അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്ന ദേശസ്നേഹം രാജ്യസ്നേഹമല്ല; വന്ദേമാതരവും പുതിയ രാഷ്ട്രീയ നാടകങ്ങളും

ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ഗാനങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ചർച്ചകൾ ഇന്ന് വെറും ഉപരിപ്ലവമായ രാജ്യസ്നേഹ പ്രകടനങ്ങൾക്കപ്പുറം, ചരിത്രപരമായ അടയാളങ്ങളെ സമകാലിക രാഷ്ട്രീയ ലാഭത്തിനായി ആയുധമാക്കുന്ന വിഷലിപ്തമായ ഒരു പ്രക്രിയയായി അധഃപതിച്ചിരിക്കുന്നു. വന്ദേമാതരവും ജനഗണമനയും തമ്മിലുള്ള അടിസ്ഥാനപരമായ പ്രത്യയശാസ്ത്ര വ്യത്യാസങ്ങൾ ബോധപൂർവ്വം തമസ്കരിക്കപ്പെടുകയാണ്. സാമ്രാജ്യത്വത്തിനെതിരെയുള്ള സ്വാഭാവികവും വൈകാരികവുമായ പോർവിളിയായിരുന്ന വന്ദേമാതരത്തെയും, നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വം എന്ന റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ അടിസ്ഥാന ശിലയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ജനഗണമനയെയും ഇന്ന് ഭരണകൂടം കേവലം വിധേയത്വം അളക്കാനുള്ള ഭരണഘടനാവിരുദ്ധമായ ഉപകരണങ്ങളാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു.

​ഈ വിവാദത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുതിയതും അപകടകരവുമായ മുഖമാണ് വന്ദേമാതരത്തിന്റെ അടിച്ചേൽപ്പിക്കലുകളും, ഇതിനെ എതിർക്കുന്നത് കുറ്റകരമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന നിയമ നിർമ്മാണ പ്രവണതകളും. 1937-ൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ പ്രവർത്തക സമിതി ഈ ഗാനത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ രണ്ട് വരികൾ മാത്രം ആലപിച്ചാൽ മതിയെന്ന് തീരുമാനിച്ചതിന് പിന്നിൽ വ്യക്തവും കൃത്യവുമായ ഒരു ചരിത്രകാരണമുണ്ട്. ആനന്ദമഠം എന്ന നോവലിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ ഗാനത്തിന്റെ പിന്നീടുള്ള വരികൾ ഹൈന്ദവ ദേവതകളായ ദുർഗ്ഗയെയും ലക്ഷ്മിയെയും സ്തുതിക്കുന്നതും ബിംബാരാധനയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതുമായിരുന്നു.

ഇന്ത്യയെപ്പോലെ വൈവിധ്യപൂർണ്ണമായ ഒരു രാജ്യത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഇസ്ലാം പോലുള്ള ഏകദൈവ വിശ്വാസം പിന്തുടരുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങൾക്ക് തങ്ങളുടെ മതവിശ്വാസത്തിന് വിരുദ്ധമായ ഇത്തരം വരികൾ പാടുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാക്കുമെന്ന് സുഭാഷ് ചന്ദ്ര ബോസിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ മഹാത്മാഗാന്ധിയെ രേഖാമൂലം അറിയിച്ചു. സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ എല്ലാ വിഭാഗം ജനങ്ങളുടെയും ഐക്യം ഉറപ്പുവരുത്താൻ, മാതൃഭൂമിയുടെ പ്രകൃതിഭംഗിയെയും സമൃദ്ധിയെയും മാത്രം വാഴ്ത്തുന്ന ആദ്യ രണ്ട് വരികൾ സ്വീകരിക്കുക എന്ന അത്യന്തം മതേതരവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമായ തീരുമാനമാണ് അവർ അന്നെടുത്തത്. എന്നാൽ ഇന്ന്, ഈ ചരിത്രപരമായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെയും മതേതര മൂല്യങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായും അഹങ്കാരത്തോടെ കാറ്റിൽപ്പറത്തിക്കൊണ്ട്, ഗാനത്തിലെ മുഴുവൻ വരികളും ആലപിക്കണമെന്ന് ശഠിക്കുന്നത് കേവലം രാജ്യസ്നേഹത്തിന്റെ പേരിലല്ല; മറിച്ച് ന്യൂനപക്ഷങ്ങളെ അരികുവൽക്കരിക്കാനും ഭൂരിപക്ഷ വർഗീയതയുടെ സങ്കുചിത ദേശീയതാബോധം ജനങ്ങളുടെ മേൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കാനുമുള്ള ഗൂഢാലോചനയാണ്.

