സ്വപ്നങ്ങളെ കൊല്ലുന്ന വ്യവസായം

ഒരു രാത്രി, ഒരു യുവാവ് തന്റെ മരണം പോലും അപകടമാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അതാണ് ഏറ്റവും ഭീകരമായ വാചകം. ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്റെ വേദന ആരും കേൾക്കില്ലെന്ന് ഉറപ്പുള്ള ഒരാൾ, മരിച്ച ശേഷം പോലും കുടുംബത്തെ രക്ഷിക്കാനാണ് ശ്രമിക്കുന്നത്. “ഇത് ഒരു അപകടമായിരുന്നു എന്ന് പറയണം.” നിഖിൽ സോമ്വാൻഷിയുടെ അവസാന വാക്കുകൾ അതായിരുന്നു. ആ വാചകത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ മുഴുവൻ ടെക് വ്യവസായവും ഒളിച്ചിരിപ്പുണ്ട്. ജീവനെടുക്കുന്ന തൊഴിൽസംസ്കാരം, പക്ഷേ കുറ്റം ഏറ്റെടുക്കാത്ത കോർപ്പറേറ്റ് മനസ്സ്, മരണം പോലും സ്വകാര്യമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്ന തൊഴിലാളി കുടുംബങ്ങൾ.

നിഖിൽ ഒരു സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ജീവനക്കാരനായി ജനിച്ചവനല്ല. അവൻ കൃഷിയിടങ്ങളിൽ നിന്നാണ് വന്നത്. മണ്ണിന്റെ ഗന്ധമുള്ള ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന്, ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂളിലേക്കുള്ള ദൂരയാത്രകളിൽ നിന്ന്, അച്ഛന്റെ ബൈക്കിന്റെ പിന്നിലിരുന്ന് പഠനം ഒരു രക്ഷയെന്ന് വിശ്വസിച്ച ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷയിൽ നിന്ന്. ഇന്ത്യയിൽ വിദ്യാഭ്യാസം ഒരിക്കലും അറിവിന്റെ മാത്രം കാര്യമല്ല; അത് രക്ഷപ്പെടലിന്റെ അവസാന വഴിയാണ്. ഭൂമി വിറ്റ്, വീട് പണയപ്പെടുത്തി, “മകൻ ഐടിയിൽ ചെന്നാൽ എല്ലാം ശരിയാകും” എന്ന വിശ്വാസത്തിൽ ജീവിച്ച മാതാപിതാക്കളുടെ കഥ നിഖിലിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല; അതാണ് നിയമം.

ക്രുത്രിമിൽ ജോലി കിട്ടിയപ്പോൾ ഗ്രാമത്തിൽ ബാനറുകൾ ഉയർന്നു. അഭിമാനം ഒരു പൊതുപരിപാടിയായി. ആദ്യ ശമ്പളത്തിൽ നിന്ന് അയച്ച പണം കൊണ്ട് വീട്ടുകാർ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. ദൈവത്തിന് നന്ദി പറഞ്ഞത് മകനല്ല, മകന്റെ തൊഴിൽ തന്നെയായിരുന്നു. ആ ക്ഷേത്രം ഒരു നന്ദിയല്ല, ഒരു സമർപ്പണമായിരുന്നു. “ഇനി അവൻ സുരക്ഷിതനാണ്” എന്ന തെറ്റിദ്ധാരണയുടെ ശില്പം. പക്ഷേ ആ സുരക്ഷ ഗ്ലാസ് ടവറുകൾക്കുള്ളിൽ ചുരുങ്ങിപ്പോയിരുന്നു.

37 ലക്ഷം രൂപ ശമ്പളം. ഇന്ത്യൻ മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ സ്വപ്ന സംഖ്യ. അതിന്റെ മറുവശത്ത്, ദിവസങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്ന ജോലി സമയം, രാത്രികൾ ഇല്ലാതാകുന്ന ഉറക്കം, മനുഷ്യബന്ധങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്ന ഒറ്റപ്പെടൽ. ദിവസം 15 മണിക്കൂർ ജോലി ചെയ്യുന്നത് ഇവിടെ അസാധാരണമല്ല. ആഴ്ചയിൽ 70 മണിക്കൂർ കടന്നാൽ അതൊരു “കമ്മിറ്റ്മെന്റ്” ആണ്. ശരീരം തളർന്നാൽ അത് വ്യക്തിപര പരാജയം. മനസ്സ് തകര്ന്നാൽ “റെസിലിയൻസ്” ഇല്ലായ്മ. ഈ ഭാഷയാണ് തൊഴിലാളികളെ കൊല്ലുന്നത്. നിയമം പറയുന്ന 48 മണിക്കൂർ ജോലി ആഴ്ച ഇവിടെ ഒരു പഴയ തമാശയാണ്.

