മനുഷ്യരാശി ഇന്ന് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മാനസികാരോഗ്യ പ്രതിസന്ധികളിലൊന്നിലൂടെ കടന്നുപോകുകയാണ്. ലോകം ശാസ്ത്രത്തിലും സാങ്കേതികവിദ്യയിലും അതിവേഗം മുന്നേറുമ്പോഴും മനുഷ്യരുടെ മനസ്സ് നിശ്ശബ്ദമായി തകർന്നുപോകുകയാണ് എന്നതാണ് ഏറ്റവും വലിയ വിരോധാഭാസം. ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയായ World Health Organization പുറത്തുവിട്ട പുതിയ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഈ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അതീവ ഭീതിജനകമായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ലോകത്ത് ഇന്ന് ഓരോ എട്ടുപേരിൽ ഒരാൾ ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള മാനസിക അസ്വാസ്ഥ്യത്തിന്റെ ഇരയാണ്. അതായത് ഒരു ബില്യണിലധികം ആളുകൾ മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങളുമായി ജീവിക്കുന്നു. മനുഷ്യരുടെ ചിന്തകളെയും വികാരങ്ങളെയും ബന്ധങ്ങളെയും ജീവിതസാധ്യതകളെയും മൗനമായി വിഴുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ആഗോള ദുരന്തമാണ് ഇന്ന് മാനസികാരോഗ്യ പ്രതിസന്ധി. ഏറ്റവും ഭീകരമായ കണക്ക് ആത്മഹത്യകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ലോകത്ത് ഓരോ വർഷവും ഏഴുലക്ഷത്തിലധികം ആളുകൾ ആത്മഹത്യ ചെയ്യുന്നു. ഓരോ 43 സെക്കന്റിലും ഒരാൾ സ്വന്തം ജീവൻ അവസാനിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് ഈ ലേഖനം വായിച്ചുതീരും മുമ്പ് പോലും ലോകത്തിന്റെ എവിടെയോ ഒരാൾ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടാകും. അതിലും വേദനാജനകമായ യാഥാർത്ഥ്യം, ആത്മഹത്യ ഇന്ന് 15 മുതൽ 29 വയസ്സ് വരെയുള്ള യുവാക്കളിൽ മരണത്തിനുള്ള പ്രധാന കാരണങ്ങളിൽ ഒന്നായി മാറിയിരിക്കുന്നു എന്നതാണ്.
ഈ പ്രതിസന്ധിയെ വെറും വ്യക്തിപരമായ ബലഹീനതയായി കാണാൻ കഴിയില്ല. ഇത് ലോകത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ ഘടനകളുടെ തകർച്ചയുമായി ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. തൊഴിലില്ലായ്മ, കടബാധ്യത, സാമ്പത്തിക അസമത്വം, യുദ്ധങ്ങൾ, കുടിയേറ്റം, കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധി, കുടുംബവിഘടനം, ഡിജിറ്റൽ ഏകാന്തത, അതിരൂക്ഷമായ മത്സരം — എല്ലാം ചേർന്നാണ് മനുഷ്യരുടെ മനസ്സുകളെ തകർക്കുന്നത്. കോവിഡ് മഹാമാരി ഈ പ്രതിസന്ധിയെ അനന്തമായി വഷളാക്കി. ലോക്ക്ഡൗണുകളും സാമൂഹിക അകലം പാലിക്കലും സാമ്പത്തിക തകർച്ചയും മരണഭീതിയും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള കോടിക്കണക്കിന് ആളുകളെ മാനസികമായി തകർത്തു. കോവിഡ് വൈറസ് ശരീരങ്ങളെ മാത്രമല്ല ആക്രമിച്ചത്; മനുഷ്യരുടെ മനസ്സുകളെയും അതി ക്രൂരമായി തകർത്തു. കോവിഡ് കാലത്തിന് ശേഷം വിഷാദരോഗവും ആകാംക്ഷാരോഗവും ലോകവ്യാപകമായി കുത്തനെ വർധിച്ചതായി WHO വ്യക്തമാക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് യുവാക്കളും സ്ത്രീകളും തൊഴിലാളികളും വിദ്യാർത്ഥികളും വയോജനങ്ങളും കൂടുതൽ ഗുരുതരമായ മാനസിക പ്രതിസന്ധികളിലേക്ക് തള്ളിക്കൊണ്ടുപോയി.
