ഇന്ത്യൻ കോർപ്പറേറ്റ് ചരിത്രത്തിൽ അക്കൗണ്ടിങ് വിവാദങ്ങൾ പുതിയ കാര്യമല്ല. എന്നാൽ എല്ലാ വിവാദങ്ങൾക്കും ഒരേ പ്രാധാന്യമില്ല. ചിലത് ഒരു കമ്പനിയുടെ പരാജയമായി മാത്രം രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടും. ചിലത് ഒരു മേഖലയിലെ നിയന്ത്രണ വീഴ്ചകളായി വിലയിരുത്തപ്പെടും. എന്നാൽ അപൂർവമായി ചില കേസുകൾ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ മുഴുവൻ കോർപ്പറേറ്റ് ഗവർണൻസ് സംവിധാനത്തെയും, ഓഡിറ്റ് സംവിധാനത്തെയും, സ്ഥാപന നിക്ഷേപകരുടെ തീരുമാനമെടുക്കൽ പ്രക്രിയയെയും, നിയന്ത്രണ ഏജൻസികളുടെ മേൽനോട്ട ശേഷിയെയും ഒരേസമയം ചോദ്യം ചെയ്യുന്നവയായി മാറും. രാജേഷ് എക്സ്പോർട്സിനെതിരെ സെക്യൂരിറ്റീസ് ആൻഡ് എക്സ്ചേഞ്ച് ബോർഡ് ഓഫ് ഇന്ത്യ (SEBI) ഉന്നയിച്ചിരിക്കുന്ന ആരോപണങ്ങൾ അത്തരമൊരു വിഭാഗത്തിൽപ്പെടാൻ സാധ്യതയുള്ളതാണ്.
ഈ കേസിനെ ശ്രദ്ധേയമാക്കുന്നത് ആരോപണത്തിന്റെ സ്വഭാവം മാത്രമല്ല; അതിന്റെ വ്യാപ്തിയാണ്. സെബിയുടെ ഇടക്കാല ഉത്തരവിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന ₹15.15 ലക്ഷം കോടി രൂപയുടെ വരുമാന പൊരുത്തക്കേട് ഇന്ത്യൻ കോർപ്പറേറ്റ് ചരിത്രത്തിൽ മുമ്പ് കേട്ടിട്ടില്ലാത്ത തോതിലുള്ളതാണ്. ഈ സംഖ്യയെ വെറും അക്കൗണ്ടിങ് പദപ്രയോഗങ്ങളുടെ പരിധിയിൽ ഒതുക്കിക്കാണാനാവില്ല. അത് നിരവധി സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ വാർഷിക ബജറ്റുകളെ മറികടക്കുന്ന അളവാണ്. നിരവധി രാജ്യങ്ങളുടെ മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനത്തോട് താരതമ്യം ചെയ്യാവുന്ന അളവാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ ആരോപണങ്ങൾ ഒടുവിൽ തെളിയിക്കപ്പെടുമോ ഇല്ലയോ എന്ന ചോദ്യത്തിന് അപ്പുറം, ഇത്തരമൊരു സാമ്പത്തിക ചിത്രം വർഷങ്ങളോളം വിപണിയിൽ എങ്ങനെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു എന്നതാണ് കൂടുതൽ പ്രസക്തമായ ചോദ്യം.
ഒരു ആധുനിക കോർപ്പറേറ്റിന്റെ മൂല്യം നിർണയിക്കപ്പെടുന്നത് അതിന്റെ പ്രഖ്യാപിത വരുമാനം, ലാഭം, ആസ്തികൾ, ഭാവി വളർച്ചാ സാധ്യതകൾ എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്. നിക്ഷേപകർ ഒരു കമ്പനിയുടെ വാർഷിക റിപ്പോർട്ടുകൾ, ഓഡിറ്റുചെയ്ത സാമ്പത്തിക പ്രസ്താവനകൾ, മാനേജ്മെന്റ് വിശദീകരണങ്ങൾ, വിശകലന റിപ്പോർട്ടുകൾ എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ചാണ് തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്നത്. ഈ സമ്പൂർണ പ്രക്രിയയുടെ അടിസ്ഥാനം വിശ്വാസമാണ്. മാനേജ്മെന്റ് തയ്യാറാക്കുന്ന സാമ്പത്തിക കണക്കുകൾ വിശ്വസനീയമാണെന്നും അവയെ പരിശോധിക്കുന്ന ഓഡിറ്റർമാർ ആവശ്യമായ ജാഗ്രത പാലിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും നിയന്ത്രണ സംവിധാനങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടെന്നും ഉള്ള വിശ്വാസം. ഈ വിശ്വാസ ശൃംഖലയാണ് ആധുനിക മൂലധന വിപണികളുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമതയുടെ അടിത്തറ.
