Indian National Congress കേരളത്തിൽ വ്യക്തമായ ജനവിധി നേടിയ ശേഷവും മുഖ്യമന്ത്രിയെ തീരുമാനിക്കുന്നതിൽ ഉണ്ടായ താമസം ഒരു സാധാരണ രാഷ്ട്രീയ വൈകിപ്പിക്കൽ മാത്രമല്ല; പാർട്ടിയുടെ ആന്തരിക രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തിലെ ഗുരുതര പ്രതിസന്ധിയുടെ പ്രതിഫലനമായിട്ടാണ് പലരും അതിനെ കാണുന്നത്. ജനങ്ങൾ നൽകിയ ശക്തമായ വിധിക്ക് പിന്നാലെ ഉടൻ ഭരണപരമായ ദിശയും രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിരതയും പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ അതിനു പകരം കേരളം കണ്ടത് നീണ്ട അനിശ്ചിതത്വം, അടച്ചിട്ട മുറികളിലെ ചർച്ചകൾ, വിവിധ അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളുടെ സമ്മർദ്ദ രാഷ്ട്രീയങ്ങൾ, വിഭാഗീയ കണക്കുകൂട്ടലുകൾ എന്നിവയായിരുന്നു.
ഇത് സ്വാഭാവികമായും ഒരു വലിയ ചോദ്യമുയർത്തുന്നു: ജനവിധിക്കാണോ മുൻഗണന, അതോ പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ ഗ്രൂപ്പ് സമവാക്യങ്ങൾക്കാണോ?
ഈ പ്രതിസന്ധിയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിൽക്കുന്നത് കോൺഗ്രസിന്റെ പഴയ “ഹൈക്കമാൻഡ് സംസ്കാര”മാണ്. ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയം പലവട്ടം മാറിയിട്ടും, സംസ്ഥാന നേതൃത്വങ്ങൾക്ക് യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നതിനേക്കാൾ കേന്ദ്രാനുമതി അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പ്രവർത്തനരീതിയിലാണ് പാർട്ടി ഇപ്പോഴും മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്. ജനാധിപത്യം, വികേന്ദ്രീകരണം, സ്ഥാപന മൂല്യങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് കോൺഗ്രസ് സ്ഥിരമായി സംസാരിക്കുമ്പോഴും, സ്വന്തം ആഭ്യന്തര പ്രവർത്തനം പലപ്പോഴും അതിന്റെ വിരുദ്ധ ദിശയിലാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത് എന്ന വിമർശനം ഇതിലൂടെ വീണ്ടും ശക്തമാകുന്നു.
കേരളം പോലൊരു രാഷ്ട്രീയബോധമുള്ള സംസ്ഥാനത്തിൽ ഈ പ്രശ്നം കൂടുതൽ പ്രകടമാകുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. കേരളത്തിലെ വോട്ടർമാർ വെറും ഭരണകൂടങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നവരല്ല; അവർ രാഷ്ട്രീയ നൈതികത, നേതൃത്വ പക്വത, സംഘടനാ സംസ്കാരം, സ്ഥാപന പെരുമാറ്റം എന്നിവയും നിരീക്ഷിക്കുന്നവരാണ്. അതിനാൽ വ്യക്തമായ ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച ശേഷവും നേതൃത്വ തീരുമാനം വൈകുമ്പോൾ ഭരണസജ്ജതയെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയങ്ങൾ ഉയരുന്നത് അനിവാര്യമാണ്.
“വിജയത്തിന് ശേഷം പോലും നേതാവിനെ തീരുമാനിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു പാർട്ടിക്ക് പ്രതിസന്ധിക്കാലങ്ങളിൽ ഭരണനേതൃത്വം എത്ര കാര്യക്ഷമമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ സാധിക്കും?” എന്ന ചോദ്യവും അതിൽ നിന്നാണ് ഉയരുന്നത്.
ഈ സംഭവവികാസം കോൺഗ്രസിന്റെ സ്ഥിരം പ്രശ്നമായ വിഭാഗീയതയെയും തുറന്നുകാട്ടുന്നു. ഐക്യബോധമുള്ള നേതൃത്വമാറ്റത്തിന്റെ ചിത്രം നൽകേണ്ട സമയത്ത് പോലും പാർട്ടി വ്യക്തിനിഷ്ഠ ഗ്രൂപ്പുകളുടെയും അധികാര ബാലൻസിങ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും കുടുക്കിൽപ്പെട്ടതായി തോന്നുന്നു. “കേരളത്തെ ആരാണ് നയിക്കുക?” എന്ന ചോദ്യത്തിൽ നിന്ന് “ആരെ തീരുമാനിച്ചാൽ ഏത് ഗ്രൂപ്പ് സംതൃപ്തരാകും?” എന്ന ചർച്ചയിലേക്കാണ് പൊതുധാരണ നീങ്ങുന്നത്. അതോടെ ജനവിധിയുടെ നൈതിക ശക്തി തന്നെ ക്ഷയിക്കുന്നു.