എഐ വന്നതോടെ കാര്യങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുമെന്നായിരുന്നു വാഗ്ദാനം. യന്ത്രങ്ങൾ മനുഷ്യരെ മോചിപ്പിക്കുമെന്ന സ്വപ്നം. പക്ഷേ യാഥാർത്ഥ്യം മറ്റൊന്നാണ്. യന്ത്രങ്ങൾ ജോലി പിടിച്ചെടുത്തു, മനുഷ്യർ ബാക്കിയുള്ള ജോലിയിൽ കൂടുതൽ പൊള്ളിപ്പോയി. പിരിച്ചുവിട്ടവർ കണക്കുകളായി. ബാക്കിയുള്ളവർ നിശ്ശബ്ദമായി ഇരട്ടിയാകുന്ന ജോലിഭാരവുമായി ജീവിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായി. ഇതൊരു സാങ്കേതിക മാറ്റമല്ല, ഒരു തൊഴിൽ രാഷ്ട്രീയമാണ്. “കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമത” എന്ന പേരിൽ മനുഷ്യനെ കൂടുതൽ ചൂഷണം ചെയ്യാനുള്ള അനുമതി.

ഇന്ത്യൻ ഐടി വ്യവസായം വർഷങ്ങളായി ഒരേ മാതൃകയിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. അമേരിക്ക ഉറങ്ങുമ്പോൾ ഇന്ത്യ ഉണരണം. ഡോളർ ഒഴുകാൻ ഉറക്കം ഒഴുകിപ്പോകണം. ആ 24/7 സംസ്കാരം കോവിഡ് കാലത്ത് വീടുകളിലേക്കും കയറി. ജോലി മുറികളിൽ നിന്ന് കിടപ്പുമുറികളിലേക്കും അടുക്കളകളിലേക്കും. “വർക്ക് ഫ്രം ഹോം” മോചനമായിരുന്നില്ല; അത് അതിർത്തികൾ ഇല്ലാതാക്കിയ ഒരു തടവറയായി. ഫോൺ ഓഫ് ചെയ്യാൻ അവകാശമില്ലാത്ത ജീവിതം.

ഇതിന്റെ നടുവിലാണ് ആത്മഹത്യകൾ സംഭവിക്കുന്നത്. ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളായി അല്ല, ഒരേ ശൈലിയിൽ. ജോലി സമ്മർദ്ദം. ഒറ്റപ്പെടൽ. ഭയം. ചെന്നൈയിൽ ഓഫീസ് കെട്ടിടത്തിൽ നിന്ന് ചാടിയ മാനേജർ. പുണെയിൽ നദിയിലേക്ക് നടന്നിറങ്ങിയ എൻജിനീയർ. കേരളത്തിൽ അമ്മയ്ക്ക് വീഡിയോ അയച്ച് ഫ്ലാറ്റിൽ നിന്ന് ചാടിയ യുവാവ്. ഓരോ മരണത്തിനും ശേഷം ഒരേ വാചകം: “ഫോർമൽ പരാതി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.” അത് ഏറ്റവും വലിയ കള്ളമാണ്.

ഇന്ത്യൻ ഐടി മേഖലയിൽ ഫോർമൽ പരാതി എന്നത് ഒരു മിഥ്യയാണ്. പരാതി നൽകിയാൽ ബ്ലാക്ക്‌ലിസ്റ്റ്. ബ്ലാക്ക്‌ലിസ്റ്റ് എന്നാൽ തൊഴിൽ മരണം. എൻഡിഎയും നോൺ-ഡിസ്‌പാരേജ്മെന്റ് കരാറുകളും ജീവനേക്കാൾ ശക്തമാണ്. ആത്മഹത്യ ചെയ്തവരുടെ കുടുംബങ്ങൾക്ക് ഇൻഷുറൻസ് പണം നൽകി മൗനം പാലിപ്പിക്കുന്ന സമ്പ്രദായം ഇവിടെ സാധാരണമാണ്. സംസാരിച്ചാൽ നഷ്ടം. മിണ്ടാതിരുന്നാൽ “സഹായം”. അതുകൊണ്ടാണ് മരണങ്ങൾ സ്വകാര്യമായി തീരുന്നത്, പ്രശ്നങ്ങൾ പൊതുവായി ഉയരാത്തത്.