രാജേഷ് എക്സ്പോർട്സ് കേസിൽ ഉയരുന്ന അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യം ഈ വിശ്വാസ ശൃംഖലയുടെ കരുത്തിനെക്കുറിച്ചാണ്. സെബിയുടെ ആരോപണങ്ങൾ ശരിയാണെങ്കിൽ, വർഷങ്ങളായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്ന വരുമാനവും അതിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ബിസിനസ് രേഖകളും തമ്മിൽ ഗൗരവമായ പൊരുത്തക്കേടുകൾ നിലനിന്നിരുന്നു എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. അങ്ങനെയാണെങ്കിൽ, ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾ എങ്ങനെ വർഷങ്ങളോളം ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടാതെ പോയി എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്തേണ്ടി വരും.
ഇവിടെയാണ് സ്ഥാപന നിക്ഷേപകരുടെ പങ്ക് പ്രസക്തമാകുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച് ലൈഫ് ഇൻഷുറൻസ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ (LIC) പോലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പങ്ക്. രാജേഷ് എക്സ്പോർട്സിലെ ഏകദേശം 10.8 ശതമാനം ഓഹരി പങ്കാളിത്തത്തോടെ LIC കമ്പനിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പൊതുമേഖലാ നിക്ഷേപകരിൽ ഒന്നായിരുന്നു. ഇത് ഒരു സാധാരണ നിക്ഷേപ തീരുമാനമല്ല. ഇന്ത്യയിലെ കോടിക്കണക്കിന് പോളിസി ഉടമകളുടെ സമ്പാദ്യത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഒരു സ്ഥാപനത്തിന്റെ മൂലധന വിന്യാസ തീരുമാനമാണ്.
LICയുടെ നിക്ഷേപങ്ങളുടെ സ്വഭാവം മറ്റ് സ്വകാര്യ നിക്ഷേപകരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. ഒരു വ്യക്തിഗത നിക്ഷേപകൻ തെറ്റായ തീരുമാനമെടുത്താൽ അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വന്തം സമ്പത്തിലേക്ക് മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടും. എന്നാൽ LIC പോലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത് കോടിക്കണക്കിന് ഇന്ത്യൻ കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഭവങ്ങളാണ്. അതിനാൽ ഇത്തരം സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നിക്ഷേപ തീരുമാനങ്ങൾക്ക് ഉയർന്ന നിലവാരത്തിലുള്ള ഗവേഷണവും നിരീക്ഷണവും റിസ്ക് വിലയിരുത്തലും ഉണ്ടായിരിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷ സ്വാഭാവികമാണ്.
കമ്പനിയുടെ വിപണി മൂല്യം ഏകദേശം ₹30,000 കോടി രൂപയിലധികം ആയിരുന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ LICയുടെ ഓഹരി പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ മൂല്യം ₹3,000 കോടിയിലധികം ആയിരുന്നു. പിന്നീട് കമ്പനിയുടെ ഓഹരി മൂല്യം ഇടിഞ്ഞതോടെ ഈ നിക്ഷേപത്തിന്റെ മൂല്യവും ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു. എന്നാൽ ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ടത് LICയ്ക്ക് എത്ര നഷ്ടമായി എന്ന ചോദ്യമല്ല. ഒരു വലിയ സ്ഥാപന നിക്ഷേപകൻ എന്ന നിലയിൽ കമ്പനി സംബന്ധിച്ച അപകടസാധ്യതകൾ തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ എന്ത് വെല്ലുവിളികളാണ് ഉണ്ടായത് എന്നതാണ് കൂടുതൽ പ്രസക്തമായ ചോദ്യം.
