ഭൂമിയില്ലാത്ത പെണ്ണുങ്ങൾ: ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സ്വത്തില്ലായ്മയുടെ ചരിത്രം

ഒരു സ്ത്രീയുടെ പേരിൽ ഒരു തുണ്ട് ഭൂമിയുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യം ഇന്ത്യയിൽ ഇത്രയും രാഷ്ട്രീയമായ മറ്റൊരു ചോദ്യമില്ല. കാരണം ഭൂമി ഇവിടെ ഒരു സ്വത്ത് മാത്രമല്ല; അത് അധികാരമാണ്, പൗരത്വമാണ്, സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയാണ്, കുടുംബത്തിലെ തീരുമാനാധികാരമാണ്, സമൂഹത്തിലെ ബഹുമതിയാണ്, തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറുന്ന സമ്പത്താണ്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ പേരിലുള്ള ഭൂമി അയാളുടെ സാമ്പത്തിക നിലയെ മാത്രം നിർവചിക്കുന്നില്ല; ആ വ്യക്തിയുടെ സാമൂഹിക ശബ്ദത്തിന്റെ ശക്തിയും അതിലൂടെ നിർണയിക്കപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സ്ത്രീകളുടെ ഭൂവുടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള കണക്കുകൾ സ്ത്രീകളുടെ സ്വത്തിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിലയിരുത്തലുമാണ്.

ഇന്ത്യയിൽ ഭൂമിയില്ലാത്തവരെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ ദീർഘകാലമായി നടക്കുന്നു. ഭൂസമരങ്ങൾ, ഭൂപരിഷ്കരണ നിയമങ്ങൾ, ആദിവാസികളുടെ വനാവകാശം, ദളിതരുടെ ഭൂമിയില്ലായ്മ, കർഷകരുടെ പ്രതിസന്ധി—ഇവയെല്ലാം സാമൂഹിക നീതിയുടെ ചർച്ചകളിൽ പ്രധാന വിഷയങ്ങളാണ്. എന്നാൽ ജനസംഖ്യയുടെ പകുതിയോളം വരുന്ന സ്ത്രീകളെ ഭൂരഹിതരായി കാണാൻ നമ്മുടെ രാഷ്ട്രീയവും ഗവേഷണവും ഏറെ വൈകിയാണ് തുടങ്ങിയത്. സ്ത്രീകൾ ഭൂമിയില്ലാത്തവരാണെന്ന സത്യം ഭൂമി നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ടല്ല; ഭൂമി ഒരിക്കലും അവരുടെ പേരിലായിരുന്നില്ല എന്നതാണ് കൂടുതൽ കഠിനമായ യാഥാർഥ്യം.

അടുത്തിടെ പുറത്തുവന്ന ദേശീയ കുടുംബാരോഗ്യ സർവേയുടെ ആറാം പതിപ്പ് ഈ യാഥാർഥ്യത്തെ വളരെ വ്യക്തമായി മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു. രാജ്യത്തെ വെറും 18.8 ശതമാനം കുടുംബങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് സ്ത്രീകളുടെ പേരിൽ ഭൂമിയോ വീടോ ഉള്ളത്. അതായത്, ഇന്ത്യയിലെ നാലിൽ മൂന്ന് കുടുംബങ്ങളല്ല, അഞ്ചിൽ നാലോളം കുടുംബങ്ങളിലും സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വതന്ത്രമായ സ്വത്തവകാശമില്ല. ഒരു ഭരണഘടന സമത്വം ഉറപ്പുനൽകുന്നുവെന്ന് പറയുമ്പോഴും, വിഭവങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥതയിൽ ഇത്രയും വലിയ അസമത്വം നിലനിൽക്കുന്നത് ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വൈരുധ്യമാണ്.

