ലഡാക്കിലെ ആകാശത്തിന് ഒരു പ്രത്യേക സ്വഭാവമുണ്ട്. അത് വെറുമൊരു ആകാശമല്ല; നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ നിശ്ശബ്ദത സംഭരിച്ചുവെച്ച ഒരു മഹത്തായ നീല വിസ്തൃതിയാണ്. ഹിമാലയത്തിന്റെ പാറക്കെട്ടുകൾക്കിടയിലൂടെ കിലോമീറ്ററുകളോളം സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ ശബ്ദം ചെറുതാകുകയും പ്രകൃതിയുടെ മൗനം വലുതാകുകയും ചെയ്യുന്നു. പർവതങ്ങൾ സംസാരിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും അവയുടെ നിശ്ശബ്ദതയിൽ അനേകം കഥകൾ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ലഡാക്കിലേക്കുള്ള യാത്രകളിൽ പല കഥകളും ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഒരു സാധാരണ ഡ്രൈവറുടെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന് കേട്ട ഒരു കഥ ഇന്നും മനസ്സിൽ മഞ്ഞുപോലെ ഉരുകാതെ കിടക്കുന്നു.
നുബ്ര താഴ്വരയിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്കായി രാവിലെ വാഹനം തയ്യാറായി നിൽക്കുകയായിരുന്നു. ഡ്രൈവറുടെ സീറ്റിൽ ഇരുന്ന യുവാവ് സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി. “ത്സെറിംഗ് നോർബു.” ഏകദേശം ഇരുപത്തിയെട്ട് വയസ്സ് പ്രായം. പ്രായമായ മാതാപിതാക്കൾ, ഭാര്യ, രണ്ട് പെൺമക്കൾ. അവന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ മുഴുവൻ ലോകവും ആ കുറച്ച് വാക്കുകളിൽ ഒതുങ്ങിയിരുന്നു. വാഹനം പതുക്കെ മലവഴികളിലൂടെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ താഴെ സിന്ധുനദി വെള്ളിനൂൽ പോലെ ഒഴുകി. ദൂരെയായി മഞ്ഞുപുതച്ച കൊടുമുടികൾ സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങി. അതിനിടയിൽ ഞാൻ വളരെ സാധാരണമായ ഒരു ചോദ്യം ചോദിച്ചു. “ടൂറിസ്റ്റ് സീസൺ അവസാനിക്കാറായി. ഇനി ശൈത്യകാലം വരും. അപ്പോൾ ജമ്മുവിലേക്കോ മറ്റേതെങ്കിലും സ്ഥലത്തേക്കോ ജോലി തേടി പോകുമോ?” അവൻ ചെറുതായി പുഞ്ചിരിച്ചു. ആ ചിരിയിൽ മലനാട്ടുകാരന്റെ ലാളിത്യവും ജീവിതത്തെ നേരിടാനുള്ള ഉറച്ച ആത്മവിശ്വാസവും ഉണ്ടായിരുന്നു. “ഇല്ല മാഡം, ഞാൻ ലഡാക്ക് വിട്ടുപോകാറില്ല.” “പക്ഷേ ശൈത്യകാലത്ത് ഇവിടെ ജീവിതം വളരെ കഠിനമല്ലേ?” എന്ന എന്റെ ചോദ്യത്തിന് അവൻ കുറച്ചുനേരം മുന്നിലെ പർവതങ്ങളിലേക്ക് നോക്കിയ ശേഷം വളരെ സ്വാഭാവികമായി മറുപടി പറഞ്ഞു. “ഞാൻ സിയാചിനിലേക്ക് പോകും.”