നിഖിൽ അവസാന മാസങ്ങളിൽ അവധിയിലായിരുന്നു. അവധിയിലായിട്ടും ഫോൺ മുഴങ്ങി. ബോസിന്റെ വിളി. എച്ച്ആറിന്റെ വിളി. മറുപടി നൽകാത്തത് തന്നെ ഒരു കുറ്റമായി. അവസാന രാത്രി, അപാർട്ട്മെന്റിൽ അലഞ്ഞുനടക്കുന്ന ദൃശ്യങ്ങൾ. ഒരു തടാകം. ഒരു ശരീരം. പോലീസ് പറയുന്നു, ജോലി സമ്മർദ്ദം സ്ഥിരീകരിക്കാനായില്ല. ഇന്ത്യയിൽ നിയമം തെളിവ് ചോദിക്കും; മനുഷ്യജീവിതം പശ്ചാത്തലമായി മാറും.

അച്ഛൻ പിന്നീട് പറഞ്ഞു, “പണം എല്ലാം അല്ല.” പക്ഷേ ഈ രാജ്യം പഠിപ്പിച്ചത് മറ്റൊന്നായിരുന്നു. പണം ഉണ്ടെങ്കിൽ സുരക്ഷ. പണം ഉണ്ടെങ്കിൽ അഭിമാനം. പണം ഉണ്ടെങ്കിൽ രക്ഷ. അതുകൊണ്ടാണ് ഗ്രാമങ്ങൾ മക്കളെ നഗരങ്ങളിലേക്ക് അയക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് അമ്മമാർ മൗനം പാലിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് യുവാക്കൾ തളർന്നാലും തിരികെ വരാൻ ഭയപ്പെടുന്നത് — “ഗ്രാമം എന്ത് പറയും” എന്ന ചോദ്യം ജീവനേക്കാൾ വലിയതാകുമ്പോൾ.

നിഖിൽ തിരികെ വരാമായിരുന്നു. പുണെയിലേക്കെങ്കിലും. ഗ്രാമത്തിനടുത്തേക്ക്. പക്ഷേ അവൻ ഭയപ്പെട്ടു. കുടുംബത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷ തകർക്കുമോ എന്ന ഭയം. അതാണ് ഈ വ്യവസായത്തിന്റെ ഏറ്റവും ക്രൂരമായ വിജയം — പ്രതീക്ഷയെ തന്നെ ചങ്ങലയാക്കുക. മിടുക്കനായ ഒരു യുവാവ് മരിക്കുമ്പോൾ, അത് ഒരു വ്യക്തിപര പരാജയമായി കാണിക്കുന്ന ഭാഷ, ഒരു വ്യവസായത്തെ രക്ഷിക്കുന്നു.

ഇത് ഒരു മരണകഥയല്ല. ഇത് ഒരു മുന്നറിയിപ്പാണ്. എഐ കാലത്ത്, യൂണിയനില്ലാതെ, നിയമസംരക്ഷണമില്ലാതെ, “റൈറ്റ് ടു ഡിസ്കണക്റ്റ്” പോലുള്ള അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങളില്ലാതെ, ഇന്ത്യൻ ടെക് തൊഴിലാളി ഉപയോഗിച്ച് ഉപേക്ഷിക്കുന്ന വസ്തുവായി മാറുകയാണ്. ഇത് വികസനം അല്ല. ഇത് ഡിജിറ്റൽ ക്യാപിറ്റലിസത്തിന്റെ ശ്മശാനമാണ്. അവിടെ ഓരോ രാത്രിയും ആരെങ്കിലും സ്വന്തം മരണത്തെ ഒരു അപകടമാക്കാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും.

അവിടെ നിന്നാണ് യഥാർത്ഥ ചോദ്യം തുടങ്ങേണ്ടത്. ഒരാൾ മരിച്ചാൽ, അവന്റെ മനസ്സ് തകര്ന്നുവെന്ന് നമുക്ക് പറയാം. പക്ഷേ ഒരേ വ്യവസായത്തിൽ, ഒരേ പ്രായത്തിൽ, ഒരേ ഭാഷയിൽ, ഒരേ വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ആളുകൾ മരിക്കുമ്പോൾ, അത് വ്യക്തികളുടെ പ്രശ്നമല്ല; അത് ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ശീലമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ടെക് വ്യവസായം ഇപ്പോൾ അതിന്റെ ശീലങ്ങൾകൊണ്ടാണ് ആളുകളെ കൊല്ലുന്നത്. ഉച്ചത്തിൽ അല്ല, നിശ്ശബ്ദമായി. വാർത്തകളിൽ ചെറിയ കോളമായി. പോലീസ് റിപ്പോർട്ടിൽ “വ്യക്തിപര കാരണങ്ങൾ” എന്ന ഒറ്റവാചകമായി.