ഇന്ന് മനുഷ്യർ ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ലാത്ത രീതിയിൽ “കണക്റ്റഡ്” ആണെങ്കിലും അത്രയേറെ ഏകാന്തരാണ്. സോഷ്യൽ മീഡിയ മനുഷ്യജീവിതത്തെ ഒരു പ്രകടനമാക്കി മാറ്റി. ആളുകൾ അവരുടെ സന്തോഷത്തിന്റെ കൃത്രിമ ചിത്രങ്ങൾ ലോകത്തിന് മുന്നിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഉള്ളിൽ അവർ തകർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. മറ്റുള്ളവരുടെ വിജയങ്ങളും സൗന്ദര്യവും ആഡംബരവും നിരന്തരം കാണുന്ന ഒരു തലമുറ സ്വന്തജീവിതത്തെ പരാജയമായി കാണാൻ തുടങ്ങി. ഇൻസ്റ്റഗ്രാമും ടിക്ടോക്കും ഫേസ്ബുക്കും വിനോദമാധ്യമങ്ങൾ മാത്രമല്ല, ആത്മാഭിമാനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശക്തമായ മനഃശാസ്ത്ര യന്ത്രങ്ങളായി മാറി. ലൈക്കുകളും ഫോളോവേഴ്സും അംഗീകാരത്തിന്റെ പുതിയ അളവുകോലുകളായി. യുവാക്കൾക്ക് ഇനി ശാന്തതയില്ല, വിശ്രമമില്ല, പരാജയപ്പെടാനുള്ള അവകാശമില്ല. പരീക്ഷ, ജോലി, കരിയർ, സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ, സാമൂഹിക അംഗീകാരം, ശരീരസൗന്ദര്യം, ബന്ധങ്ങൾ — എല്ലാം ഒരേസമയം അവരുടെ തലയിൽ പതിക്കുന്നു. അതിന്റെ ഫലമായി ഒരു മുഴുവൻ തലമുറ നിശ്ശബ്ദമായ മാനസിക ക്ഷീണത്തിലൂടെ ജീവിക്കുകയാണ്.
സ്ത്രീകളിൽ വിഷാദവും ആകാംക്ഷയും കൂടുതലായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ പുരുഷന്മാരിൽ ആത്മഹത്യയും ലഹരി ഉപയോഗവും ആക്രമണ സ്വഭാവവും കൂടുതലാണെന്ന് WHO റിപ്പോർട്ടുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. കാരണം സമൂഹം പുരുഷന്മാരെ കരയാൻ പഠിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. “ആൺകുട്ടികൾ കരയരുത്”, “ബലഹീനത കാണിക്കരുത്”, “മനസ്സുറച്ച് നിൽക്കണം” എന്ന പിതൃസത്താധിഷ്ഠിത പരിശീലനം പുരുഷന്മാരെ അവരുടെ വേദനകൾ അടിച്ചമർത്താൻ നിർബന്ധിതരാക്കി. അതിന്റെ ഫലമായി അവർ പലപ്പോഴും അക്രമത്തിലേക്കോ ലഹരിയിലേക്കോ ആത്മനാശത്തിലേക്കോ വഴുതിവീഴുന്നു. സ്ത്രീകൾക്ക് മറുവശത്ത് കുടുംബഭാരം, സാമ്പത്തിക ആശ്രിതാവസ്ഥ, ലൈംഗിക അതിക്രമങ്ങൾ, തൊഴിൽ-കുടുംബ ഇരട്ടഭാരം, സാമൂഹിക നിയന്ത്രണങ്ങൾ എന്നിവ മാനസികാരോഗ്യത്തെ തകർക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ രണ്ടുപ്രശ്നങ്ങളെയും സമൂഹം ഇന്നും വ്യക്തിപരമായ പരാജയമായി കാണുകയാണ്.
മാനസികാരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സർക്കാരുകളുടെ സമീപനവും അതീവ നിരാശാജനകമാണ്. ലോക രാജ്യങ്ങൾ അവരുടെ ആരോഗ്യ ബജറ്റിന്റെ ശരാശരി വെറും രണ്ട് ശതമാനം മാത്രമാണ് മാനസികാരോഗ്യത്തിനായി ചെലവഴിക്കുന്നത്. ആശുപത്രികൾ പണിയപ്പെടുന്നു, പക്ഷേ കൗൺസിലർമാർ ഇല്ല. മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾ വർധിക്കുന്നു, പക്ഷേ സൈക്ക്യാട്രിസ്റ്റുകളുടെ ക്ഷാമം രൂക്ഷമാണ്. ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ മാനസികാരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ ഇന്നും അപൂർവമാണ്. ഇന്ത്യ പോലുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ ഇന്നും മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങളെ “പൈശാചികം”, “വിശ്വാസക്കുറവ്”, “കുടുംബ നാണക്കേട്” എന്ന നിലയിലാണ് പലരും കാണുന്നത്. ചികിത്സ തേടുന്നതിനെക്കാൾ പ്രശ്നം മറയ്ക്കാനാണ് കുടുംബങ്ങൾ ശ്രമിക്കുന്നത്. പലരും ആശുപത്രിയിലെത്തുമ്പോഴേക്കും അവർ അതീവ ഗുരുതരമായ അവസ്ഥകളിലേക്ക് തള്ളപ്പെട്ടിരിക്കും.
