അശ്ലീലമല്ല, ചരിത്രത്തിന്റെ മുറിവാണ്

നാടകം കാണാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ അതിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള തെറിവിളികളും അധിക്ഷേപങ്ങളും മാത്രമാണ് കണ്ടത്. അതുകൊണ്ട് നാടകത്തിന്റെ കലാപരമായ നിലവാരത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു വിധിന്യായം പറയാൻ ഞാൻ തയ്യാറല്ല. എന്നാൽ നാടകത്തിന്റെ പ്രമേയം സ്നേഹലതാ റെഡ്ഡിയുടെ ജീവിതവും അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്തെ തടവറാനുഭവവുമാണെങ്കിൽ, അതിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ ചില കാര്യങ്ങൾ പറയാതെ വയ്യ.

സോഷ്യലിസ്റ്റ് നേതാവും രാം മനോഹർ ലോഹ്യയുടെ ശിഷ്യയുമായിരുന്ന സ്നേഹലതാ റെഡ്ഡി അടിയന്തരാവസ്ഥയുടെ ഇരുണ്ട കാലത്ത് ജയിലിൽ അനുഭവിച്ച പീഡനം ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യ ചരിത്രത്തിലെ മറക്കാൻ പാടില്ലാത്ത അധ്യായമാണ്. അധികാരം മനുഷ്യന്റെ ശരീരത്തെയും ആത്മാഭിമാനത്തെയും എങ്ങനെ തകർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമായിരുന്നു അവരുടെ തടവറാനുഭവം. അവരെ നഗ്നയാക്കി മർദ്ദിച്ചുവെന്ന വിവരണം അതിശയോക്തിയല്ല. ആ അനുഭവം നേരിട്ട് അറിഞ്ഞവർക്കും അതിനെക്കുറിച്ച് പഠിച്ചവർക്കും അടിയന്തരാവസ്ഥയുടെ യഥാർത്ഥ മുഖം എന്തായിരുന്നുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ അത്രയും മതി.

നാടകം ആ അനുഭവത്തെ എത്രമാത്രം കൃത്യമായി അരങ്ങിലെത്തിച്ചുവെന്ന് എനിക്കറിയില്ല. അത് വിലയിരുത്താൻ നാടകം നേരിട്ട് കാണണം. എന്നാൽ ഒരു രംഗത്തെ അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് ‘അശ്ലീലം’ എന്നും ‘കാബറെ ഡാൻസ്’ എന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന മനോഭാവമാണ് കൂടുതൽ അസ്വസ്ഥപ്പെടുത്തുന്നത്.

ഒരു സ്ത്രീയെ നഗ്നയാക്കി മർദ്ദിക്കുന്ന രംഗം കണ്ട് അതിലെ നഗ്നത മാത്രം കാണുകയും അതിന്റെ പിന്നിലെ അധികാരഹിംസ കാണാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് കലയുടെ പരാജയത്തേക്കാൾ വലിയ സാമൂഹിക പരാജയമാണ്. കാരണം അവിടെ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു സ്ത്രീശരീരമല്ല; അധികാരം അപമാനിച്ച ഒരു മനുഷ്യശരീരമാണ്. അവിടെ ലൈംഗികതയല്ല പ്രമേയം; അധികാരത്തിന്റെ ക്രൂരതയാണ്. അവിടെ ആസ്വാദനമല്ല വേണ്ടത്; അസ്വസ്ഥതയും ക്രോധവുമാണ് ഉണ്ടാകേണ്ടത്.

ഫൂലൻ ദേവിയുടെ ജീവിതത്തെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ച സിനിമയിലും ഇതിന് സമാനമായ ഒരു രംഗമുണ്ട്. സീമാ ബിശ്വാസ് അവതരിപ്പിച്ച ഫൂലൻ ദേവിയെ കൂട്ടബലാത്സംഗത്തിന് ഇരയാക്കുന്ന രംഗം സിനിമയിൽ കാണുമ്പോൾ പ്രേക്ഷകന്റെ ഉള്ളിൽ ക്രോധം കത്തണം. ആ രംഗം കാണുന്ന ഒരാൾക്ക് ‘എത്ര മനോഹരമായ രംഗം’ എന്നല്ല തോന്നേണ്ടത്; ‘ഒരു മനുഷ്യനോട് ഇങ്ങനെ ചെയ്യാൻ ഒരു സമൂഹത്തിന് എങ്ങനെ കഴിഞ്ഞു?’ എന്ന ചോദ്യമാണ് ഉയരേണ്ടത്. ആ രംഗം ആരെങ്കിലും ലൈംഗികമായി ആസ്വദിച്ചാൽ അതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം സിനിമയ്ക്കുമേൽ ചുമത്താനാകുമോ? ഇല്ല. അവിടെ പ്രശ്നം രംഗത്തിലല്ല, ആ രംഗത്തെ കാണുന്ന കണ്ണിലാണ്.