​ഒരു ഗാനം ആലപിക്കുന്നത് നിർബന്ധമാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ഇന്ത്യയിലെ കോടതികൾ മുൻകാലങ്ങളിൽ കൃത്യമായി വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുള്ളതാണ്. എന്നിട്ടും, സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിനെതിരെയുള്ള ആത്യന്തിക ചെറുത്തുനിൽപ്പിന്റെ പ്രതീകമായിരുന്ന ഒരു ഗാനത്തെ ഭരണകൂടം പൗരന്മാരുടെ മേൽ നിർബന്ധപൂർവ്വം അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നത് തികഞ്ഞ ചരിത്രപരമായ വിരോധാഭാസമാണ്. രാജ്യസ്നേഹത്തെയും ദേശീയതയെയും ഒരു അന്ധമായ മതമാക്കി മാറ്റി, ഭരണഘടന വിഭാവനം ചെയ്യുന്ന മതസ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും ബഹുസ്വരതയെയും ശ്വാസംമുട്ടിച്ചു കൊല്ലുകയാണ് ഈ നിർബന്ധിത ദേശസ്നേഹ പ്രകടനങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത്.
​ചരിത്രത്തെയും ദേശീയ ചിഹ്നങ്ങളെയും വളച്ചൊടിച്ച് ജനങ്ങളെ വിഭജിക്കാനുള്ള ഇത്തരം ഭരണകൂട ശ്രമങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ഒരു ജനാധിപത്യ സമൂഹം ഉണർന്നു പ്രവർത്തിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്.

ഈ പ്രതിരോധത്തിന്റെ ആദ്യപടി ചരിത്രപരമായ സാക്ഷരത വീണ്ടെടുക്കുക എന്നതാണ്. ദേശീയ പ്രതീകങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ഉദ്ദേശ്യവും അവ രൂപപ്പെട്ടുവന്ന മതേതര പശ്ചാത്തലവും വരുംതലമുറകളെ ബോധ്യപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്. ഭരണകൂടത്തിന്റെ നിർബന്ധിത ദേശീയതാവാദത്തെ നിരന്തരമായ ചോദ്യംചെയ്യലുകളിലൂടെയും ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങളുടെ ബോധപൂർവ്വമായ പ്രയോഗത്തിലൂടെയും നാം നേരിടണം. അഭിപ്രായ സ്വാതന്ത്ര്യവും മതസ്വാതന്ത്ര്യവും ഉറപ്പുനൽകുന്ന ഭരണഘടനയെ മുറുകെപ്പിടിച്ചുകൊണ്ട്, വ്യാജ രാജ്യസ്നേഹത്തിന്റെ പേരിൽ നടക്കുന്ന ധ്രുവീകരണ ശ്രമങ്ങളെ ഭയമില്ലാതെ തുറന്നുകാട്ടാൻ മാധ്യമങ്ങളും പൗരസമൂഹവും തയ്യാറാകണം. വൈവിധ്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു യഥാർത്ഥ ജനാധിപത്യ സംസ്കാരം താഴെത്തട്ടിൽ നിന്ന് കെട്ടിപ്പടുക്കുക മാത്രമാണ് അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെടുന്ന സങ്കുചിത ദേശീയതയ്ക്കുള്ള ഒരേയൊരു മറുപടി.