ദാരിദ്ര്യവും മാനസികാരോഗ്യവും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ച ഒരു ക്രൂര ചക്രവ്യൂഹമാണ്. ദാരിദ്ര്യം മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ മനുഷ്യരെ കൂടുതൽ ദാരിദ്ര്യത്തിലേക്ക് തള്ളുന്നു. ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരു തൊഴിലാളി ആത്മഹത്യ ചെയ്യുമ്പോൾ അത് വ്യക്തിപരമായ പരാജയമല്ല; അത് സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയുടെ പരാജയമാണ്. പരീക്ഷാഭാരത്തിൽ ഒരു വിദ്യാർത്ഥി ജീവനൊടുക്കുമ്പോൾ അത് കുടുംബത്തിന്റെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല; അത് വിദ്യാഭ്യാസ സംവിധാനത്തിന്റെ ക്രൂരതയുമാണ്. യുദ്ധങ്ങളിൽ നിന്നും കുടിയേറ്റങ്ങളിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെട്ട് ജീവിക്കുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ PTSD പോലുള്ള ഗുരുതര മാനസിക അസ്വാസ്ഥ്യങ്ങളുമായി ജീവിക്കുകയാണ്. എന്നാൽ ലോക രാഷ്ട്രീയത്തിന് അവരുടെ മനസ്സുകളെക്കാൾ അതിർത്തികളിലാണ് കൂടുതൽ താൽപര്യം.
ഇന്ന് മനുഷ്യർക്ക് ഏറ്റവും ആവശ്യമായത് കൂടുതൽ സാങ്കേതികവിദ്യയല്ല; കൂടുതൽ മാനുഷികതയാണ്. ആളുകളെ വിധിയെഴുതാതെ കേൾക്കാൻ സമൂഹം പഠിക്കണം. “നിനക്ക് എന്താണ് പ്രശ്നം?” എന്ന് ചോദിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് “നിനക്ക് സുഖമാണോ?” എന്ന് ചോദിക്കാൻ കുടുംബങ്ങൾ പഠിക്കണം. സ്കൂളുകൾ കുട്ടികളെ മാർക്ക് നേടാൻ മാത്രമല്ല, വികാരങ്ങളെ കൈകാര്യം ചെയ്യാനും പഠിപ്പിക്കണം. ജോലി സ്ഥലങ്ങൾ മനുഷ്യരെ യന്ത്രങ്ങളായി കാണുന്നത് അവസാനിപ്പിക്കണം. സഹായം തേടുന്നത് ബലഹീനതയല്ലെന്ന് സമൂഹം അംഗീകരിക്കണം. തെറാപ്പിയും കൗൺസിലിംഗും മരുന്നുകളും അപമാനമല്ല, ജീവൻ രക്ഷിക്കുന്ന ഉപാധികളാണെന്ന് തിരിച്ചറിയണം.
ഉറക്കം, വിശ്രമം, വ്യായാമം, യോഗ, ധ്യാനം, കല, സംഗീതം, സൗഹൃദങ്ങൾ, കുടുംബബന്ധങ്ങൾ, പ്രകൃതിയോട് അടുപ്പം — ഇവയെല്ലാം ആഡംബരങ്ങളല്ല; മാനസികാരോഗ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങളാണ്. എന്നാൽ ഇന്നത്തെ വിപണിനിർണിത ലോകം മനുഷ്യരെ നിരന്തരം ഉൽപ്പാദന യന്ത്രങ്ങളാക്കി മാറ്റുകയാണ്. ആളുകൾ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു, പക്ഷേ വിശ്രമിക്കാൻ അനുവാദമില്ല. ആളുകൾ കരയുന്നു, പക്ഷേ ആരും കേൾക്കുന്നില്ല. ആളുകൾ ജീവിക്കുന്നു, പക്ഷേ പലർക്കും ജീവിതവുമായി ബന്ധം നഷ്ടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ലോകം ഇന്ന് ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസിനെയും ബഹിരാകാശ യാത്രകളെയും കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ അതേ ലോകത്ത് കോടിക്കണക്കിന് ആളുകൾ രാവിലെ എഴുന്നേൽക്കാൻ പോലും മാനസിക ശക്തി കണ്ടെത്താനാവാതെ ജീവിക്കുന്നു എന്നതാണ് ഏറ്റവും വലിയ മനുഷ്യവിരുദ്ധ യാഥാർത്ഥ്യം. മനുഷ്യരുടെ മനസ്സുകൾ തകർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ഒരു സമൂഹത്തിനും യഥാർത്ഥ വികസനം അവകാശപ്പെടാൻ കഴിയില്ല. കാരണം ഉയർന്ന കെട്ടിടങ്ങളും വേഗമേറിയ ഇന്റർനെറ്റും വളരുന്ന GDPയും മനുഷ്യരുടെ ഉള്ളിലെ ഇരുട്ട് മാറ്റില്ല. ഓരോ 43 സെക്കന്റിലും ഒരു ജീവൻ നഷ്ടമാകുന്ന ലോകം വികസിത ലോകമല്ല; അത് നിശ്ശബ്ദമായി തകർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ലോകമാണ്.