കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ചരിത്രത്തിൽ ചില ബജറ്റുകൾ വാർഷിക വരവുചെലവ് രേഖകൾ എന്നതിലുപരി രാഷ്ട്രീയ പ്രഖ്യാപനപത്രങ്ങളായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. ചിലത് പ്രതീക്ഷയുടെ രേഖകളായി മാറുന്നു. ചിലത് മുന്നറിയിപ്പുകളുടെ രേഖകളായി. 2026-27 സാമ്പത്തിക വർഷത്തേക്കുള്ള വി.ഡി. സതീശൻ സർക്കാരിന്റെ ആദ്യ ബജറ്റ് ഈ രണ്ട് സാധ്യതകൾക്കുമിടയിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരു രേഖയാണ്. അതിനെ ഒരേസമയം പ്രതീക്ഷയുടെ രേഖയായും സംശയത്തിന്റെ രേഖയായും വായിക്കാം.

അഞ്ച് ലക്ഷം കോടിയിലധികം പൊതുകടമുള്ള ഒരു സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം. സർക്കാർ തന്നെ പുറത്തുവിട്ട ധവളപത്രം കാണിക്കുന്നത് വരുമാനത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം ശമ്പളം, പെൻഷൻ, വായ്പകളുടെ പലിശ എന്നിവയ്ക്കായി ചെലവാകുന്നുവെന്നാണ്. സർക്കാരിന് ലഭിക്കുന്ന ഓരോ നൂറ് രൂപയിലും എഴുപതിലധികം രൂപ മുൻകൂട്ടി ചെലവായി പോകുന്ന അവസ്ഥയിലാണ് കേരളം. സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇതിനെ കമ്മിറ്റഡ് എക്സ്പെൻഡിച്ചറിന്റെ പ്രതിസന്ധി എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. രാഷ്ട്രീയ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഭാവിയെ പണിയാൻ മുമ്പ് തന്നെ വർത്തമാനം മുഴുവൻ വിഭവങ്ങളും വിഴുങ്ങുന്ന അവസ്ഥ.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ബജറ്റിനെ വിലയിരുത്തേണ്ടത്.

ബജറ്റിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷത അത് ഒരു വികസന സങ്കൽപ്പം അവതരിപ്പിക്കുന്നു എന്നതാണ്. വിജ്ഞാന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, നിക്ഷേപം, ലോജിസ്റ്റിക്സ്, സമുദ്ര വ്യവസായം, ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ്, ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസം, ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവയെ കേരളത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ട വളർച്ചയുടെ എഞ്ചിനുകളായി ബജറ്റ് കാണുന്നു. ഒരു സംസ്ഥാനം നിരന്തരം പെൻഷനും ശമ്പളവും മാത്രം ചർച്ച ചെയ്തുകൊണ്ട് മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയില്ലെന്നും പുതിയ സമ്പത്ത് സൃഷ്ടിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും ഈ ബജറ്റ് തിരിച്ചറിയുന്നു. അതുതന്നെയാണ് ഇതിന്റെ ശക്തി.

പക്ഷേ തിരിച്ചറിവും നടപ്പാക്കലും രണ്ട് കാര്യങ്ങളാണ്.

മിഷൻ സമുദ്ര കേരളത്തിന്റെ തീരദേശ ഭൂപ്രകൃതിയെ ഒരു സാമ്പത്തിക ആസ്തിയായി പുനർനിർവചിക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ്. വിഴിഞ്ഞം, കൊല്ലം, ബേപ്പൂർ, അഴീക്കൽ, ഉൾനാടൻ ജലപാതകൾ, ലോജിസ്റ്റിക്സ് നെറ്റ്‌വർക്കുകൾ എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിച്ച് കേരളത്തെ ഒരു സമുദ്ര സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയാക്കി മാറ്റാനുള്ള ആശയം ആകർഷകമാണ്. എന്നാൽ അതിന് ആവശ്യമായ നിക്ഷേപം ലക്ഷക്കണക്കിന് കോടി രൂപയുടെ തോതിലാണ്. അത്തരം ഒരു പദ്ധതിക്ക് തുടക്കമായി വകയിരുത്തുന്ന തുകയും പ്രഖ്യാപനത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയും തമ്മിലുള്ള അന്തരം സ്വാഭാവികമായും ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നു.

