ആകാശത്ത് അരമണിക്കൂർ: കൊച്ചിയിലേക്കുള്ള ബാത്തിക് എയർ വിമാനത്തിലെ ഭീതിനിമിഷങ്ങളും വ്യോമയാന സുരക്ഷയുടെ പാഠങ്ങളും

“ആ സമയത്ത് ഞങ്ങൾ മനസ്സുകൊണ്ട് മരണം സമ്മതിച്ച അവസ്ഥയിലായിരുന്നു. നെടുമ്പാശ്ശേരി വിമാനത്താവളത്തിലെത്താൻ ഏകദേശം അരമണിക്കൂർ മാത്രമേ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അപ്പോഴാണ് എമർജൻസി എക്സിറ്റ് ഭാഗത്തുനിന്ന് വലിയൊരു ശബ്ദം കേട്ടത്. എല്ലാവരും ഒരേസമയം നിലവിളിച്ചു. നോക്കിയപ്പോൾ കുറച്ചുപേർ ഒരാളെ ബലമായി പിടിച്ചുനിർത്തുകയാണ്. അടുത്തുചെന്നപ്പോൾ എമർജൻസി എക്സിറ്റിന്റെ വിൻഡോ പാനലിന്റെ ഒരു ഭാഗം തകർന്നുകിടക്കുന്നതാണ് കണ്ടത്. അതിനുശേഷം അയാൾ വാതിൽ തുറക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. ആ നിമിഷങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾക്ക് ജീവൻ തിരിച്ചുകിട്ടുമോ എന്നുപോലും അറിയില്ലായിരുന്നു.”

കൊച്ചിയിലെത്തിയ ബാത്തിക് എയർ വിമാനത്തിലെ ഒരു യാത്രക്കാരന്റെ ഈ വാക്കുകൾ, ആ വിമാനത്തിനുള്ളിൽ അരമണിക്കൂറോളം നീണ്ടുനിന്ന മാനസിക സംഘർഷത്തിന്റെ ആഴം വ്യക്തമാക്കുന്നു. സുരക്ഷിതമായി നിലത്തിറങ്ങിയ ശേഷവും പല യാത്രക്കാരുടെയും കൈകൾ വിറച്ചിരുന്നു. ചിലർ കരയുകയായിരുന്നു. ചിലർ ഫോണെടുത്ത് വീട്ടിലേക്ക് വിളിച്ച് “ഞങ്ങൾ സുരക്ഷിതരാണ്” എന്ന് പറയുമ്പോഴാണ് അവർക്ക് ശ്വാസം നേരെയായത്. കാരണം, ഏതാനും മിനിറ്റുകൾ മുമ്പ് അവർ നേരിട്ടത് സാധാരണ വിമാനയാത്രയിലെ അസൗകര്യമല്ല; ജീവിതവും മരണവും തമ്മിലുള്ള അതിസൂക്ഷ്മമായ ഒരു അതിർത്തിയായിരുന്നു.

മലേഷ്യയിലെ ക്വാലാലംപൂരിൽ നിന്ന് കൊച്ചിയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ട ബാത്തിക് എയറിന്റെ ബോയിംഗ് 737 വിമാനമായ ഫ്ലൈറ്റ് OD231, പതിവുപോലെ യാത്ര പൂർത്തിയാക്കാൻ ഒരുങ്ങുകയായിരുന്നു. വിമാനം നെടുമ്പാശ്ശേരി വിമാനത്താവളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങാനുള്ള നടപടികളിലേക്ക് കടക്കാൻ ഇനി ഏകദേശം അരമണിക്കൂർ മാത്രമാണ് ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നത്. യാത്ര അവസാനിക്കാനുള്ള കാത്തിരിപ്പിലായിരുന്ന യാത്രക്കാർക്കിടയിലാണ് അപ്രതീക്ഷിതമായി പരിഭ്രാന്തി പടർന്നത്.

