ഊബറിലും കൂട്ടപ്പിരിച്ചുവിടൽ: മനുഷ്യരുടെ ശമ്പളം വെട്ടി റോബോടാക്സിക്ക് നിക്ഷേപം

കൃത്രിമബുദ്ധിയും ഓട്ടോമേഷനും തൊഴിൽവിപണിയുടെ സ്വഭാവം തന്നെ മാറ്റിമറിക്കുന്ന കാലത്തിന്റെ മറ്റൊരു ശക്തമായ സൂചനയാണ് ഊബറിലെ 3,300 പേരുടെ കൂട്ടപ്പിരിച്ചുവിടൽ. ലോകത്തെ പ്രമുഖ റൈഡ്-ഹെയിലിങ് കമ്പനിയായ ഊബർ ആഗോള തൊഴിലാളിശേഷിയുടെ ഏകദേശം പത്ത് ശതമാനത്തെയാണ് ഒഴിവാക്കുന്നത്. കോവിഡ് മഹാമാരിക്കുശേഷം കമ്പനി നടത്തുന്ന ഏറ്റവും വലിയ തൊഴിൽവെട്ടിക്കുറയ്ക്കലാണിത്. എന്നാൽ ഇതിനെ വെറും ചെലവുചുരുക്കൽ നടപടിയായി കാണുന്നത് സംഭവത്തിന്റെ ആഴം കുറച്ചുകാണലാകും. ഊബർ അതിന്റെ ഭാവി ബിസിനസ് മാതൃക തന്നെ പുനർനിർമിക്കുകയാണ്. മനുഷ്യർ ഓടിക്കുന്ന കാറുകളിൽ നിന്ന് സ്വയം ഓടുന്ന വാഹനങ്ങളിലേക്കും മനുഷ്യകേന്ദ്രിത പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് AIയും ഓട്ടോമേഷനും നിയന്ത്രിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളിലേക്കുമുള്ള മാറ്റത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പുനഃസംഘടനയെ കാണേണ്ടത്.

ഊബറിന്റെ വിശദീകരണമനുസരിച്ച് അധിക മാനേജ്മെന്റ് പാളികൾ ഒഴിവാക്കുകയും ടീമുകളെ ഏകീകരിക്കുകയും തീരുമാനമെടുക്കൽ വേഗത്തിലാക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ് പിരിച്ചുവിടലിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ. കമ്പനിയുടെ വളർച്ചയ്ക്കൊപ്പം സംഘടന കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായെന്നും അതിനാൽ ചെറിയ ടീമുകളും അധിക മാനേജ്മെന്റ് തലങ്ങളും കുറയ്ക്കേണ്ടിവന്നുവെന്നും മാനേജ്മെന്റ് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. മാനേജ്മെന്റ് ഘടനയിലെ വലിയൊരു ഭാഗം കുറയ്ക്കുകയും ഒന്നോ രണ്ടോ ജീവനക്കാരെ മാത്രം നിയന്ത്രിക്കുന്ന ചെറുടീമുകൾ ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ് ലക്ഷ്യം. അതിനാൽ 3,300 പേരെയും AI നേരിട്ട് മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നത് കൃത്യമല്ല. പക്ഷേ AIയും ഓട്ടോമേഷനും സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന വാഹനങ്ങളും കമ്പനിയുടെ പ്രവർത്തനരീതിയെ പുനർനിർവചിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിലാണ് ഈ തൊഴിൽവെട്ടിക്കുറയ്ക്കൽ നടക്കുന്നത് എന്നത് നിർണായകമാണ്.

ഇതിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം റോബോടാക്സിയാണ്. സ്വയം ഓടുന്ന വാഹന സാങ്കേതികവിദ്യ അതിവേഗം വികസിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ പരമ്പരാഗത റൈഡ്-ഹെയിലിങ് കമ്പനിയായ ഊബറിന് മുന്നിലുള്ള ചോദ്യം, ഡ്രൈവർമാരെ ആശ്രയിച്ചുള്ള ഒരു ആപ്പ് പ്ലാറ്റ്ഫോമായി തുടരണമോ, അതോ ഡ്രൈവറില്ലാത്ത ഗതാഗതത്തിന്റെ പ്രധാന പ്ലാറ്റ്ഫോമായി മാറണമോ എന്നതാണ്. ഊബർ രണ്ടാമത്തെ വഴിയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന വാഹനങ്ങളിലേക്കും റോബോടാക്സി സാങ്കേതികവിദ്യയിലേക്കും വൻതോതിൽ നിക്ഷേപിക്കാനുള്ള കമ്പനിയുടെ നീക്കം അതിന്റെ ഭാവി തന്ത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇന്ന് ഊബറിന്റെ ബിസിനസിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ യാത്രക്കാരനും ഡ്രൈവറും തമ്മിലുള്ള ഇടപാടാണെങ്കിൽ, നാളെ യാത്രക്കാരനും സ്വയം ഓടുന്ന വാഹനവും തമ്മിലുള്ള ഇടപാട് മാത്രം മതിയാകുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകാം. അപ്പോൾ ഊബർ ഒരു ഡ്രൈവർ പ്ലാറ്റ്ഫോമിൽ നിന്ന് മൊബിലിറ്റി പ്ലാറ്റ്ഫോമായി മാറും.