ഈ കണക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ ചരിത്രത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ ഭൂവുടമസ്ഥതയുടെ ചരിത്രം പ്രധാനമായും പുരുഷകേന്ദ്രിതമായിരുന്നു. കൃഷിയോഗ്യമായ ഭൂമി പിതാവിൽ നിന്ന് മകനിലേക്ക് കൈമാറുന്ന പാരമ്പര്യം നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലനിന്നു. വിവാഹം കഴിച്ച പെൺമക്കളെ “മറ്റൊരു കുടുംബത്തിലേക്ക് പോയവർ” എന്ന നിലയിലാണ് സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥ കണ്ടത്. വിവാഹസമയത്ത് നൽകിയ സ്ത്രീധനമാണ് അവരുടെ വിഹിതമെന്ന ധാരണ സമൂഹത്തിൽ ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞു. അതിനാൽ കുടുംബഭൂമിയുടെ അവകാശികളായി പുത്രന്മാരെയാണ് കണക്കാക്കിയത്. നിയമം മാറിയെങ്കിലും മനോഭാവം മാറിയില്ല.

1956-ലെ ഹിന്ദു പിൻഗാമി നിയമവും പിന്നീട് 2005-ലെ ഭേദഗതിയും പുത്രിമാർക്ക് സമാന അവകാശം നൽകി. പക്ഷേ നിയമത്തിന്റെ ഭാഷ മാറിയതുകൊണ്ട് മാത്രം ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥർ മാറിയില്ല. ഇന്ത്യയിലെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഇന്നും അനേകം സ്ത്രീകൾ സ്വന്തം പിതാവിന്റെ സ്വത്തിൽ നിയമപരമായി അവകാശമുള്ളവരാണെന്ന് പോലും അറിയുന്നില്ല. അറിയുന്നവരിൽ പലരും ആ അവകാശം ആവശ്യപ്പെടുന്നില്ല. കാരണം അത് കുടുംബബന്ധങ്ങൾ തകർക്കുമെന്ന ഭയം. സഹോദരന്മാരുമായുള്ള ബന്ധം നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന ആശങ്ക. മാതാപിതാക്കൾക്ക് ദുഃഖമുണ്ടാകുമെന്ന കുറ്റബോധം. നിയമത്തെക്കാൾ ശക്തമായ സാമൂഹിക സമ്മർദ്ദങ്ങളാണ് സ്ത്രീകളെ അവരുടെ അവകാശങ്ങളിൽ നിന്ന് അകറ്റുന്നത്.
സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞയായ ബീന അഗർവാൾ വർഷങ്ങളായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന ഒരു വസ്തുതയുണ്ട്: ഭൂമിയുള്ള സ്ത്രീയും ഭൂമിയില്ലാത്ത സ്ത്രീയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വരുമാനത്തിൽ മാത്രമല്ല, ജീവിതത്തിലെ എല്ലാ തീരുമാനങ്ങളിലും പ്രകടമാണ്. ഭൂമിയുള്ള സ്ത്രീക്ക് കുടുംബത്തിലെ ചർച്ചകളിൽ കൂടുതൽ സ്വാധീനമുണ്ട്. കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, ചികിത്സ, കൃഷി, വായ്പ, നിക്ഷേപം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ അവളുടെ അഭിപ്രായത്തിന് വില ലഭിക്കുന്നു. ഗാർഹിക പീഡനം നേരിടേണ്ടിവരുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ പോലും ഭൂമിയുള്ള സ്ത്രീക്ക് അതിനെതിരെ നിലകൊള്ളാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണെന്ന് നിരവധി പഠനങ്ങൾ തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. കാരണം അവൾക്ക് നഷ്ടപ്പെടാനുള്ളത് ഒരു ബന്ധം മാത്രമല്ല; ജീവിക്കാൻ ഒരു അടിത്തറയുമുണ്ട്.