പ്രാഥമിക വിവരങ്ങൾ പ്രകാരം, 12E സീറ്റിലിരുന്ന യാത്രക്കാരൻ പെട്ടെന്ന് അക്രമാസക്തനായി. തുടർന്ന് എമർജൻസി എക്സിറ്റ് ഭാഗത്തെ വിൻഡോ പാനലിൽ ബലപ്രയോഗം നടത്തുകയും എക്സിറ്റ് സംവിധാനത്തിൽ ഇടപെടാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തതായി ആരോപിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ട ക്യാബിൻ ക്രൂ അംഗങ്ങളും സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ചില യാത്രക്കാരും ഉടൻ ഇടപെട്ടു. ഏതാനും നിമിഷങ്ങൾ നീണ്ട സംഘർഷത്തിനൊടുവിൽ ഇയാളെ നിയന്ത്രണവിധേയനാക്കി. വിമാനം രാത്രി സുരക്ഷിതമായി കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ ഇറങ്ങിയ ശേഷം സുരക്ഷാ ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഇയാളെ കസ്റ്റഡിയിലെടുത്തു. സംഭവത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണം അന്വേഷിച്ചുവരികയാണ്. ലഹരി, മാനസികാരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് കാരണങ്ങളാണോ സംഭവത്തിലേക്ക് നയിച്ചതെന്ന് അന്വേഷണത്തിലൂടെ മാത്രമേ വ്യക്തമാകൂ.

എന്നാൽ ഈ സംഭവം മറ്റൊരു വലിയ ചോദ്യത്തിലേക്കാണ് വിരൽചൂണ്ടുന്നത്. ആകാശത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് അടി ഉയരത്തിൽ പറക്കുന്ന ഒരു വിമാനത്തിൽ ഒരു യാത്രക്കാരന്റെ നിയന്ത്രണം വിട്ട പെരുമാറ്റം എത്രത്തോളം ഗുരുതരമായ സുരക്ഷാഭീഷണി സൃഷ്ടിക്കും?

പൊതുജനങ്ങൾക്കിടയിൽ വിമാനത്തിലെ എമർജൻസി എക്സിറ്റുകളെക്കുറിച്ച് നിരവധി തെറ്റിദ്ധാരണകളുണ്ട്. പറക്കുന്നതിനിടെ എമർജൻസി വാതിൽ തുറന്നാൽ വിമാനം ഉടൻ തകർന്നുവീഴും എന്നത് ശാസ്ത്രീയമായി കൃത്യമായ വിവരണം അല്ല. ആധുനിക യാത്രാവിമാനങ്ങൾ ഉയരത്തിൽ പറക്കുമ്പോൾ വിമാനത്തിനകത്തെയും പുറത്തെയും വായുമർദ്ദ വ്യത്യാസം കാരണം എമർജൻസി വാതിലുകൾ എളുപ്പത്തിൽ തുറക്കാൻ സാധിക്കാത്ത രീതിയിലാണ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും, എമർജൻസി സംവിധാനങ്ങളിൽ ബലപ്രയോഗം നടത്തുകയോ അവ തകർക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് അതീവ ഗുരുതരമായ സുരക്ഷാ പ്രശ്നമാണ്. അത് യാത്രക്കാരിൽ വ്യാപകമായ പരിഭ്രാന്തി സൃഷ്ടിക്കുകയും, ക്യാബിൻ ക്രൂവിന്റെ ശ്രദ്ധ സുരക്ഷാ ചുമതലകളിൽ നിന്ന് തിരിക്കുകയും, അടിയന്തര സാഹചര്യം സങ്കീർണമാക്കുകയും ചെയ്യാം. അതുകൊണ്ടാണ് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വ്യോമയാന നിയമങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രവൃത്തികളെ കർശനമായി കാണുന്നത്.

ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സുരക്ഷിതമായ ഗതാഗത സംവിധാനങ്ങളിലൊന്നാണ് വ്യോമയാനം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഈ സുരക്ഷ ആധുനിക വിമാനസാങ്കേതികവിദ്യയുടെ മാത്രം നേട്ടമല്ല. ഓരോ വിമാനവും പറക്കുന്നതിന് മുമ്പ് മണിക്കൂറുകളോളം നീളുന്ന സാങ്കേതിക പരിശോധനകൾ, കാലാവസ്ഥാ വിലയിരുത്തലുകൾ, പൈലറ്റുമാരുടെ പരിശീലനം, എയർ ട്രാഫിക് കൺട്രോളിന്റെ നിരന്തര നിരീക്ഷണം, ക്യാബിൻ ക്രൂവിന്റെ സുരക്ഷാപരിശീലനം, യാത്രക്കാരുടെ സുരക്ഷാ പരിശോധനകൾ—ഇവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് ഓരോ യാത്രയും സുരക്ഷിതമാകുന്നത്. എന്നാൽ ഈ കൃത്യമായ സംവിധാനത്തിനുള്ളിൽ ഏറ്റവും പ്രവചിക്കാനാകാത്ത ഘടകം മനുഷ്യന്റെ പെരുമാറ്റമാണ്.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ അന്താരാഷ്ട്ര സിവിൽ ഏവിയേഷൻ ഓർഗനൈസേഷനും (ICAO), അന്താരാഷ്ട്ര വ്യോമഗതാഗത സംഘടനയായ ഐഎടിഎയും (IATA) വിമാനത്തിനുള്ളിലെ അക്രമാസക്തരായ യാത്രക്കാരെ (Unruly Passengers) ആഗോള വ്യോമയാന മേഖലയിലെ പ്രധാന സുരക്ഷാ വെല്ലുവിളികളിലൊന്നായി കണക്കാക്കുന്നു. കോവിഡ് മഹാമാരിക്ക് ശേഷമുള്ള വർഷങ്ങളിൽ ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ വിമാനത്തിനുള്ളിലെ അക്രമാസക്തമായ പെരുമാറ്റം വർധിച്ചതായി നിരവധി പഠനങ്ങളും വ്യോമയാന റിപ്പോർട്ടുകളും ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ലഹരി ഉപയോഗം, യാത്രാസമ്മർദം, മാനസിക അസ്വസ്ഥത, ക്രൂ അംഗങ്ങളുടെ നിർദേശങ്ങൾ പാലിക്കാൻ വിസമ്മതിക്കൽ, മറ്റ് യാത്രക്കാരുമായുള്ള തർക്കങ്ങൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി കാരണങ്ങളാണ് ഇത്തരം സംഭവങ്ങൾക്ക് പിന്നിലുള്ളത്.

ഇന്ത്യയും ഈ വെല്ലുവിളിയിൽ നിന്ന് മുക്തമല്ല. കഴിഞ്ഞ ഏതാനും വർഷങ്ങളായി ആഭ്യന്തര, അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനങ്ങളിൽ യാത്രക്കാരുടെ അക്രമാസക്തമായ പെരുമാറ്റവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി കേസുകൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഡയറക്ടറേറ്റ് ജനറൽ ഓഫ് സിവിൽ ഏവിയേഷൻ (DGCA) 2017-ൽ “Unruly Passengers” സംബന്ധിച്ച വിശദമായ മാർഗനിർദേശങ്ങൾ പുറത്തിറക്കിയത്.