ഈ വ്യവസായത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ കള്ളം, “ചോയ്സ്” എന്ന വാക്കാണ്. നിങ്ങൾക്ക് വേണമെങ്കിൽ രാജിവെക്കാം. നിങ്ങൾക്ക് കഴിയില്ലെങ്കിൽ പുറത്തുപോകാം. പക്ഷേ ഈ ചോയ്സ് ആരുടേതാണ്? ഗ്രാമത്തിൽ കൃഷി നഷ്ടപ്പെട്ട കുടുംബത്തിന്റെ മകന്റെതോ, വിദ്യാഭ്യാസക്കടം കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന യുവതിയുടെതോ, മാസംതോറും വീട്ടിലേക്ക് പണം അയക്കാതെ ഉറങ്ങാൻ പോലും കഴിയാത്ത മധ്യവർഗ്ഗ യുവാവിന്റെതോ? ഇവിടെ രാജി ഒരു സ്വാതന്ത്ര്യമല്ല; അത് സാമൂഹികമായി ശിക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന കുറ്റമാണ്. “ജോലി വിട്ടു” എന്ന വാചകം ഇന്ത്യയിൽ ഇന്നും പരാജയത്തിന്റെ അടയാളമാണ്.

അതുകൊണ്ടാണ് ആളുകൾ പൊള്ളിപ്പോയിട്ടും പിടിച്ചുനിൽക്കുന്നത്. ശരീരം തളരുമ്പോൾ കാപ്പി. മനസ്സ് തളരുമ്പോൾ മൗനം. കരൾ രോഗം, രക്തസമ്മർദ്ദം, ഉറക്കമില്ലായ്മ — ഇതെല്ലാം ഇവിടെ രോഗങ്ങളല്ല, തൊഴിൽലക്ഷണങ്ങളാണ്. ഐടി പാർക്കുകളിലെ ലൈറ്റുകൾ രാത്രി മുഴുവൻ കത്തിക്കിടക്കുന്നത് വികസനത്തിന്റെ തെളിവായി നമ്മൾ ആഘോഷിക്കുന്നു. പക്ഷേ ആ വെളിച്ചത്തിനുള്ളിൽ ഉറക്കം നഷ്ടപ്പെട്ട കണ്ണുകളും, വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ കഴിയാത്ത മനസ്സുകളും ഉണ്ടെന്ന കാര്യം നമ്മൾ കാണുന്നില്ല.

എഐ ഈ ക്രൂരതയെ കൂടുതൽ “ലജിക്കൽ” ആക്കി. ഇപ്പോൾ മാനേജർ പറയേണ്ടതില്ല; അല്ഗോരിതം തന്നെ പറയും  നിങ്ങൾ സ്ലോവാണ്, നിങ്ങൾ അധികമാണ്, നിങ്ങളെ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കാവുന്നതാണ്. ജോലി പോകുന്നവർക്കൊപ്പം പോകുന്നത് ശമ്പളം മാത്രമല്ല, സ്വയംമൂല്യബോധവുമാണ്. “നീ വേണ്ടാത്തവനാണ്” എന്ന സന്ദേശം മെഷീനുകൾ വളരെ ശാന്തമായി, വളരെ കാര്യക്ഷമമായി നൽകുന്നു. മനുഷ്യനെ തകർക്കാൻ ഇനി മനുഷ്യൻ തന്നെ വേണ്ട.

ഇന്ത്യൻ ടെക് തൊഴിലാളിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഭയം ഇപ്പോൾ ജോലി നഷ്ടമല്ല; പുനർനിയമനം ലഭിക്കാതിരിയ്ക്കുമോ എന്നതാണ്. ബ്ലാക്ക്‌ലിസ്റ്റ് എന്ന വാക്ക് ഔദ്യോഗികമായി ഇല്ലെങ്കിലും, വ്യവസായത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ അത് എല്ലാവർക്കും അറിയാം. ഒരിക്കൽ “ഡിഫികൾട്ട്” എന്ന് ടാഗ് ചെയ്താൽ, അടുത്ത ജോലി ഒരു സ്വപ്നമായി മാറും. അതുകൊണ്ടാണ് ആളുകൾ അധിക സമയം ജോലി ചെയ്യുന്നത്, ശമ്പളം കിട്ടാതെയും, അപമാനങ്ങൾ സഹിച്ചും. കുടുംബം അറിയരുത്. ഗ്രാമം അറിയരുത്. അമ്മ അറിയരുത്. ഈ മൗനം ഒരു മാനസിക രോഗമല്ല; അത് പഠിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഒരു ശീലമാണ്.