രാഷ്ട്രീയമായി നോക്കുമ്പോൾ, ഈ വൈകിപ്പ് വിജയത്തിന്റെ ആത്മവിശ്വാസത്തെ തന്നെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങൾ വെറും അക്കമല്ല; അവ പൊതുധാരണയും രാഷ്ട്രീയ ഊർജവും സൃഷ്ടിക്കുന്ന നിമിഷങ്ങളാണ്. വേഗത്തിലുള്ള നേതൃത്വ പ്രഖ്യാപനം സ്ഥിരതയുടെയും ഭരണസജ്ജതയുടെയും ശക്തമായ സന്ദേശമായേനേ. പക്ഷേ അനിശ്ചിതത്വം നീണ്ടതോടെ എതിരാളികൾക്ക് കോൺഗ്രസിനെ സംഘടനാപരമായി ദുർബലവും ആഭ്യന്തരമായി വിഭജിതവുമായ പാർട്ടിയായി ചിത്രീകരിക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചു.
ഇവിടെ വലിയ ജനാധിപത്യ ചോദ്യവും ഉയരുന്നു. പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യത്തിൽ ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അധികാരം ഉയർന്നുവരണമെന്നാണ് സിദ്ധാന്തം. എന്നാൽ ഓരോ തീരുമാനത്തിനും കേന്ദ്രനേതൃത്വത്തിന്റെ അനുമതി നിർണായകമാകുമ്പോൾ, തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട എം.എൽ.എമാരും അതുവഴി ജനവിധിയും, മറവിയിലെ അനൗദ്യോഗിക അധികാരകേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണോ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എന്ന സംശയം ഉയരും.
ചരിത്രപരമായി കോൺഗ്രസ് “ഹൈക്കമാൻഡ്” മാതൃക രൂപപ്പെട്ടത് പാർട്ടിയുടെ വിശാല സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ്. വിവിധ ആശയധാരകൾ, ജാതി-സാമൂഹിക കൂട്ടായ്മകൾ, പ്രാദേശിക ശക്തികൾ, വ്യക്തിനേതൃത്വങ്ങൾ എന്നിവയെ ഒരുമിച്ച് നിർത്താൻ ഒരു കേന്ദ്ര മധ്യസ്ഥ സംവിധാനം ആവശ്യമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്നത്തെ ഇന്ത്യയിൽ സംസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയങ്ങൾ സ്വതന്ത്ര ശക്തികേന്ദ്രങ്ങളായി മാറിയ സാഹചര്യത്തിൽ പഴയ കേന്ദ്രീകൃത മാതൃക കൂടുതൽ പ്രതിസന്ധികൾ സൃഷ്ടിക്കുകയാണ്.
ഈ സംഭവവികാസം മറ്റൊരു യാഥാർത്ഥ്യവും തുറന്നുകാട്ടുന്നു: ഇന്നത്തെ കോൺഗ്രസ് ഹൈക്കമാൻഡ് പഴയ കാലത്തെ പോലെ നിർവിവാദ അധികാരസ്ഥാനത്ത് നിൽക്കുന്നില്ല. ഒരിക്കൽ ഉത്തരവിടാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്ന കേന്ദ്രനേതൃത്വം ഇന്ന് പലപ്പോഴും സമവായത്തിലൂടെയാണ് മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്. അതിനാൽ ഓരോ നേതൃത്വ തീരുമാനവും ഒരു രാഷ്ട്രീയ റിസ്ക് മാനേജ്മെന്റായി മാറുന്നു. അസന്തുഷ്ട വിഭാഗങ്ങൾ പാർട്ടിയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയോ പുറത്തുപോകുകയോ ചെയ്യാനുള്ള സാധ്യതകൾ നേതൃത്വത്തെ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മതയിലേക്ക് തള്ളുന്നു.
എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് പൊതുജന വിമർശനം അസാധുവാകുന്നില്ല. കാരണം ജനങ്ങൾ കാണുന്നത് ഫലം മാത്രമാണ് — ശക്തമായ ജനവിധിക്ക് പിന്നാലെ വന്ന അനിശ്ചിതത്വം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കേരളത്തിലെ ഈ സംഭവം ഒരു മുഖ്യമന്ത്രി തീരുമാനത്തിന്റെ വൈകിപ്പ് മാത്രമല്ല; കോൺഗ്രസിന്റെ ആന്തരിക ജനാധിപത്യം, സംഘടനാ നവീകരണം, നേതൃത്വ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വലിയ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയുടെ പ്രതീകമായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.
പാർട്ടി കൂടുതൽ സുതാര്യവും വികേന്ദ്രീകൃതവും സംസ്ഥാന നേതൃത്വത്തെ മാനിക്കുന്നതുമായ തീരുമാനസംവിധാനം രൂപപ്പെടുത്താത്ത പക്ഷം, ഇത്തരം വിജയാനന്തര അനിശ്ചിതത്വങ്ങൾ ഭാവിയിലും കോൺഗ്രസിന്റെ വിശ്വാസ്യതയെ ബാധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും — തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജയിച്ചാലും പോലും.