ഇവിടെയാണ് 3,300 തൊഴിലാളികളുടെ പിരിച്ചുവിടലിന് വലിയ സാമ്പത്തിക അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നത്. ഒരു വശത്ത് മനുഷ്യരുടെ തൊഴിൽച്ചെലവ് കുറയ്ക്കുന്നു; മറുവശത്ത് യന്ത്രങ്ങളുടെയും AIയുടെയും സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളുടെയും മൂലധന നിക്ഷേപം വർധിപ്പിക്കുന്നു. കമ്പനിയുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇത് കാര്യക്ഷമതയും ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയും വർധിപ്പിക്കുന്ന പുനഃസംഘടനയായിരിക്കാം. എന്നാൽ തൊഴിലാളിയുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ചോദ്യം മറ്റൊന്നാണ്: സാങ്കേതികവിദ്യ സൃഷ്ടിക്കുന്ന അധിക ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയുടെ നേട്ടം ആർക്കാണ് ലഭിക്കുന്നത്?

AI ജോലി ഇല്ലാതാക്കുമോ എന്ന ചോദ്യം ഇനി പഴയ രീതിയിൽ ചോദിച്ചാൽ മതിയാകില്ല. AI ആദ്യം ഇല്ലാതാക്കുന്നത് ഒരു പ്രത്യേക ജോലി മാത്രമല്ല; ജോലിയുടെ ഘടനയെയാണ് മാറ്റുന്നത്. ഒരിക്കൽ കമ്പനിയുടെ വളർച്ചയ്ക്കൊപ്പം കൂടുതൽ ജീവനക്കാരും കൂടുതൽ മാനേജർമാരും കൂടുതൽ ഏകോപന സംവിധാനങ്ങളും ആവശ്യമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങളും AIയും അതിലെ വലിയൊരു ഭാഗം ഏറ്റെടുക്കുമ്പോൾ, കമ്പനിക്ക് കൂടുതൽ ബിസിനസ് നടത്താൻ പഴയതുപോലെ കൂടുതൽ മനുഷ്യരെ നിയമിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ലാതാകുന്നു. കുറച്ച് മനുഷ്യർ, കൂടുതൽ സാങ്കേതികവിദ്യ, കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത എന്ന മാതൃകയാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്.
ഇത് ഊബറിന്റെ ഓഫീസുകളിലെ ജീവനക്കാരുടെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല. റോബോടാക്സി വ്യാപകമായാൽ ഡ്രൈവർമാരുടെ തൊഴിൽ തന്നെയാണ് അടുത്ത വലിയ ചോദ്യം. ഇന്ന് ഊബറിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറ പാകിയത് ലക്ഷക്കണക്കിന് ഡ്രൈവർമാരുടെ അധ്വാനമാണ്. എന്നാൽ സ്വയം ഓടുന്ന വാഹനങ്ങൾ വ്യാപകമാകുമ്പോൾ മനുഷ്യ ഡ്രൈവർ ബിസിനസ് മാതൃകയിലെ അനിവാര്യ ഘടകമല്ലാതാകാം. അതോടെ ഗതാഗതമേഖലയിലെ വലിയൊരു തൊഴിൽവിഭാഗം പുനഃസംഘടനയുടെ സമ്മർദ്ദത്തിലാകും. ഡ്രൈവിങ് ഒരു പ്രധാന ഉപജീവനമാർഗമായ രാജ്യങ്ങളിൽ ഇതിന്റെ സാമൂഹിക ആഘാതം വളരെ വലുതായിരിക്കും