ഇവിടെയാണ് ആത്മഹത്യകൾ ഏറ്റവും അപകടകരമായ ഒരു സന്ദേശമാകുന്നത്. “നീ തകർന്നാൽ, അതിന് ഉത്തരവാദി നീ തന്നെയാണ്.” വ്യവസായം രക്ഷപ്പെടുന്നു. സർക്കാർ രക്ഷപ്പെടുന്നു. നിയമം രക്ഷപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യൻ മാത്രം കുറ്റക്കാരനാകുന്നു. ആത്മഹത്യ ചെയ്തവന്റെ ഫയൽ അടയ്ക്കപ്പെടുന്നു; അതേ ജോലി ചെയ്യുന്ന ആയിരങ്ങൾ വീണ്ടും രാവിലെ ലോഗിൻ ചെയ്യുന്നു. മരണത്തിന് ശേഷം പോലും സിസ്റ്റം ഒരു മിനിറ്റ് പോലും നിൽക്കുന്നില്ല.

ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ ഈ വിഷയത്തിൽ ഏറ്റവും സൗകര്യപ്രദമായ മൗനം പാലിക്കുന്നു. ഐടി മേഖലയെ “സ്ട്രാറ്റജിക് സെക്ടർ” എന്ന് വിളിച്ച്, തൊഴിൽനിയമങ്ങൾ അവിടെ പ്രയോഗിക്കാതിരിക്കാനുള്ള വഴികൾ കണ്ടെത്തുന്നു. എട്ട് മണിക്കൂർ ജോലി എന്ന ആശയം ഇവിടെ പ്രായോഗികമല്ലെന്നൊരു ധാരണ വളർത്തിയെടുത്തിട്ടുണ്ട്. “ഗ്ലോബൽ ക്ലയന്റുകൾ” എന്ന പേരിൽ നിയമം വളഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. തൊഴിൽ കമ്മീഷണർമാർക്ക് പോലും ഐടി ഓഫീസുകൾക്കുള്ളിൽ കയറാൻ അധികാരമില്ലാത്ത അവസ്ഥ.

യൂണിയനുകൾ ദുർബലമാണ്, കാരണം തൊഴിലാളികളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നതിൽ വ്യവസായം വിജയിച്ചു. ഒരുമിച്ചാൽ രക്ഷപ്പെടാം എന്ന വിശ്വാസം തകർക്കുകയാണ് ആദ്യ തന്ത്രം. “നീ ഒറ്റയ്ക്കാണ്” എന്ന ബോധം കുത്തിവയ്ക്കുക. ഓരോ ജീവനക്കാരനും മറ്റൊരാളുടെ പകരക്കാരനാണ് എന്ന ഭയം വളർത്തുക. അങ്ങനെ കൂട്ടായ്മ ഒരു അപകടമായി മാറുന്നു.

നിഖിലിന്റെ കഥ ഇവിടെ വീണ്ടും ഓർക്കണം. അവൻ മരിച്ചത് ജോലിയെ വെറുത്തുകൊണ്ടല്ല. അവൻ മരിച്ചത് സ്വപ്നം നഷ്ടപ്പെടുമോ എന്ന ഭയത്തിലാണ്. സ്വന്തം ഗ്രാമത്തിൽ “അവൻ വലിയ കാര്യമായി” മാറിയിരുന്നു. ആ പ്രതിമ തകർക്കാൻ അവന് ധൈര്യമുണ്ടായില്ല. അതാണ് ഈ വ്യവസായത്തിന്റെ ഏറ്റവും ക്രൂരമായ വിജയം  അഭിമാനത്തെ തന്നെ കയറാക്കി മനുഷ്യനെ തൂക്കുക.

അച്ഛൻ പറഞ്ഞ “പണം എല്ലാം അല്ല” എന്ന വാചകം വൈകിയെത്തിയ സത്യം മാത്രമാണ്. കാരണം, ഈ രാജ്യം പണം തന്നെയാണ് എല്ലാമെന്ന് പഠിപ്പിച്ചു. സുരക്ഷ, മാന്യത, വിവാഹം, കുടുംബാഭിമാനം — എല്ലാം ശമ്പളസ്ലിപ്പിൽ കെട്ടിയിട്ടു. അതുകൊണ്ടാണ് ഒരു ജോലി പോകുമ്പോൾ ഒരാളുടെ ജീവിതം തന്നെ തകർന്നുപോകുന്നത്.

