മമതയുടെ “ജനവിധിയല്ല, ഗൂഢാലോചനയാണ്” എന്ന പ്രതികരണം ഒരു തോൽവിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ന്യായീകരണമെന്നതിലുപരി, ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ ഘട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും അസ്വസ്ഥമായ സത്യത്തെ തുറന്ന് കാണിക്കുന്നതാണ്. ഒരു നേതാവ് സ്വന്തം പരാജയത്തെ ഇങ്ങനെ വായിക്കേണ്ടി വരുന്നത് തന്നെ ഒരു വലിയ മാറ്റത്തിന്റെ സൂചനയാണ് രാഷ്ട്രീയം ഇനി നേതാക്കളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള ഒരു നിശ്ചിത കളിയല്ല. നിയമങ്ങളും വ്യാകരണവും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്, പക്ഷേ കളിക്കാർ ഇപ്പോഴും പഴയ രീതികളിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുകയാണ്.
ഇത് ഒരു സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രശ്നമല്ല; ഒരു വലിയ ദേശീയ ട്രെൻഡിന്റെ ഭാഗമാണ്. M. K. Stalinയും Pinarayi Vijayanയും പോലുള്ള ശക്തമായ നേതാക്കളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി രൂപപ്പെട്ടിരുന്ന “അപ്രാജിതത്വം” എന്ന മാനസിക കോട്ട ഇപ്പോൾ ഇടിഞ്ഞു വീഴുകയാണ്. ഒരുകാലത്ത് ഒരു നേതാവിന്റെ പേര് മാത്രം ഒരു മണ്ഡലം ഉറപ്പാക്കാൻ മതിയായിരുന്നു; ഇന്ന് അതേ പേര് തന്നെ ഒരു ചോദ്യംചിഹ്നമായി മാറുന്നു. ഇത് വ്യക്തികളുടെ പരാജയമല്ല—ഇത് “സുപ്രീം ലീഡർ” എന്ന രാഷ്ട്രീയ മോഡലിന്റെ എറോഷനാണ്.
Narendra Modi പോലുള്ള ശക്തനായ നേതാവിനുപോലും വാരണാസിയിൽ നേരിടേണ്ടി വന്ന സമ്മർദ്ദം ഈ മാറ്റത്തിന്റെ തുടക്കസൂചനയായിരുന്നു. “അവൻ ജയിക്കും” എന്ന ഉറപ്പ് തകരുമ്പോൾ, ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ മുഴുവൻ ആർക്കിടെക്ചർ തന്നെ അനിശ്ചിതത്വത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. കാരണം ഈ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അടിത്തറ വ്യക്തിനിഷ്ഠമായ വിശ്വാസത്തിലാണ് നിർമ്മിച്ചത്. ആ വിശ്വാസം തകരുമ്പോൾ പാർട്ടികളും ഐഡിയോളജികളും സ്വയം ശക്തിയാർജ്ജിക്കില്ല; പകരം ഒരു ശൂന്യതയാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്.
ഈ ശൂന്യതയാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ഭീഷണി. കാരണം അത് നിറയ്ക്കുന്നത് ആശയപരമായ രാഷ്ട്രീയമല്ല, മറിച്ച് കമ്യൂണിക്കേഷൻ അധിഷ്ഠിതമായ, പലപ്പോഴും അരാഷ്ട്രീയമായ ശക്തികളാണ്. ഇന്ന് ഉയർന്നുവരുന്ന പുതിയ വോട്ടർ സമൂഹം പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ ഭാഷയിൽ ചിന്തിക്കുന്നില്ല. ദ്രാവിഡ രാഷ്ട്രീയം, ഫെഡറലിസം, ദേശീയ പാർട്ടികളുടെ ചരിത്രം ഇവയെല്ലാം അവരുടെ ചിന്തകളുടെ കേന്ദ്രത്തിലല്ല. അവരുടെ ലോകം നിർമ്മിക്കുന്നത് ഡിജിറ്റൽ അനുഭവങ്ങളാണ് മീമുകൾ, റീലുകൾ, ഇൻഫ്ലുവൻസർ നാരേറ്റീവുകൾ. അതുകൊണ്ടാണ് തമിഴ്നാട്ടിൽ Tamilaga Vettri Kazhagam പോലുള്ള ശക്തികൾക്ക് “സോഫ്റ്റ് മൊബിലൈസേഷൻ” സാധിക്കുന്നത്. അത് ആശയങ്ങളുടെ ജയം അല്ല; അത് ഭാഷയുടെ ജയം ആണ്.