വിജ്ഞാന താഴ്‌വര, വിദേശ സർവകലാശാലകൾ, ഗവേഷണ പാർക്കുകൾ, സയൻസ് തിങ്ക് ടാങ്കുകൾ എന്നിവയും അതുപോലെ തന്നെയാണ്. കേരളത്തിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് വിദ്യാർത്ഥികൾ ഓരോ വർഷവും വിദേശത്തേക്ക് പോകുന്നു. ബ്രെയിൻ ഡ്രെയിൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ പ്രതിഭാ ചോർച്ച സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാവിയെ ബാധിക്കുന്ന വലിയ പ്രശ്നമാണ്. അതിന് പരിഹാരം കാണാനുള്ള ശ്രമം സ്വാഗതാർഹമാണ്. പക്ഷേ നിയമനിർമ്മാണവും സ്ഥാപന നിർമ്മാണവും മാത്രം മതിയോ? കേരളത്തിലെ സർവകലാശാലകളുടെ ഭരണസംവിധാനം, ഗവേഷണ ധനസഹായം, അധ്യാപക നിയമനം, അക്കാദമിക് സ്വാതന്ത്ര്യം തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാതെ ഈ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ എത്രത്തോളം ഫലം കാണും എന്നത് ഇനിയും വ്യക്തമല്ല.

ബജറ്റിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന അവകാശവാദം കേരളത്തെ റെമിറ്റൻസ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ നിന്ന് നിക്ഷേപ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് മാറ്റുക എന്നതാണ്. ഈ വാദത്തിൽ വലിയ യുക്തിയുണ്ട്. പതിറ്റാണ്ടുകളായി കേരളത്തിന്റെ ഉപഭോഗാധിഷ്ഠിത വളർച്ചയുടെ അടിത്തറ പ്രവാസി വരുമാനമായിരുന്നു. എന്നാൽ പ്രവാസ ലോകവും മാറുകയാണ്. ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ഘടന മാറുന്നു. തൊഴിൽ വിപണികൾ മാറുന്നു. അതിനാൽ കേരളം പുതിയ മൂലധനം ആകർഷിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്.

എന്നാൽ നിക്ഷേപം എന്നത് സമ്മേളനങ്ങളിലോ ബജറ്റ് പ്രസംഗങ്ങളിലോ പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന ഒന്നല്ല. നിയമനിശ്ചിതത്വം, ഭൂമിയുടെ ലഭ്യത, അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, ഭരണ കാര്യക്ഷമത, വിപണി സാധ്യത, തൊഴിൽ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത എന്നിവയുടെ സംയുക്ത ഫലമാണ് നിക്ഷേപം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇൻവെസ്റ്റ് കേരള സെല്ലുകളും ഉപദേശക കൗൺസിലുകളും രൂപീകരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ വലിയ വെല്ലുവിളി കേരളത്തിന്റെ നിക്ഷേപ അന്തരീക്ഷത്തെ യഥാർത്ഥത്തിൽ മാറ്റുക എന്നതാണ്.

ഡിജിറ്റൽ കേരളം, ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ്, മലയാളം എഐ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ ഈ ബജറ്റിന്റെ ഏറ്റവും ആധുനികമായ ഭാഗമാണ്. ഭാഷാ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ലോകത്ത് മലയാളത്തിന് സ്വന്തം ഡാറ്റാസെറ്റും മോഡലും വികസിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമം തീർച്ചയായും ചരിത്രപരമായ ചുവടുവെപ്പാണ്. പക്ഷേ അതിനും അടിസ്ഥാന ചോദ്യമുണ്ട്. കേരളത്തിലെ സ്കൂളുകളിലും കോളേജുകളിലും ഇപ്പോഴും പരിഹരിക്കപ്പെടാത്ത അടിസ്ഥാന ഡിജിറ്റൽ വിടവുകൾ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ഉയർന്ന സാങ്കേതിക സ്വപ്നങ്ങളെ സമൂഹത്തിന്റെ വിശാല അടിത്തറയുമായി എങ്ങനെ ബന്ധിപ്പിക്കും?