ഇനി ചോദിക്കേണ്ടത് ഒരു കാര്യമാണ്: ഇതെങ്ങനെ നിർത്താം? ഉത്തരമുണ്ട്, പക്ഷേ അത് എളുപ്പമല്ല. ജോലി സമയത്തിന് പരിധി വേണം. “റൈറ്റ് ടു ഡിസ്കണക്റ്റ്” നിയമപരമായ അവകാശമാകണം. ആത്മഹത്യകളെ വ്യക്തിപര സംഭവങ്ങളായി കാണുന്ന സമീപനം അവസാനിക്കണം. തൊഴിൽസ്ഥല മാനസിക പീഡനം ഒരു ക്രിമിനൽ കുറ്റമായി അംഗീകരിക്കണം. ഐടി മേഖലയിലെ യൂണിയൻ അവകാശങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കണം. പക്ഷേ ഇവയൊന്നും സംഭവിക്കാൻ, ആദ്യം ഒരു കാര്യമാണ് ഈ മരണങ്ങളെ നാം ശാന്തമായി സ്വീകരിക്കുന്നത് നിർത്തണം.

നിഖിൽ സോമ്വാൻഷി ഒരു പേര് മാത്രമല്ല. അവൻ ഒരു ചോദ്യമാണ്. ഈ രാജ്യത്ത്, ഈ കാലത്ത്, ഈ വ്യവസായത്തിൽ, ജീവിച്ച് നിലനിൽക്കാൻ മനുഷ്യൻ എത്രമാത്രം തകർന്ന് പോകണം എന്ന ചോദ്യമാണ്. അതിന് ഉത്തരം പറയാതെ, അടുത്ത രാത്രി മറ്റൊരു യുവാവ് തന്റെ മരണത്തെ വീണ്ടും “ഒരു അപകടമാക്കാൻ” ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും.

ഇവിടെ ഇനി അനുസ്മരണം വേണ്ട. അനുശോചനവും വേണ്ട. ഇവിടെ വേണ്ടത് ഉത്തരവാദിത്വമാണ്. നിഖിൽ സോമ്വാൻഷി മരിച്ച ദിവസം ഇന്ത്യയിലെ ടെക് വ്യവസായം ഒരു നിമിഷം പോലും നിർത്തിയില്ല. സെർവറുകൾ ഓടി. മീറ്റിംഗുകൾ നടന്നു. ഡെഡ്‌ലൈനുകൾ മാറിയില്ല. ഒരു മനുഷ്യൻ പോയി; സംവിധാനം തുടർന്നു. അതാണ് ഈ കാലത്തിന്റെ ഏറ്റവും കൃത്യമായ നിർവചനം. മനുഷ്യർ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കാവുന്നതാണ്; ലാഭം അല്ല.

ഇന്ത്യൻ ടെക് വ്യവസായം ഇപ്പോൾ തുറന്നു പറയാത്ത ഒരു നയം പിന്തുടരുകയാണ്: മനുഷ്യൻ ചെലവാണ്. ശമ്പളം ചെലവാണ്. അവധി ചെലവാണ്. ആരോഗ്യവും ചെലവാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് “ഓപ്റ്റിമൈസേഷൻ” എന്ന വാക്ക് ഇത്ര ജനപ്രിയമായത്. ചെലവ് കുറയ്ക്കണം. സമയം ചുരുക്കണം. ആളുകളെ കുറയ്ക്കണം. എന്നാൽ ഒരിക്കലും ചോദിക്കാത്ത ചോദ്യം ഇതാണ്: ആരുടെ ചെലവിലാണ് ഈ ലാഭം ഉണ്ടാകുന്നത്?

ഒരു തൊഴിലാളി ദിവസത്തിൽ 15 മണിക്കൂർ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ, അത് അവന്റെ ‘ഡെഡിക്കേഷൻ’ അല്ല; അത് സംവിധാനത്തിന്റെ പരാജയമാണ്. ഒരു യുവതി വീട്ടിൽ നിന്ന് രാത്രി 11 മണിക്ക് ലോഗിൻ ചെയ്ത് പുലർച്ചെ വരെ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ, അത് ‘ഫ്ലെക്സിബിലിറ്റി’ അല്ല; അത് നിയമലംഘനമാണ്. ഒരു യുവാവ് അവധി എടുത്തിട്ടും ബോസിന്റെ ഫോൺ എടുക്കാതെ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിൽ എത്തുമ്പോൾ, അത് ‘കമ്മിറ്റ്മെന്റ്’ അല്ല; അത് ഭീതിയാണ്. ഈ ഭീതിയെയാണ് വ്യവസായം മാനേജ്മെന്റ് ടൂളാക്കി മാറ്റിയത്.