ഈ ചട്ടങ്ങൾ പ്രകാരം വിമാനത്തിനുള്ളിലെ അച്ചടക്കലംഘനങ്ങളെ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളായാണ് തരംതിരിക്കുന്നത്. വാക്കേറ്റം, അധിക്ഷേപം, സുരക്ഷാ നിർദേശങ്ങൾ പാലിക്കാതിരിക്കൽ തുടങ്ങിയവ ഒന്നാം വിഭാഗത്തിലും, ശാരീരിക ആക്രമണം, വിമാനത്തിനുള്ളിലെ ഉപകരണങ്ങൾ നശിപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയവ രണ്ടാം വിഭാഗത്തിലും ഉൾപ്പെടുന്നു. വിമാനത്തിന്റെ സുരക്ഷയെ നേരിട്ട് അപകടത്തിലാക്കുന്ന പ്രവൃത്തികൾ, എമർജൻസി സംവിധാനങ്ങളിൽ ഇടപെടൽ, കോക്പിറ്റിലേക്ക് അതിക്രമിച്ച് കയറാൻ ശ്രമിക്കൽ തുടങ്ങിയവയാണ് ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ മൂന്നാം വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇത്തരം കേസുകളിൽ കുറ്റക്കാരനാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയാൽ യാത്രക്കാരനെ നിശ്ചിത കാലത്തേക്കോ സാഹചര്യത്തിനനുസരിച്ച് ദീർഘകാലത്തേക്കോ “നോ-ഫ്ലൈ ലിസ്റ്റിൽ” ഉൾപ്പെടുത്താനും മറ്റ് ക്രിമിനൽ നിയമനടപടികൾ സ്വീകരിക്കാനും വ്യവസ്ഥയുണ്ട്.

എന്നാൽ നിയമനടപടികൾ മാത്രം ഇത്തരം സംഭവങ്ങൾക്ക് പരിഹാരമാകില്ല. ഓരോ സംഭവത്തിന്റെയും പശ്ചാത്തലം വ്യത്യസ്തമാണ്. ചിലർ ലഹരിയുടെ സ്വാധീനത്തിലാകാം. ചിലർ ഗുരുതരമായ മാനസിക സമ്മർദത്തിലോ പരിഭ്രാന്തിയിലോ ആയിരിക്കാം. ചിലപ്പോൾ പെട്ടെന്നുണ്ടാകുന്ന മാനസികാരോഗ്യ പ്രതിസന്ധികളും ഇത്തരം പെരുമാറ്റത്തിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അന്വേഷണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം കുറ്റവാളിയെ കണ്ടെത്തുക മാത്രമാകരുത്; യഥാർത്ഥ കാരണം കണ്ടെത്തുകയും ഭാവിയിൽ സമാന സംഭവങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാൻ ആവശ്യമായ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുകയും വേണം.

കൊച്ചി വിമാനത്തിലെ സംഭവത്തിലും ഇതേ സമീപനമാണ് ആവശ്യമായത്. ആരോപണവിധേയനായ യാത്രക്കാരനെക്കുറിച്ച് അന്വേഷണം പുരോഗമിക്കുകയാണ്. അന്തിമ അന്വേഷണ റിപ്പോർട്ട് പുറത്തുവരും മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാനസികാവസ്ഥയെക്കുറിച്ചോ ഉദ്ദേശ്യത്തെക്കുറിച്ചോ നിഗമനങ്ങളിലെത്തുന്നത് ശരിയല്ല. എന്നാൽ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്—വിമാനസുരക്ഷയെ അപകടത്തിലാക്കാൻ സാധ്യതയുള്ള ഏത് പ്രവൃത്തിയും അതീവ ഗൗരവത്തോടെ കാണേണ്ടതുണ്ട്.

ഈ സംഭവത്തിലെ യഥാർഥ നായകർ ക്യാബിൻ ക്രൂ അംഗങ്ങളാണ്. യാത്രക്കാരുടെ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുക എന്നത് ഭക്ഷണം വിതരണം ചെയ്യുകയോ യാത്രാസൗകര്യങ്ങൾ ഒരുക്കുകയോ മാത്രമല്ല. തീപിടിത്തം, മെഡിക്കൽ അടിയന്തരാവസ്ഥ, അടിയന്തര ലാൻഡിങ്, വിമാനത്തിനുള്ളിലെ അക്രമാസക്തരായ യാത്രക്കാരെ നിയന്ത്രിക്കൽ തുടങ്ങിയ ഒട്ടേറെ സാഹചര്യങ്ങൾ നേരിടാൻ അവർ കർശനമായ പരിശീലനം നേടിയവരാണ്. കൊച്ചി വിമാനത്തിലെ അവരുടെ സമയോചിതമായ ഇടപെടലാണ് സാഹചര്യം നിയന്ത്രണവിധേയമാക്കാൻ സഹായിച്ചത്. അവർക്കൊപ്പം ധൈര്യത്തോടെ നിന്ന സഹയാത്രികരും പ്രശംസ അർഹിക്കുന്നു.