LICയെ മാത്രം ലക്ഷ്യമിടുന്നത് ഈ വിഷയത്തെ ലളിതവത്കരിക്കുന്നതായിരിക്കും. കാരണം ഈ കേസ് ഒരു സ്ഥാപനത്തിന്റെ പരാജയത്തെക്കുറിച്ചല്ല. ഒരു സമ്പൂർണ സംവിധാനത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമതയെക്കുറിച്ചാണ്. ഒരു ലിസ്റ്റഡ് കമ്പനിയുടെ സാമ്പത്തിക പ്രസ്താവനകൾ നിരവധി തലങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. മാനേജ്മെന്റ് അവ തയ്യാറാക്കുന്നു. ഓഡിറ്റർമാർ പരിശോധിക്കുന്നു. ഓഡിറ്റ് കമ്മിറ്റികൾ അവലോകനം ചെയ്യുന്നു. സ്വതന്ത്ര ഡയറക്ടർമാർ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നു. വിശകലന വിദഗ്ധർ അവ പഠിക്കുന്നു. സ്ഥാപന നിക്ഷേപകർ നിക്ഷേപ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്നു. നിയന്ത്രണ ഏജൻസികൾ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നു. ഈ ശൃംഖലയിലെ ഏതെങ്കിലും ഒരു കണ്ണി ദുർബലമാകുമ്പോൾ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. എന്നാൽ ഒരു വലിയ സാമ്പത്തിക പൊരുത്തക്കേട് വർഷങ്ങളോളം നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ ഒന്നിലധികം തലങ്ങളിൽ പരാജയങ്ങൾ സംഭവിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ലോക സാമ്പത്തിക ചരിത്രം ഇതിനുള്ള നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ നൽകുന്നു. അമേരിക്കയിലെ എൻറോൺ, ജർമനിയിലെ വയർകാർഡ്, ഇന്ത്യയിലെ സത്യം കമ്പ്യൂട്ടേഴ്സ് എന്നിവ ഓരോന്നും വ്യത്യസ്ത സാഹചര്യങ്ങളിലായിരുന്നുവെങ്കിലും അവയ്ക്കെല്ലാം പൊതുവായ ഒരു സവിശേഷത ഉണ്ടായിരുന്നു. വിപണിയുടെ വിശ്വാസം ഒരു ഘട്ടത്തിൽ കമ്പനിയുടെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക അവസ്ഥയെക്കാൾ ശക്തമായി പ്രവർത്തിച്ചു. കമ്പനികളുടെ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ, ഓഡിറ്റ് റിപ്പോർട്ടുകൾ, വിപണി വിലയിരുത്തലുകൾ എന്നിവ ചേർന്ന് ഒരു വിശ്വാസ അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ചു. പിന്നീട് ആ വിശ്വാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങൾ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ നഷ്ടം നേരിട്ടത് സാധാരണ നിക്ഷേപകരായിരുന്നു.
രാജേഷ് എക്സ്പോർട്സിന്റെ ബിസിനസ് മോഡലിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലെ സ്വർണ്ണ ശുദ്ധീകരണ സ്ഥാപനമായ വാൽക്കാംബി (Valcambi) ഉണ്ടായിരുന്നു.
ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഗോൾഡ് റിഫൈനറികളിലൊന്നായി അറിയപ്പെടുന്ന ഈ സ്ഥാപനത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളാണ് കമ്പനി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്ത വരുമാനത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗത്തിന് പിന്നിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത്.
സെബിയുടെ ആരോപണങ്ങൾ പ്രകാരം, അവിടെ നിന്നുള്ള ചില സാമ്പത്തിക വിവരങ്ങൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഗൗരവമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയെന്നാണ് പറയുന്നത്.
ഈ ആരോപണങ്ങൾ ശരിവെക്കപ്പെടുമോ എന്നത് നിയമ നടപടികളുടെ വിഷയമാണ്.
എന്നാൽ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്.
ഇന്ത്യയിലെ ഭൂരിഭാഗം നിക്ഷേപകർക്കും സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലെ ഒരു റിഫൈനറിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നേരിട്ട് പരിശോധിക്കാൻ കഴിയില്ല.
അവർ വിശ്വസിക്കുന്നത് വാർഷിക റിപ്പോർട്ടുകളെയും ഓഡിറ്റ് റിപ്പോർട്ടുകളെയും സ്ഥാപന നിക്ഷേപകരുടെ സാന്നിധ്യത്തെയുമാണ്.