ഇന്ത്യയിലെ സ്ത്രീകളുടെ ഭൂവുടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയെ സങ്കീർണമാക്കുന്നത് മറ്റൊരു കാര്യമാണ്. രേഖകളിൽ സ്ത്രീയുടെ പേരിൽ സ്വത്തുണ്ടെന്നത് യഥാർത്ഥ ഉടമസ്ഥതയാണോ? പല സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സ്ത്രീയുടെ പേരിൽ വീട് രജിസ്റ്റർ ചെയ്താൽ സ്റ്റാമ്പ് ഡ്യൂട്ടിയിലും രജിസ്ട്രേഷൻ ഫീസിലും ഇളവ് ലഭിക്കുന്നു. അതിനാൽ നികുതി ഇളവിനായി വീടുകൾ സ്ത്രീകളുടെ പേരിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ വീട് വിൽക്കാനുള്ള തീരുമാനം, പണയം വെക്കൽ, വാടകയ്ക്ക് നൽകൽ, കൃഷിഭൂമി ഉപയോഗിക്കൽ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ സ്ത്രീക്ക് യാതൊരു നിയന്ത്രണവുമില്ല. രേഖകളിൽ അവൾ ഉടമയാണ്; ജീവിതത്തിൽ അവൾക്ക് അധികാരമില്ല. ഈ വൈരുധ്യമാണ് ഇന്ത്യൻ സ്ത്രീകളുടെ സ്വത്തവകാശത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ദുരന്തം.

ഇവിടെയാണ് ദേശീയ കുടുംബാരോഗ്യ സർവേയും ദേശീയ വായ്പാ-നിക്ഷേപ സർവേയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത്. ഒരു സർവേ വീടും ഭൂമിയും ചേർത്ത് കണക്കാക്കുമ്പോൾ മറ്റൊന്ന് ഭൂമിയെ മാത്രം പരിശോധിക്കുന്നു. ഒന്ന് സ്ത്രീയുടെ മറുപടിയെ ആശ്രയിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊന്ന് രേഖകളെ ആശ്രയിക്കുന്നു. ഈ രണ്ട് രീതികളും പരിപൂർണമല്ല. പക്ഷേ രണ്ടും ഒരേ സന്ദേശമാണ് നൽകുന്നത്: സ്ത്രീകൾക്ക് ഇന്ത്യയിൽ ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥത വളരെ പരിമിതമാണ്.

ഇന്ത്യയിലെ ഭൂപരിഷ്കരണ ചരിത്രം പരിശോധിച്ചാലും സ്ത്രീകളുടെ പേരുകൾ അപൂർവമാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഭൂസീലിംഗ് നിയമങ്ങൾ ഭൂമി പുനർവിതരണം ചെയ്തെങ്കിലും ആ ഭൂമിയുടെ പട്ടയങ്ങൾ കൂടുതലും പുരുഷന്മാരുടെ പേരിലായിരുന്നു. കേരളവും പശ്ചിമബംഗാളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഭൂപരിഷ്കരണ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പോലും സ്ത്രീകളെ ഭൂമിയുടെ സ്വതന്ത്ര അവകാശികളായി പരിഗണിക്കുന്നതിൽ വലിയ പുരോഗതി ഉണ്ടായില്ല. ഭൂമി “കുടുംബത്തിന്” ലഭിച്ചു; എന്നാൽ കുടുംബം എന്നത് നിയമപരമായും സാമൂഹികമായും പുരുഷനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഘടകമായിരുന്നു.

