പശ്ചിമേഷ്യയിൽ സംഘർഷം ശക്തമാകുമ്പോൾ ലോകമാധ്യമങ്ങളുടെ സ്ക്രീനുകളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ഒരു പേര് ഉണ്ട് — Strait of Hormuz. വാർത്താ ചാനലുകളുടെ അടിയന്തര തലക്കെട്ടുകളിലും വിശകലനങ്ങളിലും ഈ പേര് ഇന്ന് എണ്ണ, യുദ്ധക്കപ്പലുകൾ, സൈനിക സംഘർഷം, ഗ്ലോബൽ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ എന്നിങ്ങനെ പല ആശങ്കകളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്ന എണ്ണ കപ്പലുകളുടെ പ്രധാന പാതയായതിനാൽ തന്നെ ഈ കടലിടുക്ക് അന്താരാഷ്ട്ര രാഷ്ട്രീയത്തിൽ അസാധാരണമായ പ്രാധാന്യം നേടിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ ഭൂപടങ്ങളും തന്ത്രങ്ങളും നിറഞ്ഞ വാർത്തകളുടെ ഇടയിൽ ഒരുപാട് കാര്യങ്ങൾ നമ്മൾ മറക്കുന്നു. ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് ഒരു സൈനിക ഭൂപടത്തിലെ ചുവന്ന വരയല്ല; അത് മനുഷ്യരുടെ ജീവിതങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു ജലപാതയാണ്.
പെർഷ്യൻ ഗൾഫിനെയും ഒമാൻ കടലിനെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഈ കടലിടുക്കിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് ഇറാനും തെക്കുഭാഗത്ത് ഒമാനിലെ മുസന്ദം പ്രദേശവുമാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഏറ്റവും ഇടുങ്ങിയ ഭാഗത്ത് ഇതിന്റെ വീതി ഏകദേശം മുപ്പത് മുതൽ നാല്പത് കിലോമീറ്റർ വരെ മാത്രമാണ്. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ചെറുതായെങ്കിലും ലോക സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ ശ്വാസനാളമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു പ്രദേശമാണിത്. കാരണം ലോകത്തിലെ കടൽമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ കൊണ്ടുപോകുന്ന എണ്ണയുടെ വലിയൊരു വിഹിതം ഈ ജലപാതയിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ ഇവിടെ ഉണ്ടാകുന്ന ചെറിയൊരു സംഘർഷം പോലും അന്താരാഷ്ട്ര വിപണിയിൽ വലിയ സാമ്പത്തിക പ്രതിഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയും.
ഈ കടലിടുക്കിലൂടെ എണ്ണ കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്ന പ്രധാന രാജ്യങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് Saudi Arabia, Iran, Iraq, Kuwait, United Arab Emirates തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളാണ്. ലോക വിപണിയിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന എണ്ണയുടെ വലിയൊരു പങ്ക് ഈ പ്രദേശത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ തന്നെ ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് അന്താരാഷ്ട്ര രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സ്ഥിരമായ ചർച്ചാവിഷയമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഇറാനും അമേരിക്കയും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി രാജ്യങ്ങൾ ഈ പ്രദേശത്ത് ശക്തമായ സൈനിക സാന്നിധ്യം നിലനിർത്തുന്നു. സംഘർഷം രൂക്ഷമാകുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഇറാൻ ഈ കടലിടുക്ക് അടയ്ക്കാമെന്ന മുന്നറിയിപ്പ് നൽകാറുണ്ട്. അങ്ങനെ സംഭവിച്ചാൽ ലോക സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് വലിയ ആഘാതം ഉണ്ടാകുമെന്ന് വിദഗ്ധർ നിരന്തരം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നുണ്ട്.
