കോവിഡ് മഹാമാരിയുടെ രണ്ടാം തരംഗകാലത്ത് ഇന്ത്യയിൽ ചില പ്രമുഖ വിശകലനങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവെച്ച ഒരു വാദം വലിയ ചര്ച്ചയായിരുന്നു: ആദ്യ തരംഗത്തിൽ തന്നെ രാജ്യത്തെ ഏകദേശം 60% ആളുകൾക്ക് രോഗം വന്നതിനാൽ ഇന്ത്യ “ഹേർഡ് ഇമ്യൂണിറ്റി”യുടെ അതിരുകൾ തൊട്ടിരുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് ആദ്യ തരംഗം സ്വാഭാവികമായി കുറഞ്ഞത്, അതിനാൽ രണ്ടാം തരംഗത്തിന്റെ ഉച്ചസ്ഥാനം വളരെ അടുത്തുതന്നെയാണെന്നും. ഈ വാദം കേൾക്കുമ്പോൾ ശാസ്ത്രീയമായി ഉറപ്പുള്ളതുപോലെ തോന്നിയെങ്കിലും, യഥാർത്ഥ ഡാറ്റയും മഹാമാരിയുടെ ഗതിശാസ്ത്രവും പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഇത് വലിയൊരു തെറ്റായ അനുമാനമായി മാറുന്നു.
ആദ്യം തന്നെ ചോദിക്കേണ്ട അടിസ്ഥാനചോദ്യം — ഇന്ത്യയിൽ ശരിക്കും 60% ആളുകൾക്ക് രോഗം വന്നിരുന്നോ? ലഭ്യമായ സിറോ സർവേകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇതിന് വ്യക്തമായ മറുപടി “ഇല്ല” എന്നതാണ്. 2020 അവസാനം നടത്തിയ സർവേകൾ രാജ്യത്ത് ഏകദേശം 21–22% ആളുകൾക്കാണ് വൈറസിനെതിരെ ആന്റിബോഡികൾ ഉണ്ടായിരുന്നതെന്ന് കാണിച്ചു. ശരി, ആന്റിബോഡികൾ കാലക്രമേണ കുറയാം, ചില കേസുകൾ കണ്ടെത്താതെ പോകാം. എന്നാൽ ഇതെല്ലാം പരിഗണിച്ചാലും യഥാർത്ഥ രോഗബാധിതരുടെ ശതമാനം 25–30% വരെ മാത്രമേ എത്തൂ. 60% എന്ന കണക്ക് ശാസ്ത്രീയമായി ന്യായീകരിക്കാനാവാത്തതാണ്. ഇതിന്റെ അർത്ഥം എന്താണെന്ന് നോക്കൂ — രാജ്യത്തെ ഭൂരിഭാഗം ജനങ്ങളും ഇപ്പോഴും രോഗബാധയ്ക്ക് വിധേയരാകാവുന്ന നിലയിൽ തന്നെയായിരുന്നു.
ഇതോടൊപ്പം തന്നെ “ഹേർഡ് ഇമ്യൂണിറ്റി” എന്ന ആശയം തെറ്റായി ഉപയോഗിച്ചതും ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ, വൈറസിന്റെ പകർച്ചശേഷി കുറഞ്ഞതാണെന്ന് കരുതിയപ്പോൾ 60% ആളുകൾക്ക് രോഗം വന്നാൽ രോഗവ്യാപനം സ്വാഭാവികമായി കുറഞ്ഞേക്കാമെന്ന് കരുതിയിരുന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട് കൂടുതൽ പകർച്ചശേഷിയുള്ള പുതിയ വൈറസ് വകഭേദങ്ങൾ വന്നതോടെ ഈ കണക്കുകൾ തന്നെ തകർന്നു. രോഗവ്യാപനത്തിന്റെ വേഗത കൂടുമ്പോൾ ഹേർഡ് ഇമ്യൂണിറ്റിക്കായി ആവശ്യമായ ശതമാനം 70–80% വരെ ഉയരും. അതിനാൽ 60% എന്ന കണക്ക് ശരിയായിരുന്നാലും പോലും, അത് രോഗവ്യാപനം നിർത്താൻ മതിയായിരിക്കില്ലായിരുന്നു.
അതുകൊണ്ട് തന്നെ ആദ്യ തരംഗം കുറഞ്ഞത് “ജനസംഖ്യയിൽ മതിയായ പ്രതിരോധശേഷി ഉണ്ടായി” എന്ന ലളിതമായ വിശദീകരണത്തിലൂടെ മാത്രം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല. ലോക്ക്ഡൗൺ, മാസ്ക് ഉപയോഗം, ആളുകളുടെ പെരുമാറ്റത്തിൽ വന്ന മാറ്റങ്ങൾ, നഗരങ്ങളിലെ ഭാഗിക രോഗസാന്ദ്രത, കാലാവസ്ഥാ ഘടകങ്ങൾ, കൂടാതെ കേസുകൾ മുഴുവനായി കണ്ടെത്താൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥ ഈ എല്ലാം ചേർന്നാണ് ആദ്യ തരംഗം താഴോട്ടിറങ്ങിയത്. മഹാമാരികൾ ഒരേയൊരു കാരണത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല; അവ പല ഘടകങ്ങളുടെ സംയോജിത ഫലമാണ്.