ഭൂമിയില്ലാത്ത സ്ത്രീയുടെ ജീവിതം സാമ്പത്തികമായ ഒരു ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ കഥ മാത്രമല്ല. അത് സാമൂഹിക ആശ്രിതത്വത്തിന്റെ കഥയാണ്. സ്വന്തം പേരിൽ ഒരു സ്വത്തുമില്ലാത്ത സ്ത്രീയ്ക്ക് ബാങ്കിൽ നിന്ന് വായ്പ ലഭിക്കുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. കൃഷിക്കുള്ള സബ്സിഡികൾ ലഭിക്കാൻ പ്രയാസമാണ്. പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾക്ക് ശേഷമുള്ള നഷ്ടപരിഹാരങ്ങളിൽ പോലും അവൾ പലപ്പോഴും അദൃശ്യയാണ്. കുടുംബം തകർന്നാൽ അവൾക്ക് മടങ്ങിപ്പോകാൻ സ്വന്തം ഇടമില്ല. വിധവയായാലും വിവാഹമോചിതയായാലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടാലും അവളുടെ ജീവിതം കൂടുതൽ അപകടത്തിലാകുന്നത് ഈ ഭൂമിയില്ലായ്മ കൊണ്ടാണ്.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ സ്ത്രീകളുടെ ഭൂവുടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം ഒരു സ്വകാര്യ കുടുംബവിഷയമല്ല. അത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ചോദ്യമാണ്. സമത്വത്തിന്റെ ചോദ്യമാണ്. ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകിയ അവകാശങ്ങൾ യഥാർത്ഥ ജീവിതത്തിൽ എത്രത്തോളം സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെട്ടുവെന്നതിന്റെ അളവുകോലാണ്. സ്ത്രീയുടെ പേരിലുള്ള ഒരു തുണ്ട് ഭൂമി വെറും സ്വത്തല്ല; അവളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ രേഖയാണ്. ഇന്ത്യൻ സമൂഹം ആ രേഖ സ്ത്രീകൾക്ക് നൽകാൻ ഇന്നും പൂർണമായി തയ്യാറായിട്ടില്ല എന്നതാണ് ഏറ്റവും പുതിയ കണക്കുകൾ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്.ഇന്ത്യയിലെ സ്ത്രീകളുടെ ഭൂവുടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ ആദ്യം നേരിടേണ്ടി വരുന്നത് കണക്കുകളുടെ ആശയക്കുഴപ്പമാണ്. ഒരേ രാജ്യത്ത്, ഒരേ കാലയളവിൽ, രണ്ട് ദേശീയ സർവേകൾ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ചിത്രങ്ങൾ നൽകുന്നു. ഒരു റിപ്പോർട്ട് സ്ത്രീകളിൽ ഏതാണ്ട് പകുതിപ്പേർക്കും ഭൂമിയോ വീടോ ഉണ്ടെന്ന് പറയുമ്പോൾ മറ്റൊന്ന് അഞ്ചിൽ ഒരാൾക്ക് പോലും ഭൂമിയില്ലെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഏതാണ് ശരി എന്നതല്ല ഇവിടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം. ഓരോ കണക്കും എന്താണ് അളക്കുന്നത്, എന്താണ് അളക്കാതെ വിടുന്നത് എന്നതാണ് നിർണായകം.

ദേശീയ കുടുംബാരോഗ്യ സർവേയുടെ (NFHS) അഞ്ചാം പതിപ്പ് പുറത്തുവന്നപ്പോൾ രാജ്യത്ത് 15 മുതൽ 49 വയസ്സുവരെയുള്ള 43.3 ശതമാനം സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വന്തം പേരിലോ കൂട്ടുടമസ്ഥതയിലോ ഭൂമിയോ വീടോ ഉണ്ടെന്നായിരുന്നു കണ്ടെത്തൽ. ഇത് സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക ശാക്തീകരണത്തിന്റെ വിജയകഥയായി പല വേദികളിലും അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആ കണക്കിന് പിന്നിലെ രീതിശാസ്ത്രം പരിശോധിച്ചപ്പോൾ ഗൗരവമുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾ അക്കാദമിക് ലോകം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. കാരണം, ഇവിടെ കണക്കാക്കിയത് സ്ത്രീകളെയാണ്; കുടുംബങ്ങളെയല്ല. ഒരേ കുടുംബത്തിലെ അമ്മയും മകളും മരുമകളും ഒരേ സ്വത്തിൽ കൂട്ടുടമസ്ഥരാണെങ്കിൽ മൂന്നുപേരും കണക്കിൽ ഉടമസ്ഥരായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം. അതിനാൽ രാജ്യത്തെ യഥാർത്ഥ സ്വത്ത് വിതരണം ഈ കണക്ക് കാണിച്ചിരുന്നില്ല.