എന്നാൽ ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ രാഷ്ട്രീയ-സൈനിക ചർച്ചകൾക്കിടയിൽ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതങ്ങൾ പലപ്പോഴും കാണാതാകുന്നു. വാർത്തകളിൽ നമ്മൾ കാണുന്നത് എണ്ണ ടാങ്കറുകളെയും യുദ്ധക്കപ്പലുകളെയും കുറിച്ചാണ്. എന്നാൽ ഈ കടൽപ്രദേശത്തിന്റെ തീരങ്ങളിൽ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതം സാധാരണയായി തുടരുന്നു. മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ കടലിലേക്ക് പോകുന്നു, കുട്ടികൾ കടൽത്തീരങ്ങളിൽ കളിക്കുന്നു, പ്രവാസി തൊഴിലാളികൾ അവരുടെ കുടുംബങ്ങൾക്ക് പണം അയയ്ക്കാൻ ദിവസവും കഠിനമായി ജോലി ചെയ്യുന്നു. ഒരു പ്രദേശത്തെ വെറും സൈനിക ഭൂപടമായി കാണുന്ന പ്രവണത ആ പ്രദേശത്തെ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന ഒന്നാണ്.
പശ്ചിമേഷ്യയിലെ പല നഗരങ്ങളും ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്രവാസികളുടെ ജീവിതങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ടവയാണ്. ലക്ഷക്കണക്കിന് ദക്ഷിണേഷ്യക്കാരും ആഫ്രിക്കക്കാരും ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നു. നിർമാണ തൊഴിലാളികൾ, ഡ്രൈവർമാർ, കടക്കാരൻമാർ, ഹോട്ടൽ തൊഴിലാളികൾ, നഗര ശുചീകരണ തൊഴിലാളികൾ — ഇവരാണ് ആ രാജ്യങ്ങളുടെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ അടിത്തറ. അതേസമയം ഉയർന്ന ശമ്പളമുള്ള പ്രവാസികളും അവിടെ ഉണ്ട്: എഞ്ചിനീയർമാർ, ബാങ്കർമാർ, മാനേജർമാർ, അധ്യാപകർ. എന്നാൽ ഈ രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളുടെയും ജീവിത സാഹചര്യങ്ങൾ വളരെ വ്യത്യസ്തമാണ്. കുറഞ്ഞ ശമ്പളമുള്ള തൊഴിലാളികളാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ദുരിതങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നത്. കടുത്ത വേനലിൽ നിർമ്മാണ സ്ഥലങ്ങളിൽ ജോലി ചെയ്യേണ്ടി വരുന്നു, ചിലപ്പോൾ മതിയായ സുരക്ഷയോ വിശ്രമമോ പോലും ലഭിക്കാതെ.
ഇവരെ “ലേബർ എക്സ്പോർട്ട്” എന്ന സാമ്പത്തിക പദം ഉപയോഗിച്ച് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് പലപ്പോഴും മനുഷ്യരെ വസ്തുക്കളായി കാണുന്ന സമീപനമായി മാറുന്നു. ഒരു മനുഷ്യൻ ഒരു വസ്തു അല്ല. ഒരു സോപ്പ് കട്ട പോലെ ഒരു രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് അയക്കപ്പെടുന്ന സാധനം അല്ല. അവർക്കു കുടുംബങ്ങളുണ്ട്, ഓർമ്മകളുണ്ട്, സ്വപ്നങ്ങളുണ്ട്. അവർ ജോലി ചെയ്യുന്ന നഗരങ്ങളുടെ സംസ്കാരത്തെയും സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തെയും അവർ തന്നെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു.
പശ്ചിമേഷ്യയിലെ രാഷ്ട്രീയത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ ചരിത്രം കൂടി പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് പുറത്തുനിന്നുള്ള ഇടപെടലുകൾക്ക് ദീർഘമായ ഒരു ചരിത്രമുണ്ട്. 1953-ൽ ഇറാനിൽ ജനാധിപത്യമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നേതാവായ Mohammad Mosaddegh അധികാരത്തിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഇറാന്റെ എണ്ണ വ്യവസായം ദേശീയവൽക്കരിക്കാൻ നടത്തിയ ശ്രമമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണത്തെ അട്ടിമറിക്കാൻ കാരണമായത്. ഈ സംഭവത്തിൽ അമേരിക്കയും ബ്രിട്ടനും നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചതായി പിന്നീട് ചരിത്ര പഠനങ്ങൾ തെളിയിച്ചു.