രണ്ടാം തരംഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രവചനങ്ങളിലും ഇതേ രീതിയിലുള്ള പിഴവുകൾ ആവർത്തിച്ചു. “ഇനിയും 2–4 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ peak എത്തും” എന്ന വാദം ഗണിതമാതൃകകളുടെ അമിത ലളിതവത്കരണത്തിൽ നിന്നുള്ളതാണ്. ഈ മാതൃകകൾ സാധാരണയായി ഒരു സമമാനമായ വളവിനെ (bell-shaped curve) ആശ്രയിക്കുന്നു — രോഗം ഉയരുന്നതും താഴുന്നതും ഏകദേശം ഒരേ രീതിയിലായിരിക്കുമെന്ന് കരുതുന്നു. എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ മഹാമാരികൾ അങ്ങനെ പെരുമാറുന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ച് പുതിയ വകഭേദങ്ങൾ വന്നാൽ, രോഗവ്യാപനം അതിവേഗത്തിൽ ഉയരും, എന്നാൽ താഴ്ന്നുവരാൻ കൂടുതൽ സമയം എടുക്കും.
ഇവിടെ ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ പിഴവ് “ഇനിയും എത്ര പേർക്ക് രോഗം വരാൻ സാധ്യതയുണ്ട്” എന്ന കണക്കിലാണ്. അവർ കരുതിയത് ഏകദേശം 40% ആളുകൾക്ക് മാത്രമേ ഇനി രോഗം വരാൻ സാധ്യതയുള്ളൂ എന്ന്. എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അത് 70% വരെ ആയിരിക്കാം. ഇത്ര വലിയൊരു വ്യത്യാസം ഉണ്ടെങ്കിൽ, രോഗവ്യാപനം വളരെ കൂടുതൽ സമയം തുടരും. അതിനാൽ peak ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ അല്ല, മറിച്ച് ആഴ്ചകൾക്കുശേഷമാണ് എത്തുക എന്നതാണ് യുക്തിസഹമായ വിലയിരുത്തൽ.
ഇതിനൊപ്പം പുതിയ വൈറസ് വകഭേദങ്ങളുടെ സ്വാധീനവും നിർണായകമാണ്. കൂടുതൽ പകർച്ചശേഷിയുള്ള ഈ വകഭേദങ്ങൾ രോഗവ്യാപനത്തിന്റെ ഗതി തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചു. മുൻപ് രോഗം വന്നവർക്കുപോലും വീണ്ടും രോഗം വരാനുള്ള സാധ്യത ഉയർന്നു. അതായത്, പഴയ കണക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച് പുതിയ സാഹചര്യത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല. മഹാമാരിയുടെ ഗണിതശാസ്ത്രം സ്ഥിരമായ ഒന്നല്ല; അത് സാഹചര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് മാറുന്ന ഒന്നാണ്.
ഈ മുഴുവൻ സംഭവവികാസം നമ്മെ ഒരു വലിയ പാഠം പഠിപ്പിക്കുന്നു: ശാസ്ത്രീയ ഡാറ്റയെ തെറ്റായി വായിക്കുകയോ, അനുമാനങ്ങളെ യാഥാർത്ഥ്യമായി അവതരിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്താൽ അതിന്റെ ഫലങ്ങൾ ഗുരുതരമായിരിക്കും. ഇത് വെറും അക്കങ്ങളുടെ തെറ്റല്ല നയനിർണ്ണയത്തെയും പൊതുജനങ്ങളുടെ പെരുമാറ്റത്തെയും സ്വാധീനിക്കുന്ന ഒരു പ്രശ്നമാണ്. “ഇനി അപകടം കുറവാണ്” എന്ന തെറ്റായ സന്ദേശം സമൂഹത്തിൽ പടർന്നാൽ, ആളുകൾ ജാഗ്രത കുറയ്ക്കും, അതുവഴി രോഗവ്യാപനം കൂടുതൽ ശക്തമാകും.
അതിനാൽ മഹാമാരികളെ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ ലളിതമായ ഗണിതമോ ഏകദേശ കണക്കുകളോ മാത്രം ആശ്രയിക്കരുത്. യഥാർത്ഥ ഡാറ്റ, ശാസ്ത്രീയ അനിശ്ചിതത്വങ്ങൾ, സാമൂഹിക ഘടകങ്ങൾ, മനുഷ്യരുടെ പെരുമാറ്റം, വൈറസിന്റെ മാറ്റങ്ങൾ — ഇതെല്ലാം ചേർന്നാണ് യാഥാർത്ഥ്യം രൂപപ്പെടുന്നത്. ഇതെല്ലാം പരിഗണിക്കുമ്പോൾ, ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്: രണ്ടാം തരംഗത്തിന്റെ ഉച്ചസ്ഥാനം ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ അല്ല, മറിച്ച് കുറച്ച് ആഴ്ചകൾക്കുശേഷമാണ് എത്തേണ്ടത് എന്നത് തന്നെ യുക്തിസഹമായ വിലയിരുത്തൽ.
അവസാനം, ഇത് ഒരു ഗണിതത്തിലെ പിഴവിന്റെ കഥ മാത്രമല്ല യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ലളിതമാക്കി കാണുന്നതിന്റെ അപകടത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മുന്നറിയിപ്പാണ്.