗരസമൂഹത്തിന്റെ (civil society) സ്ഥാനം authoritarian വികസന മാതൃകയിൽ അതീവ ദുർബലമാണ്. അവരെ “stakeholders” ആയി അംഗീകരിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് “disturbance factors” ആയി മാത്രമാണ് കാണുന്നത്. പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ, ശാസ്ത്രജ്ഞർ, മാധ്യമപ്രവർത്തകർ – ഇവരെല്ലാം “വികസന വിരുദ്ധർ”, “നിക്ഷേപ ശത്രുക്കൾ” എന്ന ലേബലുകളിൽ ഒതുക്കപ്പെടുന്നു. രത്നഗിരി പോലുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ ഈ ലേബലിംഗ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദമാണ്, കാരണം അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ തൊഴിലും വികസനവും തമ്മിലുള്ള ബ്ലാക്ക്മെയിലിന് എളുപ്പം ഇരയാകുന്നു. “ഫാക്ടറി പോയാൽ ജോലി പോകും” എന്ന ഭീഷണി authoritarian ഭരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ ആയുധമാണ്.
ഇത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഉള്ളിലെ ഒരു ആഴമുള്ള വൈരുദ്ധ്യത്തിലേക്ക് നമ്മെ നയിക്കുന്നു. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളും നിയമങ്ങളും കോടതികളും നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കംസ്വേച്ഛാധിപത്യ ലോജിക്ക്കൊണ്ട് ശൂന്യമാക്കപ്പെടുന്നു. അപകടം എവിടെ സഹിക്കണമെന്ന് തീരുമാനിക്കുന്ന അധികാരം ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭരണകൂടത്തിലേക്ക് മാറുന്നു. ഇതാണ് controlled democracy. പരിസ്ഥിതി അപകടങ്ങൾ ഈ നിയന്ത്രണത്തിന്റെ ഏറ്റവും നിശ്ശബ്ദമായ പരീക്ഷണഭൂമിയാണ്. കാരണം അവ രാഷ്ട്രീയ കലാപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല; അവ കണക്കുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
PFAS വിഷയത്തിൽ ഇത് അതീവ വ്യക്തമാണ്. യൂറോപ്പിൽ ഒരു പരിസ്ഥിതി കുറ്റകൃത്യമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട സാങ്കേതികവിദ്യ, ഇന്ത്യയിൽ “നിയമപരമായ നിക്ഷേപം” ആയി മാറുമ്പോൾ, അത് നിയമത്തിന്റെ പരാജയം മാത്രമല്ല; നീതിയുടെ പരാജയവുമാണ്. Environmental justice എന്നത് മലിനീകരണം സംഭവിച്ചശേഷം നഷ്ടപരിഹാരം നൽകുക എന്നതല്ല. അത് മലിനീകരണം സംഭവിക്കാതിരിക്കാൻ ആരാണ് ഉത്തരവാദി എന്ന ചോദ്യം ഉയർത്തുന്നതാണ്. ‘സ്വേച്ഛാധിപത്യ വികസന മാതൃക ഈ ചോദ്യം അനുവദിക്കില്ല; അത് ഉത്തരവാദിത്വം ഫയലുകളിലും കമ്മിറ്റികളിലും വിദഗ്ധ സമിതികളിലും പിരിച്ചുവിടും.
ഇവിടെ നാം തിരിച്ചറിയേണ്ട ഒരു സത്യം ഉണ്ട്: രത്നഗിരിയിലെ ഫാക്ടറി ഒരു അപവാദമല്ല. ഇത് ഒരു pattern ആണ്. യൂറോപ്പിൽ പരാജയപ്പെട്ട സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഗ്ലോബൽ സൗത്തിലെ രാജ്യങ്ങളിൽ “second life” നേടുന്നു. ഇത് നിയമത്തിലെ ശൂന്യതകൾ കൊണ്ടല്ല മാത്രം; രാഷ്ട്രീയ സമ്മതം കൊണ്ടാണ്.സ്വേച്ഛാധിപത്യവികസനത്തിന്റെ ആന്തരിക നയം ഇതാണ് — അപകടം ദൂരെയുള്ള, ശബ്ദമില്ലാത്ത, രാഷ്ട്രീയമായി ദുർബലമായ ജനവിഭാഗങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റുക.
അതിനാൽ ഈ വിഷയത്തെ പരിസ്ഥിതി ചർച്ചയായി മാത്രം ചുരുക്കുന്നത് അപര്യാപ്തമാണ്. ഇത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച കൂടിയാണ്. പൗരന് തന്റെ വെള്ളവും മണ്ണും ശരീരവും സംരക്ഷിക്കാൻ മുൻകൂട്ടി ഇടപെടാനുള്ള അവകാശമില്ലെങ്കിൽ, അവകാശങ്ങൾ എല്ലാം മരണാനന്തര രേഖകളായി മാറും. PFAS പോലുള്ള “slow violence” രാസവസ്തുക്കൾസ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണക്രമത്തിന് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ ആയുധങ്ങളാണ്, കാരണം അവ കൊല്ലുമ്പോൾ പോലും ശബ്ദമുണ്ടാക്കുന്നില്ല.
സമാപനം: വികസനം ആരുടെ ശരീരത്തിന്റെ വിലകൊടുത്ത്?
ഈ ലേഖനം ഒരു ഫാക്ടറിയുടെ കഥ പറഞ്ഞിട്ടില്ല. ഇത് വികസനം എന്ന പേരിൽ അധികാരം എങ്ങനെ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വായനയാണ്. രത്നഗിരിയിലെ പ്രശ്നം ഒരു ഭരണപര പിഴവല്ല; അത് ഒരു ബോധപൂർവ്വമായസ്വേച്ഛാധിപത്യ തെരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ ഫലമാണ്. യൂറോപ്പിൽ മനുഷ്യജീവിതത്തിന് അപകടകരമാണെന്ന് തെളിയിച്ച സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഇന്ത്യയിൽ സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ, അത് നിയമപരമായ അനുമതിയാകാം; പക്ഷേ അത് നൈതിക അനുമതിയല്ല.
ഇന്ന് രത്നഗിരിയിൽ വെള്ളവും മണ്ണും ശരീരങ്ങളും പരീക്ഷണത്തിലാണെങ്കിൽ, നാളെ അത് മറ്റൊരു തീരത്ത്, മറ്റൊരു നദീതീരത്ത്, മറ്റൊരു ദുർബല ജനവിഭാഗത്തിനിടയിൽ ആവർത്തിക്കപ്പെടും. ഈ ചക്രം തകർക്കാൻ നിയമവും ശാസ്ത്രവും അനിവാര്യമാണ്. പക്ഷേ അതിനപ്പുറം, വികസനം ആരുടെ ജീവനെ വിലകൊടുത്താണ് നടക്കുന്നത് എന്ന ചോദ്യം നിരന്തരം ഉയർത്തുന്ന രാഷ്ട്രീയ ബോധമാണ് യഥാർത്ഥ പ്രതിരോധം.
സ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണക്രമം അതിനെ ഏറ്റവും ഭയപ്പെടുന്നു.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ, അതാണ് ഏറ്റവും ആവശ്യം.
Read more