അതുപോലെ 2003-ൽ ഇറാഖിനെതിരെ യുദ്ധം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ George W. Bushയും Tony Blairയും “വിനാശകരമായ ആയുധങ്ങൾ” എന്ന കാരണമാണ് ലോകത്തിന് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിച്ചത്. പിന്നീട് ആ ആരോപണങ്ങൾക്ക് യാഥാർത്ഥ്യ അടിസ്ഥാനമില്ലെന്ന് തെളിഞ്ഞു. ഈ സംഭവങ്ങൾ പലർക്കും ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം ഉയർത്തുന്നു: പശ്ചിമേഷ്യയിലെ യുദ്ധങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ജനാധിപത്യത്തിനും മനുഷ്യാവകാശങ്ങൾക്കും വേണ്ടിയാണോ, അതോ ലോക ശക്തികൾ തമ്മിലുള്ള സ്വാധീനത്തിന്റെയും വിഭവ നിയന്ത്രണത്തിന്റെയും പോരാട്ടമാണോ?
പശ്ചിമേഷ്യയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയിൽ ഒരേസമയം പല സത്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. ഇറാനിലെ ഭരണകൂടം മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നത് സത്യമാണ്. എന്നാൽ അതേ സമയം യുദ്ധം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ ആദ്യം ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്നത് സാധാരണ ജനങ്ങളാണെന്നതും സത്യമാണ്. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണകൂടത്തെ വിമർശിക്കുന്നത് മറ്റൊരു രാജ്യത്തിന്റെ സൈനികാക്രമണത്തെ ന്യായീകരിക്കണമെന്നില്ല. ലോക രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണത ഇതിലാണ്.
ഇന്ന് ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് ലോക സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോക്ക്പോയിന്റുകളിലൊന്നായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. എന്നാൽ ഈ പ്രദേശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ വെറും സൈനിക തന്ത്രങ്ങളിലേക്കോ എണ്ണ വിപണിയിലേക്കോ മാത്രം ചുരുക്കുന്നത് ഒരു വലിയ തെറ്റായിരിക്കും. കാരണം ഓരോ ഭൂപടത്തിന്റെയും പിന്നിൽ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതങ്ങൾ ഉണ്ട്. പ്രവാസി തൊഴിലാളികളുടെ സ്വപ്നങ്ങൾ, മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളുടെ കുടുംബങ്ങൾ, കടൽത്തീര നഗരങ്ങളുടെ സാധാരണ ദിനചര്യ — ഇവയെല്ലാം ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ചരിത്രമാണ്.
ലോക രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ചർച്ചകളിൽ പലപ്പോഴും എണ്ണയുടെ വിലയാണ് പ്രധാന വാർത്തയായി മാറുന്നത്. എന്നാൽ യുദ്ധം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നത് മനുഷ്യരുടെ ജീവിതങ്ങളാണ്. വീടുകൾ തകർന്നുപോകുന്നു, കുടുംബങ്ങൾ വേർപിരിയുന്നു, കുട്ടികളുടെ ഭാവി അനിശ്ചിതത്വത്തിലാകുന്നു. ഭൂപടങ്ങളിലെ വരകൾ മാറാം, സൈനിക ശക്തികളുടെ തുലനം മാറാം, പക്ഷേ നഷ്ടപ്പെട്ട മനുഷ്യജീവിതങ്ങൾ തിരിച്ചുകിട്ടുകയില്ല.
അതുകൊണ്ട് ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ നമ്മൾ ഓർക്കേണ്ട ഒരു അടിസ്ഥാന സത്യം ഉണ്ട്. ഇത് വെറും എണ്ണക്കപ്പലുകളുടെ പാതയല്ല. ഇത് മനുഷ്യരുടെ ജീവിതങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്ന ഒരു കടലാണ്. ലോക സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ ശ്വാസനാളമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഈ ജലപാത യഥാർത്ഥത്തിൽ അനവധി മനുഷ്യരുടെ ഓർമ്മകളുടെയും സ്വപ്നങ്ങളുടെയും വഴിയാണ്. യുദ്ധത്തിന്റെ ഭൂപടങ്ങൾക്കപ്പുറം ആ മനുഷ്യരെ കാണാൻ ലോകം പഠിക്കേണ്ട സമയം ഇതാണ്. കാരണം അവസാനമായി ഒരു സത്യം മാത്രം നിലനിൽക്കും — മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ വില ഒരിക്കലും എണ്ണയുടെ വിലയെക്കാൾ കുറയാൻ പാടില്ല.