ഇതിനെ തിരുത്താനുള്ള ശ്രമമായാണ് ദേശീയ കുടുംബാരോഗ്യ സർവേയുടെ ആറാം പതിപ്പിൽ പുതിയ സമീപനം സ്വീകരിച്ചത്. ഇവിടെ വ്യക്തികളുടെ എണ്ണം കണക്കാക്കുന്നതിന് പകരം, സ്ത്രീയുടെ പേരിൽ ഭൂമിയോ വീടോ ഉള്ള കുടുംബങ്ങളുടെ എണ്ണം കണക്കാക്കി. അതോടെയാണ് ഞെട്ടിക്കുന്ന ചിത്രം പുറത്തുവന്നത്. രാജ്യത്തെ വെറും 18.8 ശതമാനം കുടുംബങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് സ്ത്രീകളുടെ പേരിൽ ഭൂമിയോ വീടോ ഉള്ളത്. അഥവാ, എൺപതുശതമാനത്തിലധികം കുടുംബങ്ങളിലും സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വതന്ത്രമായ സ്വത്തവകാശമില്ല.
ഇതേ സമയത്ത് ദേശീയ സ്ഥിതിവിവര കാര്യാലയം നടത്തുന്ന വായ്പാ-നിക്ഷേപ സർവേ (AIDIS) മറ്റൊരു നിർണായക വിവരം നൽകുന്നു. ഈ സർവേ വീടുകളെ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നില്ല; ഭൂമിയെ മാത്രമാണ് പരിശോധിക്കുന്നത്. ഭൂമി ആരുടെ പേരിലാണ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്, അതിന്റെ വിസ്തീർണം എത്രയാണ്, രേഖകളിൽ എന്താണ് ഉള്ളത് എന്നിങ്ങനെ കൂടുതൽ വിശദമായ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഭൂവുടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ കൃത്യമായ ചിത്രം ലഭിക്കുന്നു. ഈ സർവേ പ്രകാരം രാജ്യത്തെ സ്ത്രീകളുടെ ഭൂവുടമസ്ഥത ദേശീയ കുടുംബാരോഗ്യ സർവേയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതിനെക്കാൾ വളരെ താഴെയാണ്.

ഇവിടെ മറ്റൊരു നിർണായകമായ സാമൂഹിക സത്യം കൂടി കടന്നുവരുന്നു. രേഖകളിൽ ഒരു വീടിന്റെ ഉടമയായി സ്ത്രീയുടെ പേര് ഉണ്ടെന്നതുകൊണ്ട് ആ വീടിന്റെ യഥാർത്ഥ നിയന്ത്രണം അവർക്കാണെന്ന് അർത്ഥമില്ല. പല സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സ്ത്രീയുടെ പേരിൽ രജിസ്ട്രേഷൻ നടത്തിയാൽ സ്റ്റാമ്പ് ഡ്യൂട്ടിയിലും രജിസ്ട്രേഷൻ ഫീസിലും ഇളവ് ലഭിക്കുന്നു. ഈ നികുതി ആനുകൂല്യങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാൻ കുടുംബങ്ങൾ സ്ത്രീകളുടെ പേര് രേഖകളിൽ ചേർക്കുന്നു. എന്നാൽ വീടിന്റെ വിൽപ്പന, വായ്പ, പണയം, വാടക, വികസനം തുടങ്ങിയ എല്ലാ തീരുമാനങ്ങളും പുരുഷന്മാരാണ് എടുക്കുന്നത്. ഉടമസ്ഥതയുടെ നിയമപരമായ രേഖയും ഉടമസ്ഥതയുടെ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യവും രണ്ടായി പിരിയുന്ന ഈ അവസ്ഥ ഇന്ത്യൻ സ്ത്രീകളുടെ സ്വത്തവകാശത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വിരോധാഭാസമാണ്.
ഈ വൈരുധ്യം ഏറ്റവും വ്യക്തമായി കാണുന്നത് ബിഹാറിലാണ്. വായ്പാ-നിക്ഷേപ സർവേ പ്രകാരം ബിഹാറിൽ സ്ത്രീകളുടെ ഭൂവുടമസ്ഥത രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണ്. എന്നാൽ ദേശീയ കുടുംബാരോഗ്യ സർവേയിൽ ബിഹാർ സ്ത്രീകളുടെ വീടിന്റെയും ഭൂമിയുടെയും ഉടമസ്ഥതയിൽ മുൻനിര സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. രണ്ട് കണക്കുകളും തമ്മിലുള്ള ഈ വലിയ വ്യത്യാസത്തിന് പിന്നിൽ ഒരു സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക നയമുണ്ട്. സ്ത്രീകളുടെ പേരിൽ രജിസ്ട്രേഷൻ നടത്തിയാൽ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നികുതി ഇളവ് നൽകുന്നു. ഫലമായി വീടുകളുടെ രേഖകളിൽ സ്ത്രീയുടെ പേര് വർധിക്കുന്നു. എന്നാൽ കൃഷിഭൂമിയുടെ യഥാർത്ഥ ഉടമസ്ഥതയിൽ മാറ്റം വളരെ പരിമിതമാണ്. ഭൂമി ഇന്നും പ്രധാനമായും പുരുഷന്മാരുടെ കൈകളിലാണ്.