ഇവിടെയാണ് പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പരാജയം വെളിവാകുന്നത്. ഇന്ത്യാ ബ്ലോക്ക് ഇപ്പോഴും പഴയ രാഷ്ട്രീയ വ്യാകരണത്തിലാണ് സംസാരിക്കുന്നത്. Rahul Gandhiയും Sonia Gandhiയും ഉയർത്തുന്ന വാദങ്ങൾ ധാർമ്മികമായി ശരിയായിരിക്കാം, പക്ഷേ അവ ഒരു പുതിയ വോട്ടർ സമൂഹവുമായി ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. അവർ സത്യത്തെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു, പക്ഷേ അവർ ഒരു വികാരബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. ഇന്നത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഇത് ഒരു ഗുരുതരമായ പരാജയമാണ്.
അതുകൊണ്ടാണ് ഇന്ത്യ ഇപ്പോൾ നേരിടുന്നത് ഒരു “ഐഡിയോളജിക്കൽ ക്രൈസിസ്” അല്ല, മറിച്ച് ഒരു “കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ ക്രൈസിസ്” ആണ്. ആശയങ്ങൾ ഇല്ലാതായിട്ടില്ല; അവ ആളുകളിലേക്ക് എത്തുന്ന വഴി തകരുകയാണ്. ഈ ഇടവേളയിലാണ് സെലിബ്രിറ്റി രാഷ്ട്രീയവും, പോപ്പുലിസ്റ്റ് നാരേറ്റീവുകളും, ആശയരഹിതമായ ചലനങ്ങളും വളരുന്നത്. രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ ഈ മാറ്റം മനസ്സിലാക്കാതെ തുടരുകയാണെങ്കിൽ, അവർ നേരിടുക തെരഞ്ഞെടുപ്പ് തോൽവിയല്ല—അവരുടെ പ്രസക്തിയുടെ അവസാനമാണ്.
ഇത് ഇന്ത്യക്ക് മാത്രം പ്രത്യേകമായ ഒന്നല്ല. Nepalയിലും Bangladeshലും കണ്ട ശക്തമായ മൊബിലൈസേഷനുകളുടെ ഒരു സോഫ്റ്റ് പതിപ്പ് ഇന്ത്യയിൽ ഇതിനകം നടക്കുന്നു. അവിടെ അത് തെരുവുകളിൽ പൊട്ടിത്തെറിച്ചപ്പോൾ, ഇവിടെ അത് സാംസ്കാരികമായും ഡിജിറ്റലായും മന്ദഗതിയിൽ വ്യാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതിന്റെ സ്വാധീനം കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ളതാണ്, കാരണം അത് വോട്ടർമാരുടെ ബോധത്തെ തന്നെ മാറ്റുന്നു.
അതിനാൽ Mamata Banerjeeയുടെ ആരോപണം ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രതിരോധമാത്രമല്ല അത് മുന്നറിയിപ്പാണ്. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ കളി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്, പക്ഷേ രാഷ്ട്രീയക്കാർ ഇപ്പോഴും പഴയ നിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ് കളിക്കുന്നത്. ഈ വ്യത്യാസം പരിഹരിക്കാൻ അവർ തയ്യാറായില്ലെങ്കിൽ, അടുത്ത ഘട്ടം വളരെ വ്യക്തമാണ്: “സുപ്രീം ലീഡർമാർ” ഇല്ലാതാകും, ഐഡിയോളജികൾ പ്രസക്തി നഷ്ടപ്പെടും, രാഷ്ട്രീയ ശൂന്യതയിൽ നിന്നുയരുന്നത് നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയാത്ത പുതിയ ശക്തികളായിരിക്കും. ജനാധിപത്യം തുടരും, പക്ഷേ അതിന്റെ ഉള്ളടക്കം മാറിപ്പോകും ഒരു പ്രകടനമായി, ഒരു നാടകമായി, യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരു സംവിധാനമായി.