കല ഹിംസയെ കാണിക്കുമ്പോൾ ഹിംസയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കണമെന്നില്ല. മറിച്ച്, പലപ്പോഴും ഹിംസയുടെ ഭീകരത അനുഭവിപ്പിക്കാനാണ് കല അതിനെ ദൃശ്യവൽക്കരിക്കുന്നത്. യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സിനിമയിൽ മൃതദേഹങ്ങൾ കാണിക്കുന്നതും, ബലാത്സംഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സിനിമയിൽ അതിന്റെ ഭീകരത അവതരിപ്പിക്കുന്നതും, രാഷ്ട്രീയ പീഡനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നാടകത്തിൽ തടവുകാരിയുടെ ശരീരത്തിൽ നടന്ന അതിക്രമം കാണിക്കുന്നതും ഒരേ കാര്യം ഓർമ്മിപ്പിക്കാനാണ്—മനുഷ്യൻ മനുഷ്യനോട് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ക്രൂരത.

സ്നേഹലതാ റെഡ്ഡിയെ നമ്മൾ എത്രമാത്രം ഓർത്തിട്ടുണ്ട് എന്നതും ഈ ചർച്ചയിൽ പ്രധാനമാണ്. കഴിഞ്ഞ പത്തു വർഷത്തിനിടെ അവർക്ക് പൊതുവേദികളിൽ ലഭിക്കേണ്ടിയിരുന്ന ആദരവും ഓർമ്മയും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ടോ? അടിയന്തരാവസ്ഥയുടെ ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ അവരുടെ പേര് എത്ര തവണ ഉയർന്നുവന്നു? ജനാധിപത്യത്തിനുവേണ്ടി തടവറയിൽ പീഡനം സഹിച്ച ഒരു സ്ത്രീയുടെ ജീവിതം നമ്മുടെ പൊതുസ്മരണയിൽ എവിടെയാണ്?

ചരിത്രത്തെ അധികാരത്തിന്റെ സൗകര്യത്തിനനുസരിച്ച് ഓർക്കുകയും മറക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സമൂഹത്തിൽ, ഒരു കലാസൃഷ്ടി മറവിയിലായിപ്പോയ ഒരു ജീവിതത്തെ വീണ്ടും അരങ്ങിലെത്തിക്കുന്നത് സ്വാഭാവികമായും അസ്വസ്ഥത സൃഷ്ടിക്കും. പക്ഷേ ആ അസ്വസ്ഥത കലാകാരനോടുള്ള അധിക്ഷേപമായി മാറേണ്ടതില്ല. നാടകത്തിന്റെ കലാപരമായ പരിമിതികളെ വിമർശിക്കാം. രംഗാവിഷ്കാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാം. ചരിത്രപരമായ കൃത്യത പരിശോധിക്കാം. എന്നാൽ ഒരു രാഷ്ട്രീയ തടവുകാരിയുടെ പീഡനത്തെ ലൈംഗിക വിനോദത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് നമ്മുടെ സ്വന്തം നോട്ടത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഗുരുതരമായ ചോദ്യമാണ് ഉയർത്തുന്നത്.

സ്നേഹലതാ റെഡ്ഡിയെ ഭരണകൂടം മറന്നുപോയ ഒരു കാലഘട്ടത്തിൽ അരങ്ങ് അവരെ വീണ്ടും ഓർമ്മിപ്പിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അതിനെ ഒരു നിർദ്ദോഷമായ കലാപ്രകടനം മാത്രമായി കാണുന്നതും ശരിയല്ല. അതിൽ ചരിത്രത്തോടുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുണ്ട്. മറവിക്കെതിരായ ഒരു ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുണ്ട്. അടിയന്തരാവസ്ഥയെ ഒരു പഴയ രാഷ്ട്രീയ സംഭവമായി മാത്രം കാണാതെ, ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ ദുർബലപ്പെടുമ്പോൾ മനുഷ്യശരീരത്തിനും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും എന്ത് സംഭവിക്കാമെന്ന മുന്നറിയിപ്പുമുണ്ട്.

അതിനാൽ നാടകം ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ അതിന്റെ കലാമൂല്യത്തെക്കുറിച്ച് വിധിയെഴുതുന്നില്ല. പക്ഷേ ഒരു കാര്യം ഉറപ്പായി പറയാം: സ്നേഹലതാ റെഡ്ഡിയുടെ പീഡനത്തെ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു രംഗത്തിൽ നഗ്നത മാത്രം കാണുകയും അതിന്റെ പിന്നിലെ രാഷ്ട്രീയ ഹിംസ കാണാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന കാഴ്ചപ്പാടിനെയാണ് നാം ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടത്.

കാരണം അവിടെ കാണുന്നത് ഒരു സ്ത്രീയുടെ ശരീരമല്ല. ഒരു കാലത്ത് അധികാരം അപമാനിച്ച ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ശരീരമാണ്.

ആ മുറിവിനെ കാബറെ ഡാൻസ് എന്ന് വിളിക്കുമ്പോൾ നാം അപമാനിക്കുന്നത് നാടകത്തെയോ നടിയെയോ മാത്രമല്ല. ചരിത്രത്തിൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഒരു സ്ത്രീയെയും, അവളുടെ വേദനയെയും, നമ്മുടെ സ്വന്തം ജനാധിപത്യ ഓർമ്മയെയുമാണ്.