ആരോഗ്യ ഇൻഷുറൻസ്, സ്ത്രീകൾക്കുള്ള സൗജന്യ യാത്ര, കർഷക സഹായങ്ങൾ, ആരോഗ്യ പരിശോധനകൾ തുടങ്ങിയ ക്ഷേമപരമായ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ ബജറ്റിന്റെ കാരുണ്യമുഖമാണ്. പക്ഷേ കേരളത്തിന്റെ ധനകാര്യ സ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം ഇവിടെ വീണ്ടും ഉയരുന്നു. ഇതിനുള്ള സ്ഥിരമായ ധനസ്രോതസ്സ് എവിടെയാണ്? പുതിയ ക്ഷേമപദ്ധതികൾ ആരംഭിക്കുന്നത് രാഷ്ട്രീയമായി എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ വർഷങ്ങളോളം അവ നിലനിർത്തുന്നത് സാമ്പത്തികമായി വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ പല സംസ്ഥാനങ്ങളും പ്രഖ്യാപന രാഷ്ട്രീയം നടത്തിയത് നാം കണ്ടിട്ടുണ്ട്. പക്ഷേ പ്രഖ്യാപനങ്ങളെ സ്ഥാപനങ്ങളാക്കി മാറ്റാൻ കഴിഞ്ഞവരുടെ എണ്ണം വളരെ കുറവാണ്.

കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു യാഥാർത്ഥ്യം കൂടി അംഗീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രശ്നം കടത്തിന്റെ വലിപ്പം മാത്രമല്ല. വളർച്ചയുടെ സ്വഭാവവുമാണ്. ഉത്പാദന മേഖല ദുർബലമാണ്. യുവാക്കളുടെ കുടിയേറ്റം തുടരുന്നു. ജനസംഖ്യ അതിവേഗം വയോജന സമൂഹമായി മാറുന്നു. ക്ഷേമച്ചെലവുകൾ അനിവാര്യമായി വർധിക്കുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ വികസനത്തിനും ക്ഷേമത്തിനും ഒരേസമയം പണം കണ്ടെത്തുക എന്നത് കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാമ്പത്തിക വെല്ലുവിളികളിലൊന്നാണ്.

അതിനാൽ ഈ ബജറ്റിനെ അന്ധമായി പുകഴ്ത്തുന്നതും അന്ധമായി തള്ളിക്കളയുന്നതും ഒരുപോലെ തെറ്റാണ്. ഇത് ഒരു ദിശാബോധം നൽകുന്ന രേഖയാണ്. പക്ഷേ ആ ദിശയിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കാൻ ആവശ്യമായ വിഭവങ്ങൾ, ഭരണശേഷി, രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിരത, സാമൂഹിക സമ്മതം എന്നിവ ഇനിയും തെളിയിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്.

അഞ്ച് ലക്ഷം കോടിയുടെ കടബാധ്യതയുള്ള ഒരു സംസ്ഥാനത്തിന് പ്രതീക്ഷ ആവശ്യമാണ്. പക്ഷേ പ്രതീക്ഷ മാത്രം മതിയാകില്ല. കാഴ്ചപ്പാട് ആവശ്യമാണ്. പക്ഷേ കാഴ്ചപ്പാട് മാത്രം മതിയാകില്ല. പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. പക്ഷേ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ മാത്രം മതിയാകില്ല.

കേരളം ഇന്ന് നിൽക്കുന്നത് ഒരു ചരിത്രപരമായ വഴിത്തിരിവിലാണ്. ഈ ബജറ്റ് യഥാർത്ഥത്തിൽ പുതിയൊരു സാമ്പത്തിക യുഗത്തിന്റെ തുടക്കമാണോ, അതോ കടക്കെണിയുടെ ഇരുട്ടിൽ തെളിയുന്ന മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയ കനൽവെളിച്ചമാണോ എന്ന് തീരുമാനിക്കുക ബജറ്റ് പ്രസംഗമല്ല. അടുത്ത അഞ്ച് വർഷത്തെ ഫലങ്ങളായിരിക്കും.

ചരിത്രം എല്ലായ്പ്പോഴും കണക്കുകളുടെ പക്ഷത്താണ് നിൽക്കുന്നത്. പ്രഖ്യാപനങ്ങളുടെ പക്ഷത്തല്ല.