രാജേഷ് എക്സ്പോർട്സ് വിവാദം അതേ ചോദ്യങ്ങൾ വീണ്ടും ഉയർത്തുന്നു. ഒരു കമ്പനിയുടെ വരുമാന സംഖ്യകൾ എത്രത്തോളം സ്വതന്ത്രമായി പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നു? വിദേശ അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സാമ്പത്തിക വിവരങ്ങൾ എത്രത്തോളം കൃത്യമായി പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നു? സ്ഥാപന നിക്ഷേപകർ അവരുടെ നിക്ഷേപ തീരുമാനങ്ങളിൽ പൊതുവായി ലഭ്യമായ വിവരങ്ങൾക്ക് അപ്പുറം എന്ത് തരത്തിലുള്ള പരിശോധനകളാണ് നടത്തുന്നത്? ഓഡിറ്റിന്റെ പരിധികൾ എന്തൊക്കെയാണ്? നിയന്ത്രണ ഏജൻസികൾക്ക് ലഭ്യമായ വിവരങ്ങളും അവരുടെ ഇടപെടൽ സമയവും മതിയായതാണോ?
ഇവ വെറും രാജേഷ് എക്സ്പോർട്സുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചോദ്യങ്ങളല്ല. ഇന്ത്യൻ മൂലധന വിപണിയുടെ വിശ്വാസ്യതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചോദ്യങ്ങളാണ്.
കാരണം മൂലധന വിപണികൾ നിയമങ്ങളാൽ മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. അവ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് വിശ്വാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്. ഒരു പോളിസി ഉടമ തന്റെ സമ്പാദ്യം LICയെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. LIC ആ പണം കമ്പനികളിൽ നിക്ഷേപിക്കുന്നു. കമ്പനികളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയെ ഓഡിറ്റർമാർ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. നിക്ഷേപകർ ആ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തലിനെ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഈ പരസ്പര വിശ്വാസ ശൃംഖലയാണ് സമ്പൂർണ സാമ്പത്തിക സംവിധാനത്തെ പ്രവർത്തനക്ഷമമാക്കുന്നത്.
അതുകൊണ്ടാണ് രാജേഷ് എക്സ്പോർട്സ് കേസ് ഒരു കമ്പനിയുടെയോ ഒരു പ്രമോട്ടറുടെയോ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണം മാത്രമല്ലാത്തത്. ഇത് ഇന്ത്യൻ കോർപ്പറേറ്റ് ഗവർണൻസ് സംവിധാനത്തിന്റെ പ്രതിരോധശേഷിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പരീക്ഷണമാണ്. സ്ഥാപന നിക്ഷേപകരുടെ ഉത്തരവാദിത്തത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു സംവാദമാണ്. ഓഡിറ്റ് സംവിധാനങ്ങളുടെ ഫലപ്രാപ്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിലയിരുത്തലാണ്. പൊതുജനങ്ങളുടെ സമ്പാദ്യം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തപരിധിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പുനർചിന്തനമാണ്.
സെബിയുടെ ആരോപണങ്ങൾ ഒടുവിൽ ശരിവെക്കപ്പെടുമോ എന്നത് നിയമപരവും നിയന്ത്രണപരവുമായ നടപടികളുടെ വിഷയമാണ്. എന്നാൽ അന്തിമ വിധി എന്തായാലും, ഈ കേസ് ഇതിനകം തന്നെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യമുയർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഒരു കമ്പനിയുടെ സാമ്പത്തിക കണക്കുകൾ, ഓഡിറ്റർമാരുടെ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തൽ, സ്ഥാപന നിക്ഷേപകരുടെ വിശ്വാസം, നിയന്ത്രണ ഏജൻസികളുടെ മേൽനോട്ടം എന്നിവ ഒരേ ദിശയിൽ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുമ്പോൾ പോലും യാഥാർത്ഥ്യം വ്യത്യസ്തമായിരിക്കാനുള്ള സാധ്യതയെക്കുറിച്ച് ഇന്ത്യൻ വിപണി മതിയായ ജാഗ്രത പുലർത്തുന്നുണ്ടോ?
ഈ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരമാണ് രാജേഷ് എക്സ്പോർട്സ് കേസിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രാധാന്യം നിർണയിക്കുക. കാരണം ഇവിടെ പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നത് ഒരു കമ്പനിയുടെ വരുമാന കണക്കുകൾ മാത്രമല്ല. ഇന്ത്യൻ മൂലധന വിപണിയുടെ വിശ്വാസ്യത തന്നെയാണ്.