ആ വാക്കുകൾ കേട്ട നിമിഷം കാറിനുള്ളിലെ വായു പോലും തണുത്തുപോയതായി എനിക്ക് തോന്നി. സിയാചിൻ. ഒരു പേരല്ല അത്. ഭൂമിയുടെ നെഞ്ചിൽ മഞ്ഞുകൊണ്ട് എഴുതപ്പെട്ട ഒരു കഠിന കവിതയാണ്. ജീവിതവും മരണവും പരസ്പരം തൊട്ടുരുമ്മി നടക്കുന്ന ഒരു വെളുത്ത മരുഭൂമി. അവിടെ മനുഷ്യന്റെ ശത്രു പലപ്പോഴും മറ്റൊരു മനുഷ്യനല്ല. പ്രകൃതിയാണ്. തണുപ്പാണ്. ഏകാന്തതയാണ്. നിശ്ശബ്ദതയാണ്. “ഞാൻ ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിനുവേണ്ടി പോർട്ടറായി ജോലി ചെയ്യാറുണ്ട്,” ത്സെറിംഗ് പറഞ്ഞു. ഒരു വലിയ കാര്യം പറഞ്ഞുവെന്ന ഭാവമൊന്നും അവന്റെ മുഖത്തുണ്ടായിരുന്നില്ല. സൈന്യത്തിന്റെ വിവിധ പോസ്റ്റുകളിലേക്ക് ആവശ്യമായ സാധനങ്ങൾ എത്തിക്കുകയാണ് ജോലി. ലഡാക്കിലെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന ചിലർ ശൈത്യകാലത്ത് കരാർ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സിയാചിനിലേക്ക് പോകാറുണ്ട്. മെഡിക്കൽ പരിശോധനകൾക്ക് ശേഷം യൂണിഫോമും പ്രത്യേക ബൂട്ടുകളും തണുപ്പിനെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന വസ്ത്രങ്ങളും നൽകും. തുടർന്ന് മാസങ്ങളോളം അവർ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളിലൊന്നിൽ ജീവിക്കുകയും ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്യും.
“അവിടെ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്?” ഞാൻ ചോദിച്ചു. “സാധനങ്ങൾ ചുമന്ന് എത്തിക്കും,” അവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു. വിമാനങ്ങളിൽ നിന്ന് താഴെയിടുന്ന ഭക്ഷണം, മരുന്നുകൾ, ഇന്ധനം, വെടിക്കോപ്പുകൾ, മറ്റ് അവശ്യവസ്തുക്കൾ എന്നിവ ഓരോ പോസ്റ്റുകളിലേക്കും എത്തിക്കണം. മുഴുവൻ പ്രദേശവും ഹിമാനികളാൽ മൂടപ്പെട്ടതാണ്. ട്രക്കുകൾക്ക് പോകാൻ കഴിയില്ല. പല സ്ഥലങ്ങളിലും മൃഗങ്ങൾക്ക് പോലും ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല. “രാത്രി രണ്ട് മണിക്കാണ് ഞങ്ങൾ നടക്കാൻ തുടങ്ങുക,” അവൻ പറഞ്ഞു. “ടോർച്ച് പോലും ഉപയോഗിക്കില്ല.” ഞാൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടു. “ഇരുട്ടിൽ എങ്ങനെ നടക്കും?” അവൻ വീണ്ടും ചിരിച്ചു. “വഴി കാണാൻ വെളിച്ചം വേണ്ട സാർ. ജീവിച്ചിരിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം മതി.” ആ മറുപടി കേട്ടപ്പോൾ ജനാലയിലൂടെ പുറത്തേക്ക് നോക്കിയ ഞാൻ മൗനമായി. പർവതങ്ങൾ നിശ്ചലമായി നിന്നു. ഒരുപക്ഷേ അവയും ആ വാക്കുകൾ കേൾക്കുകയായിരുന്നിരിക്കാം.