കൊച്ചി വിമാനത്തിലെ സംഭവം ഒരു ദിവസത്തെ വാർത്തയായി അവസാനിപ്പിക്കേണ്ട ഒന്നല്ല. നമ്മുടെ സമൂഹം ഇന്ന് നേരിടുന്ന മാനസികാരോഗ്യം, പൊതുസുരക്ഷ, വ്യക്തിയുടെ ഉത്തരവാദിത്തം എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന വിഷയങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് ചർച്ച ചെയ്യാൻ ഈ സംഭവം അവസരമൊരുക്കുന്നു. ഒരു വിമാനത്തിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്ന നൂറിലധികം മനുഷ്യർ പരസ്പരം അറിയാത്തവരായിരിക്കാം. എന്നാൽ യാത്ര ആരംഭിക്കുന്ന നിമിഷം മുതൽ ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തുന്നതുവരെ അവരുടെ ജീവൻ ഒരു പൊതുവിശ്വാസത്തിന്റെ കരാറിലൂടെ പരസ്പരം ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ആ വിശ്വാസത്തെ തകർക്കുന്ന ഏത് പ്രവൃത്തിയും വ്യക്തിപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പ്രശ്നമല്ല; അത് പൊതുസുരക്ഷയെ ബാധിക്കുന്ന വിഷയമാണ്.

ഇന്ത്യയിൽ ഓരോ വർഷവും കോടിക്കണക്കിന് ആളുകളാണ് ആഭ്യന്തരവും അന്തർദേശീയവുമായ വിമാനങ്ങളിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നത്. യാത്രക്കാരുടെ എണ്ണം വർധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് വിമാനത്തിനുള്ളിലെ സുരക്ഷാ വെല്ലുവിളികളും മാറുകയാണ്. വിമാനത്താവളങ്ങളിലെ സുരക്ഷാ പരിശോധനകൾ ആയുധങ്ങളും സ്ഫോടകവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തുന്നതിൽ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, യാത്രയ്ക്കിടെ അപ്രതീക്ഷിതമായി അക്രമാസക്തരാകുന്ന ഒരാളുടെ പെരുമാറ്റം മുൻകൂട്ടി തിരിച്ചറിയുക എന്നത് വളരെ പ്രയാസകരമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ക്യാബിൻ ക്രൂവിന്റെ പരിശീലനത്തിനും യാത്രക്കാരുടെ ജാഗ്രതയ്ക്കും ഇത്രയധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നത്.

ഇത്തരം സംഭവങ്ങൾക്ക് പിന്നാലെ സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിൽ വേഗത്തിൽ വിധിയെഴുതുന്ന പ്രവണതയും കാണാറുണ്ട്. ഒരാളുടെ മാനസികാരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ചോ വ്യക്തിപരമായ സാഹചര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചോ യാതൊരു തെളിവുമില്ലാതെ നിഗമനങ്ങളിലെത്തുന്നത് ശരിയല്ല. അന്വേഷണം പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ വസ്തുതകൾക്ക് കാത്തിരിക്കുകയാണ് ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള സമീപനം. അതോടൊപ്പം, വിമാനത്തിന്റെ സുരക്ഷയെ അപകടത്തിലാക്കുന്ന പെരുമാറ്റം നിയമത്തിന്റെ മുന്നിൽ കർശനമായി പരിശോധിക്കപ്പെടണമെന്നും അതിന് യോജിച്ച നടപടികൾ സ്വീകരിക്കപ്പെടണമെന്നും ഉറപ്പാക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഈ സംഭവത്തിൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടേണ്ട മറ്റൊരു കാര്യം സഹയാത്രികരുടെ ഇടപെടലാണ്. പലപ്പോഴും പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ആളുകൾ ഇടപെടാൻ മടിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടെ ക്യാബിൻ ക്രൂവിനൊപ്പം ചില യാത്രക്കാർ ധൈര്യത്തോടെ മുന്നോട്ടുവന്നത് സാഹചര്യം നിയന്ത്രണവിധേയമാക്കാൻ സഹായിച്ചു. അത് വ്യക്തിപരമായ ധൈര്യം മാത്രമല്ല; പ്രതിസന്ധി ഘട്ടത്തിൽ സമൂഹബോധം എത്ര പ്രധാനമാണെന്നതിന്റെ ഉദാഹരണവുമാണ്.