​ഈ പ്രതിരോധ നിരയിൽ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ പങ്കുവഹിക്കേണ്ടത് രാജ്യത്തെ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയാണ്. നിർബന്ധിത ദേശസ്നേഹം അടിച്ചേൽപ്പിക്കാനുള്ള ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഏത് ശ്രമങ്ങളെയും തടഞ്ഞുനിർത്തേണ്ട ഭരണഘടനയുടെ അന്തിമ കാവൽക്കാരാണ് കോടതികൾ. 1986-ലെ ബിജോയ് ഇമ്മാനുവൽ കേസിൽ സുപ്രീം കോടതി നടത്തിയ ചരിത്രപരമായ നിരീക്ഷണം ഇവിടെയാണ് പ്രസക്തമാകുന്നത്. തങ്ങളുടെ മതവിശ്വാസം അനുവദിക്കാത്തതിനാൽ ദേശീയഗാനം പാടാതിരുന്ന വിദ്യാർത്ഥികളെ സ്കൂളിൽ നിന്നും പുറത്താക്കിയ നടപടി ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെന്നും, ദേശീയഗാനം ആലപിക്കുമ്പോൾ ആദരപൂർവ്വം എഴുന്നേറ്റു നിൽക്കുന്നിടത്തോളം കാലം മതപരമായ കാരണങ്ങളാൽ പാടാതിരിക്കാനുള്ള മൗനം പൗരന്റെ മൗലികാവകാശമാണെന്നും സുപ്രീം കോടതി അസന്നിഗ്ധമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. നമ്മുടെ ഭരണഘടനയും പാരമ്പര്യവും പഠിപ്പിക്കുന്നത് സഹിഷ്ണുതയാണെന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ച ആ വിധി, ഇന്നത്തെ അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ദേശീയതയ്ക്കുള്ള ശക്തമായ താക്കീതാണ്.

ഭൂരിപക്ഷവാദത്തിന്റെ അമിതാവേശത്തിൽ ഭരണകൂടം പൗരന്മാരുടെ അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങൾക്ക് മേൽ കടന്നുകയറുമ്പോൾ, അതിനെതിരെ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത നിയമപരമായ കവചം തീർക്കാൻ ജുഡീഷ്യറിക്ക് കഴിയണം. രാജ്യസ്നേഹമെന്നത് ഒരു സർക്കാർ ഉത്തരവിലൂടെ കുത്തിവയ്ക്കേണ്ട ഒന്നല്ലെന്നും, അത് പൗരന്മാർക്ക് രാജ്യത്തോടുള്ള സ്വാഭാവികമായ പ്രതിബദ്ധതയാണെന്നും കോടതികൾ വീണ്ടും അടിവരയിട്ടു പറയേണ്ട കാലമാണിത്. എന്നാൽ, നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയുടെ ഇടപെടലുകൾക്ക് പുറമെ, ഭരണഘടനയെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഈ പോരാട്ടത്തിൽ സാധാരണ പൗരന്മാരുടെ സജീവമായ ഇടപെടൽ കൂടിയേ തീരൂ.

ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്നുണ്ടാകുന്ന ഇത്തരം ഭരണഘടനാ ലംഘനങ്ങളെയും നിർബന്ധിത ദേശസ്നേഹ അടിച്ചേൽപ്പിക്കലുകളെയും നിരന്തരമായ നിയമപോരാട്ടങ്ങളിലൂടെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കും പൗരസമൂഹ സംഘടനകൾക്കും കഴിയണം. വിദ്യാലയങ്ങളിലോ തൊഴിലിടങ്ങളിലോ പൊതുയിടങ്ങളിലോ വ്യാജ രാജ്യസ്നേഹത്തിന്റെ പേരിൽ നടക്കുന്ന നിർബന്ധിത ചടങ്ങുകളെ ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രാദേശിക തലത്തിൽ തന്നെ പ്രതിരോധിക്കാൻ പൗരന്മാർക്ക് അചഞ്ചലമായ ധൈര്യമുണ്ടാകണം. ആത്യന്തികമായി, ഭരണഘടനയെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് കേവലം കോടതികളുടെ മാത്രം ബാധ്യതയല്ല, മറിച്ച് തങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങളിലൂടെയും ജനാധിപത്യപരമായ വിയോജിപ്പുകളിലൂടെയും ഫാസിസ്റ്റ് പ്രവണതകളെ വേരോടെ പിഴുതെറിയാൻ ബാധ്യസ്ഥരായ ഓരോ പൗരന്റെയും നിരന്തരമായ ജാഗ്രതയാണ്.