ഇവിടെ സർക്കാർ എവിടെയാണ്? സർക്കാർ കാണാത്തതായി നടിക്കുകയാണ്. കാരണം ഐടി മേഖലയാണ് ഇന്ത്യയുടെ “ഗ്ലോബൽ ഷോകേസ്”. തൊഴിൽനിയമങ്ങൾ അവിടെ പ്രയോഗിച്ചാൽ, “ഇൻവെസ്റ്റർ സെന്റിമെന്റ്” ബാധിക്കും എന്ന ഭയം. മനുഷ്യരുടെ ആരോഗ്യം ബാധിക്കുന്നത് ഒരു ഡാറ്റാ പോയിന്റ് മാത്രമാകുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ആത്മഹത്യകൾ വർദ്ധിച്ചാലും, അവയെ തൊഴിൽ അപകടങ്ങളായി അംഗീകരിക്കാത്തത്. ഒരു ഫാക്ടറിയിൽ യന്ത്രം പൊട്ടിത്തെറിച്ചാൽ ഉത്തരവാദി ഉണ്ടാകും. പക്ഷേ ഒരു ഐടി ഓഫീസിൽ മനുഷ്യൻ തകര്ന്നാൽ, ഉത്തരവാദി ഇല്ല.

ഇത് നിയമപരമായ ഒരു തന്ത്രമാണ്. ഐടി മേഖലയെ “നോളജ് ഇൻഡസ്ട്രി” എന്ന് വിളിച്ച്, അതിനെ പരമ്പരാഗത തൊഴിൽനിയമങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒഴിപ്പിക്കുക. ജോലി സമയം അളക്കാൻ പറ്റില്ലെന്ന് പറയുക. മാനസിക പീഡനം അളക്കാൻ പറ്റില്ലെന്ന് പറയുക. അളക്കാൻ പറ്റില്ലെങ്കിൽ, കുറ്റവുമില്ല എന്ന ലോജിക്. ഇതാണ് ഇന്ത്യയിലെ ഡിജിറ്റൽ ക്യാപിറ്റലിസത്തിന്റെ നിയമ തത്ത്വശാസ്ത്രം.

യൂണിയനുകൾ എന്തുകൊണ്ട് ശക്തമാകുന്നില്ല എന്ന ചോദ്യം പലരും ചോദിക്കും. കാരണം യൂണിയൻ എന്ന ആശയം തന്നെ ഭീതിയായി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. “നീ യൂണിയനിൽ ചേർന്നാൽ നിന്റെ കരിയർ തീർന്നു” എന്ന ഭീഷണി തുറന്നുപറയാതെ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ബ്ലാക്ക്‌ലിസ്റ്റ് എന്നത് ഒരു ഔദ്യോഗിക രേഖയല്ല; അത് ഒരു സംസ്കാരമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് തൊഴിലാളികൾ ഒറ്റയ്ക്ക് പൊള്ളിപ്പോകുന്നത്. ഒരുമിച്ച് സംസാരിച്ചാൽ രക്ഷപ്പെടാം എന്ന വിശ്വാസം തന്നെ ആദ്യം തകർക്കുന്നു.

ഈ ഘട്ടത്തിലാണ് ആത്മഹത്യകൾ ഒരു രാഷ്ട്രീയ വിഷയമാകേണ്ടത്. കാരണം അവ വ്യക്തികളുടെ പരാജയമല്ല; അവ നയങ്ങളുടെ ഫലമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസത്തെ വിപണിയാക്കി. തൊഴിൽ സുരക്ഷ ഇല്ലാതാക്കി. സാമൂഹിക ചലനശേഷി ഒരു ചങ്ങലയാക്കി. ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര ഒരു വിജയകഥയായി പാക്ക് ചെയ്തു. ആ കഥയുടെ അവസാനം പലപ്പോഴും ഒരു തടാകം, ഒരു ഫ്ലാറ്റ്, ഒരു നദി.