മൈനസ് അമ്പത് ഡിഗ്രി താപനില. പതിനെട്ടായിരത്തിലധികം അടി ഉയരം. ഓക്സിജൻ പോലും പിശുക്കി മാത്രം കിട്ടുന്ന അന്തരീക്ഷം. അവിടെ ഒരു മനുഷ്യൻ തോളിൽ പതിനഞ്ച് കിലോഗ്രാം ഭാരം ചുമന്ന് നടക്കുന്നു. അവന്റെ പുറത്ത് കെട്ടിയിരിക്കുന്നത് ഭക്ഷണച്ചാക്കുകളോ മരുന്നുകളോ ആയിരിക്കാം. പക്ഷേ യഥാർത്ഥത്തിൽ അവൻ ചുമക്കുന്നത് അതിർത്തിയിൽ നിൽക്കുന്ന സൈനികരുടെ പ്രതീക്ഷകളാണ്. “ഞങ്ങൾ ദിവസത്തിൽ രണ്ട് മണിക്കൂർ മാത്രമേ ജോലി ചെയ്യൂ,” അവൻ പറഞ്ഞു. “ബാക്കി സമയം ജീവൻ നിലനിർത്താനുള്ള പോരാട്ടമാണ്.” ആ വാക്കുകൾ എന്റെ ഉള്ളിൽ എവിടെയോ തറച്ചുകയറി. കാരണം നഗരങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്ന നമ്മൾ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് അനേകം പരാതികൾ പറയാറുണ്ട്. ട്രാഫിക്, ജോലിസമ്മർദ്ദം, വൈദ്യുതി തടസ്സം, ഇന്റർനെറ്റ് വേഗത. എന്നാൽ അവിടെ, ലോകത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയിൽ, ഒരു മനുഷ്യന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം അന്നത്തെ ദിവസം ജീവനോടെ കഴിയുക എന്നതാണ്.
കുറച്ചുനേരം കഴിഞ്ഞ് ഞാൻ ചോദിച്ചു. “അപകടങ്ങളില്ലേ?” ഇത്തവണ അവൻ ഉടൻ മറുപടി പറഞ്ഞില്ല. വാഹനത്തിന്റെ എഞ്ചിൻ ശബ്ദം മാത്രം കേട്ടു. മലഞ്ചെരിവുകളിലൂടെ വീശുന്ന കാറ്റിന്റെ മൂളൽ മാത്രം. ശേഷം അവൻ പതുക്കെ പറഞ്ഞു. “എന്റെ പല സുഹൃത്തുക്കളും തിരികെ വന്നിട്ടില്ല.” ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ പർവതങ്ങളേക്കാൾ ഭാരമുള്ള ഒരു നിശ്ശബ്ദത ഞങ്ങൾക്കിടയിൽ നിറഞ്ഞു. ചിലർ ഹിമഗർത്തങ്ങളിലേക്ക് മറഞ്ഞു. ചിലർ മഞ്ഞിടിച്ചിലിൽപ്പെട്ടു. ചിലർ വെടിയേറ്റ് മരിച്ചു. ചിലർ ഫ്രോസ്റ്റ്ബൈറ്റിൽ ശരീരഭാഗങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുത്തി. അവൻ ഇതെല്ലാം പറഞ്ഞത് ഒരു വീരഗാഥ പറയുന്ന ആവേശത്തോടെയായിരുന്നില്ല. ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഒരു യാഥാർഥ്യം വിവരിക്കുന്ന ലാളിത്യത്തോടെയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആ വാക്കുകൾ കൂടുതൽ ഹൃദയത്തെ സ്പർശിച്ചു. ആ നിമിഷം എനിക്ക് പരിചയമില്ലാത്ത ചില മുഖങ്ങൾ മനസ്സിൽ തെളിഞ്ഞു. ഒരിക്കലും തിരികെ വരാത്ത യുവാക്കൾ. മഞ്ഞിനടിയിൽ എവിടെയോ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ജീവിതങ്ങൾ. ഇന്നും മടങ്ങിവരുന്ന ചുവടൊച്ച കാത്തിരിക്കുന്ന മാതാപിതാക്കൾ. വാതിലിന് പുറത്തുള്ള ഓരോ ശബ്ദത്തിലും ഒരു നിമിഷം പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന ഭാര്യമാർ. ഓർമ്മകളിലൂടെ മാത്രം അച്ഛനെ അറിയുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങൾ.