.
പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യ പുതിയ ജോലികൾ സൃഷ്ടിക്കും എന്നത് ശരിയാണ്. എന്നാൽ പഴയ ജോലി നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഓരോ തൊഴിലാളിക്കും പുതിയ സാങ്കേതിക ജോലി ലഭിക്കുമെന്നത് ഉറപ്പല്ല. ആവശ്യമായ നൈപുണ്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും പരിശീലനവും പ്രായവും സാമ്പത്തിക ശേഷിയും വ്യത്യസ്തമാണ്. അതിനാൽ AIയുടെ കാലത്തെ തൊഴിൽനയം വെറും “പുതിയ സ്കിൽ പഠിക്കൂ” എന്ന ഉപദേശത്തിൽ അവസാനിക്കാനാവില്ല. തൊഴിൽ നഷ്ടപ്പെടുന്നവർക്ക് പുനർപരിശീലനം, വരുമാനസുരക്ഷ, സാമൂഹിക സംരക്ഷണം, പുതിയ തൊഴിൽ അവസരങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക കരാർ ആവശ്യമാണ്.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഊബറിലെ 3,300 പേരുടെ പിരിച്ചുവിടലിനെ ഒരു കമ്പനിയുടെ HR വാർത്തയായി മാത്രം കാണുന്നത് വലിയ തെറ്റായിരിക്കും. ഇത് AI അധിഷ്ഠിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ തൊഴിൽ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പാണ്. കമ്പനികൾ AI വഴി ചെലവ് കുറയ്ക്കുകയും ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അതിന്റെ നേട്ടം ഓഹരിയുടമകൾക്ക് മാത്രം ലഭിക്കണമോ, അതോ തൊഴിലാളികൾക്കും സമൂഹത്തിനും അതിൽ പങ്കുണ്ടാകണമോ എന്നതാണ് ഭാവിയിലെ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യം. സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വരവിനെ തടയുക പരിഹാരമല്ല. പക്ഷേ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ നേട്ടം സ്വകാര്യ ലാഭമായി മാത്രം കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുകയും അതിന്റെ ചെലവ് തൊഴിലാളികൾ വഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന മാതൃകയും സാമൂഹികമായി നിലനിൽക്കില്ല.

ഇന്ന് ഊബറിൽ 3,300 പേരുടെ ജോലി നഷ്ടപ്പെടുന്നു. നാളെ ഡ്രൈവർമാരുടെ എണ്ണം കുറയാം. അതിനുശേഷം ഡെലിവറി, കസ്റ്റമർ സർവീസ്, അക്കൗണ്ടിങ്, ഡാറ്റാ പ്രോസസ്സിങ്, കോഡിങ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലും സമാനമായ മാറ്റങ്ങൾ വേഗത്തിലാകാം. അതിനാൽ ചോദ്യം ഇനി “AI മനുഷ്യന്റെ ജോലി ഇല്ലാതാക്കുമോ?” എന്നതല്ല. AIയുടെ കാലത്ത് മനുഷ്യന്റെ ജോലി എങ്ങനെയായിരിക്കും, എത്ര മനുഷ്യർക്ക് ജോലി ആവശ്യമായി വരും, തൊഴിൽ നഷ്ടപ്പെടുന്നവരുടെ ജീവിതം ആരാണ് സംരക്ഷിക്കുക, സാങ്കേതികവിദ്യ സൃഷ്ടിക്കുന്ന സമ്പത്തിന്റെ പങ്ക് എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യും എന്നതാണ് യഥാർഥ ചോദ്യം.

ഊബറിന് റോബോടാക്സി ഭാവിയായിരിക്കാം. കമ്പനിക്ക് മനുഷ്യ ഡ്രൈവറില്ലാത്ത കാർ കൂടുതൽ ലാഭകരമായിരിക്കാം. പക്ഷേ സമൂഹത്തിന്റെ ഭാവി ലാഭക്ഷമതയുടെ മാത്രം കണക്കിൽ നിർണയിക്കാനാവില്ല. സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യന്റെ അധ്വാനം കുറയ്ക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതിന്റെ നേട്ടം മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം കൂടുതൽ സുരക്ഷിതവും സ്വതന്ത്രവും മെച്ചപ്പെട്ടതുമാക്കാനാണ് ഉപയോഗിക്കേണ്ടത്; മനുഷ്യനെ തന്നെ സാമ്പത്തികമായി അനാവശ്യനാക്കാനല്ല. ഊബറിലെ 3,300 പേരുടെ പിരിച്ചുവിടൽ അതുകൊണ്ട് ഒരു കമ്പനിയുടെ പുനഃസംഘടന മാത്രമല്ല; മനുഷ്യനും യന്ത്രവും തമ്മിലുള്ള തൊഴിൽബന്ധം എങ്ങോട്ടാണ് നീങ്ങുന്നതെന്നതിന്റെ ശക്തമായ മുന്നറിയിപ്പാണ്. റോബോടാക്സി എത്തുമ്പോൾ റോഡിൽ ഡ്രൈവർ ഇല്ലാതാകുമോ എന്നതിലുപരി, ആ പുതിയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ മനുഷ്യന് എവിടെയാണ് സീറ്റ് എന്നതാണ് ഇനി ചോദിക്കേണ്ടത്.