ഇതേ മാതൃക പഞ്ചാബ്, ഹരിയാന, രാജസ്ഥാൻ, മധ്യപ്രദേശ്, ഡൽഹി, ഉത്തരപ്രദേശ് തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കാണാം. നികുതി ഇളവുകൾ സ്ത്രീകളുടെ പേരിലുള്ള രജിസ്ട്രേഷൻ കൂട്ടുന്നുണ്ടെങ്കിലും കുടുംബത്തിലെ അധികാരബന്ധങ്ങളിൽ വലിയ മാറ്റമുണ്ടാക്കുന്നില്ല. സാമ്പത്തിക പ്രോത്സാഹനങ്ങൾ നിയമപരമായ രജിസ്ട്രേഷൻ വർധിപ്പിക്കാം; പക്ഷേ സാമൂഹിക സമത്വം ഉറപ്പാക്കണമെങ്കിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വത്തിൽ യഥാർത്ഥ തീരുമാനാധികാരവും ലഭിക്കണം.

കേരളം ഈ ദേശീയ ചിത്രത്തിൽ ഒരു കൗതുകകരമായ അപവാദമാണ്. ദേശീയ വായ്പാ-നിക്ഷേപ സർവേ പ്രകാരം സ്ത്രീകളുടെ ഭൂവുടമസ്ഥതയിൽ കേരളം രാജ്യത്തെ മുൻനിര സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഗ്രാമവും നഗരവും തമ്മിൽ വലിയ വ്യത്യാസമില്ല. എന്നാൽ ദേശീയ കുടുംബാരോഗ്യ സർവേയിൽ വീടിന്റെയും ഭൂമിയുടെയും സംയുക്ത കണക്കിൽ കേരളം പിന്നിലേക്ക് പോകുന്നു. ഇതിന്റെ ഒരു സാധ്യതയുള്ള വിശദീകരണം കേരളത്തിലെ സ്വത്ത് ഘടനയാണ്. ചെറുഭൂവുടമസ്ഥത, കുടുംബവിഭജനം, വീടുകളുടെ പ്രത്യേക ഉടമസ്ഥതാ മാതൃകകൾ എന്നിവ കേരളത്തെ മറ്റുസംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ പേരിൽ രജിസ്ട്രേഷൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന പ്രത്യേക നികുതി ഇളവുകൾ ഇല്ലാത്തതും ഒരു ഘടകമായിരിക്കാം.