“അപ്പോൾ നല്ല ശമ്പളം കിട്ടുമല്ലോ?” ഞാൻ ചോദിച്ചു. “മാസം പതിനെട്ടായിരം രൂപ,” അവൻ പറഞ്ഞു. ഒരു നിമിഷം ഞാൻ ഞെട്ടി. ഒരു വലിയ നഗരത്തിലെ ചിലരുടെ ഒരു രാത്രിഭക്ഷണച്ചെലവിനേക്കാൾ കുറവ്. ഒരു കോർപ്പറേറ്റ് മീറ്റിംഗിന്റെ ഹോട്ടൽ ബില്ലിനേക്കാൾ കുറവ്. എന്നാൽ ത്സെറിംഗ് നോർബുവിന്റെ മുഖത്ത് നിരാശയില്ലായിരുന്നു. “എന്റെ കുടുംബം നന്നായി ജീവിക്കും,” അവൻ പറഞ്ഞു. പിന്നെ ഒന്ന് നിർത്തി. “അതിലും വലിയ കാര്യമുണ്ട്.” “എന്താണ്?” ഞാൻ ചോദിച്ചു. അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ ഒരു പ്രകാശം തെളിഞ്ഞു. “എന്റെ രാജ്യത്തിനുവേണ്ടി എന്തെങ്കിലും ചെയ്തുവെന്ന തോന്നൽ.”
ആ നിമിഷം എനിക്ക് മറുപടി പറയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. കാരണം ആ വാക്കുകൾക്കുമുന്നിൽ എല്ലാ വാദങ്ങളും ചെറുതായിരുന്നു. എല്ലാ രാഷ്ട്രീയങ്ങളും ചെറുതായിരുന്നു. എല്ലാ സോഷ്യൽ മീഡിയ ദേശസ്നേഹപ്രകടനങ്ങളും ചെറുതായിരുന്നു. ദേശസ്നേഹം ഒരുപക്ഷേ ഇങ്ങനെയായിരിക്കാം. ആരും കാണാതെ. ആരും അഭിനന്ദിക്കാതെ. ആരും കൈയടിക്കാതെ. ഒരു രാത്രിയിൽ, മൈനസ് അമ്പത് ഡിഗ്രി തണുപ്പിൽ, ഒരു മനുഷ്യൻ തന്റെ തോളിൽ രാജ്യത്തിന്റെ ഭാരം ചുമന്ന് നടക്കുന്നത്.
ലഡാക്കിൽ നിന്ന് മടങ്ങുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിൽ ഹിമാലയത്തിന്റെ ദൃശ്യങ്ങളായിരുന്നില്ല. ത്സെറിംഗ് നോർബുവിന്റെ മുഖമായിരുന്നു. ഇന്നും ചിലപ്പോൾ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങാൻ കിടക്കുമ്പോൾ ഞാൻ ആ മനുഷ്യനെ ഓർക്കാറുണ്ട്. എവിടെയോ സിയാചിന്റെ മഞ്ഞുപാളികളിലൂടെ അവൻ നടക്കുകയാണ്. ആകാശത്ത് നക്ഷത്രങ്ങൾ മാത്രം. ചുറ്റും വെളുത്ത നിശ്ശബ്ദത മാത്രം. ഓരോ ചുവടിനും അരികിൽ മരണം പതിയിരിക്കുന്നു. എന്നിട്ടും അവൻ മുന്നോട്ട് നടക്കുന്നു. കാരണം അവന് പിന്നിൽ ഒരു കുടുംബമുണ്ട്. കാരണം അവന് മുന്നിൽ ഒരു കടമയുണ്ട്. കാരണം അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഇന്ത്യയുണ്ട്. നാം സുരക്ഷിതമായ വീടുകളിൽ ചൂടുള്ള പുതപ്പിനടിയിൽ ഉറങ്ങുമ്പോൾ, കുട്ടികളെ സ്കൂളിലേക്ക് അയയ്ക്കുമ്പോൾ, കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഭക്ഷണം കഴിക്കുമ്പോൾ, ജീവിതത്തിന്റെ ചെറിയ അസൗകര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാതിപ്പെടുമ്പോൾ, ലോകത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയിൽ, ഇരുട്ടിന്റെയും മഞ്ഞിന്റെയും നടുവിൽ, നമ്മുടെ സമാധാനത്തിന്റെ ഭാരം തോളിലേറ്റി ഇപ്പോഴും ആരോ നടക്കുന്നു. നമ്മുടെ പതാകയെക്കുറിച്ച് ഉച്ചത്തിൽ സംസാരിക്കാത്ത ഒരാൾ. പക്ഷേ അതിന്റെ അർത്ഥം തന്റെ ജീവിതം കൊണ്ട് ഓരോ ദിവസവും തെളിയിക്കുന്ന ഒരാൾ.