ആകാശയാത്ര വിശ്വാസത്തിന്റെ യാത്രയാണ്. യാത്രക്കാർ അവരുടെ ജീവൻ പൈലറ്റിനും ക്യാബിൻ ക്രൂവിനും മാത്രമല്ല, സഹയാത്രികരുടെ ഉത്തരവാദിത്തബോധത്തിനും ഏൽപ്പിക്കുകയാണ്. വിമാനത്തിനുള്ളിൽ സുരക്ഷാ നിർദേശങ്ങൾ പാലിക്കുക, എമർജൻസി ഉപകരണങ്ങളിൽ അനാവശ്യമായി ഇടപെടാതിരിക്കുക, ക്രൂ അംഗങ്ങളുടെ നിർദേശങ്ങൾ അനുസരിക്കുക, സംശയാസ്പദമായ പെരുമാറ്റങ്ങൾ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടാൽ ഉടൻ അറിയിക്കുക—ഇവയെല്ലാം ഒരു നല്ല യാത്രക്കാരന്റെ കടമകളാണ്.

ബാത്തിക് എയർ വിമാനത്തിലെ ആ അരമണിക്കൂർ ഇന്ന് സുരക്ഷിതമായ ഓർമ്മയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. പക്ഷേ അത് ഒരു മുന്നറിയിപ്പും കൂടിയാണ്. ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യ എത്ര വികസിച്ചാലും മനുഷ്യന്റെ വിവേകത്തിനും ഉത്തരവാദിത്തബോധത്തിനും പകരമാകാൻ ഒരു സംവിധാനത്തിനും കഴിയില്ല. വിമാനങ്ങളെ സുരക്ഷിതമാക്കുന്നത് എഞ്ചിനുകളും കമ്പ്യൂട്ടറുകളും മാത്രമല്ല; നിയമത്തെ മാനിക്കുന്ന യാത്രക്കാരും, പ്രൊഫഷണലായ ക്യാബിൻ ക്രൂവും, കൃത്യമായ സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളും, പ്രതിസന്ധി ഘട്ടത്തിൽ ധൈര്യത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സാധാരണ മനുഷ്യരുമാണ്.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ കൊച്ചിയിലേക്കുള്ള ഈ യാത്രയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സന്ദേശം ഒരു ദുരന്തം ഒഴിവായി എന്നതിലൊതുങ്ങുന്നില്ല. ഓരോ സുരക്ഷിതമായ ലാൻഡിങ്ങിനും പിന്നിൽ നിശ്ശബ്ദമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു വലിയ സുരക്ഷാ സംസ്കാരമുണ്ടെന്നും, ആ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമാകേണ്ടത് ഓരോ യാത്രക്കാരന്റെയും ഉത്തരവാദിത്തമാണെന്നും ഈ സംഭവം നമ്മെ വീണ്ടും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. വിമാനത്തിന്റെ വാതിൽ അടയുന്ന നിമിഷം മുതൽ അത് തുറക്കുന്ന നിമിഷം വരെ അവിടെയുള്ള ഓരോ മനുഷ്യനും മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവന്റെ കാവൽക്കാരനാണ്. ആ ബോധമാണ് ആകാശയാത്രയെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സുരക്ഷിതമായ ഗതാഗത സംവിധാനങ്ങളിലൊന്നാക്കി നിലനിർത്തുന്നത്.