നിഖിൽ മരിക്കുമ്പോൾ അവൻ പരാജയപ്പെട്ടില്ല. അവനെ പരാജയപ്പെടുത്തി. അവന്റെ പ്രതീക്ഷകൾ, അവന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ സ്വപ്നങ്ങൾ, അവന്റെ ഗ്രാമത്തിന്റെ അഭിമാനം  എല്ലാം ഒരു കോർപ്പറേറ്റ് മെഷീനിൽ ഇന്ധനമായി. അവൻ തിരികെ വന്നിരുന്നെങ്കിൽ, “ജോലി പിടിച്ചില്ല” എന്ന മുദ്ര അവനെ പിന്തുടർന്നേനെ. അതാണ് ഈ സംവിധാനത്തിന്റെ ഇരട്ട ശിക്ഷ. താങ്ങിയാൽ തകരും; വിട്ടാൽ നാണംകെടും.

ഇനി നമുക്ക് മൗനം തുടരാനാവില്ല. “മാനസികാരോഗ്യം” എന്ന വാക്ക് ഉപയോഗിച്ച് കോർപ്പറേറ്റ് കുറ്റങ്ങൾ മറയ്ക്കുന്നത് നിർത്തണം. യോഗ സെഷനുകളും വെൽനെസ് ആപ്പുകളും പ്രശ്നപരിഹാരമല്ല. ജോലി സമയം കുറയ്ക്കാതെ, പിരിച്ചുവിടലുകൾ നിയന്ത്രിക്കാതെ, നിയമപരമായ സംരക്ഷണം നൽകാതെ, ആത്മഹത്യകൾ തുടരും. ഇത് ഭാവിപ്രവചനമല്ല; ഇപ്പോഴത്തെ യാഥാർത്ഥ്യമാണ്.

ഇന്ത്യയിൽ “റൈറ്റ് ടു ഡിസ്കണക്റ്റ്” ഒരു ആഡംബര ആവശ്യമല്ല; അത് ജീവൻ രക്ഷിക്കുന്ന നിയമമാണ്. ആഴ്ചയിൽ എത്ര മണിക്കൂർ ജോലി ചെയ്യാമെന്ന് കൃത്യമായി നിർവചിക്കണം. അവധി അവകാശമാക്കണം. ജോലി സ്ഥലത്തെ മാനസിക പീഡനം ക്രിമിനൽ കുറ്റമായി അംഗീകരിക്കണം. ആത്മഹത്യ സംഭവിച്ചാൽ, അതിനെ തൊഴിൽ അപകടമായി അന്വേഷിക്കണം. ഇതൊന്നും വിപ്ലവകരമായ ആവശ്യങ്ങൾ അല്ല; ഇത് അടിസ്ഥാന മനുഷ്യാവകാശങ്ങളാണ്.

പക്ഷേ ഇതെല്ലാം നടക്കാൻ, ആദ്യം ഒരു കാര്യമാണ് വേണ്ടത്: ഈ മരണങ്ങളെ നാം “ദുഃഖകരമായ സംഭവങ്ങൾ” എന്ന നിലയിൽ മാത്രം കാണുന്നത് നിർത്തണം. ഓരോ ആത്മഹത്യയും ഒരു കുറ്റപത്രമാണ്. ഓരോ മൃതദേഹവും ഒരു ചോദ്യം. ആരാണ് ഉത്തരവാദി? ഏത് നയം? ഏത് കമ്പനി? ഏത് സർക്കാർ തീരുമാനം?

നിഖിൽ സോമ്വാൻഷിയുടെ അച്ഛൻ പറഞ്ഞു, “പണം എല്ലാം അല്ല.” ആ വാചകം ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ ദുഃഖമല്ല; ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ പാഠമാണ്. പണം എല്ലാമാകുന്നിടത്ത് മനുഷ്യൻ ഒന്നുമല്ല. അതാണ് നാം തിരുത്തേണ്ടത്. ഇല്ലെങ്കിൽ, അടുത്ത യുവാവും തന്റെ മരണത്തെ ഒരു അപകടമാക്കി മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കും. നമ്മൾ വീണ്ടും വായിക്കും. വീണ്ടും അനുശോചിക്കും. സംവിധാനം വീണ്ടും മുന്നോട്ട് പോകും.

ഇത് ഇവിടെ അവസാനിക്കരുത്. ഇത് ഇവിടെ തുടങ്ങണം. ഈ മരണങ്ങൾക്ക് പേരുണ്ടാകണം. കുറ്റക്കാർക്ക് മുഖമുണ്ടാകണം. ഇല്ലെങ്കിൽ, ഇന്ത്യയുടെ ഡിജിറ്റൽ ഭാവി നിർമ്മിക്കപ്പെടുക മനുഷ്യരുടെ ശവക്കുഴികളിന്മേലായിരിക്കും.