മറ്റൊരു അറ്റത്ത് മേഘാലയയാണ്. മാതൃദായ പാരമ്പര്യം പിന്തുടരുന്ന ഖാസി, ജയന്തിയ, ഗാരോ സമൂഹങ്ങളിൽ സ്വത്ത് സാധാരണയായി പെൺമക്കൾക്ക് കൈമാറപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ സ്ത്രീകളുടെ പേരിലുള്ള സ്വത്ത് ദേശീയ ശരാശരിയേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണ്. എന്നാൽ അവിടെയും ഒരു പ്രധാന ചോദ്യമുണ്ട്: പേരിലുള്ള ഉടമസ്ഥത തീരുമാനാധികാരമായി മാറുന്നുണ്ടോ? പല സാമൂഹിക ഗവേഷകരും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾ സ്വത്തിന്റെ സംരക്ഷകരാണ്; നിയന്ത്രകർ അല്ല. അതിനാൽ മാതൃദായ വ്യവസ്ഥയെ സ്വയമേവ ലിംഗസമത്വത്തിന്റെ മാതൃകയായി കാണാനാവില്ല.

കണക്കുകളുടെ മറ്റൊരു വലിയ പരിമിതി വിവരശേഖരണ രീതിയിലാണ്. ദേശീയ കുടുംബാരോഗ്യ സർവേയിൽ സ്ത്രീയോട് “നിങ്ങൾക്ക് ഭൂമിയോ വീടോ ഉണ്ടോ?” എന്ന ഒറ്റ ചോദ്യം മാത്രമാണ് ചോദിക്കുന്നത്. ഭൂമിയുടെ വിസ്തീർണം, തരം, വരുമാനം, നിയന്ത്രണം, ഉപയോഗാവകാശം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് വിശദമായ വിവരശേഖരണം നടത്തുന്നില്ല. മറുവശത്ത് വായ്പാ-നിക്ഷേപ സർവേ ഭൂമിരേഖകളും പരിശോധിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും പലപ്പോഴും കുടുംബത്തിലെ പുരുഷനിൽ നിന്നാണ് വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നത്. അതിനാൽ സ്ത്രീയുടെ അനുഭവം അവിടെ നഷ്ടപ്പെടാം. രണ്ട് സർവേകളും പരസ്പരം പൂരകങ്ങളാണെങ്കിലും രണ്ടിനും പരിമിതികളുണ്ട്.

ഈ കണക്കുകൾ എല്ലാം ചേർത്തുവായിക്കുമ്പോൾ ഒരു വലിയ സാമൂഹിക ചിത്രം രൂപപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ സ്ത്രീകളുടെ ഭൂവുടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള കൃത്യമായ ദേശീയ ഡാറ്റാ സംവിധാനം പോലും ഇപ്പോഴും പൂർണമായിട്ടില്ല. ഭൂമി ആരുടെ പേരിലാണ്, ആരാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്, ആരാണ് തീരുമാനമെടുക്കുന്നത്, ആരാണ് വരുമാനം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്—ഈ നാല് ചോദ്യങ്ങൾക്കും ഒരുമിച്ച് മറുപടി നൽകുന്ന ദേശീയ ഡാറ്റ ഇന്ത്യയ്ക്കില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുചർച്ച പലപ്പോഴും അപൂർണമായ വിവരങ്ങളിലാണ് അധിഷ്ഠിതമാകുന്നത്.

എന്നാൽ എല്ലാ പരിമിതികൾക്കും അപ്പുറം ഈ സർവേകൾ ഒരേ കാര്യം ഉറപ്പിക്കുന്നു: ഇന്ത്യയിലെ സ്ത്രീകൾ ഭൂമിയുടെയും സ്വത്തിന്റെയും കാര്യത്തിൽ ഇപ്പോഴും ഘടനാപരമായ അസമത്വം നേരിടുന്നു. നിയമങ്ങൾ മാറിയിട്ടും സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങൾ മാറിയിട്ടില്ല. രജിസ്ട്രേഷൻ വർധിച്ചിട്ടും നിയന്ത്രണം കൈമാറപ്പെട്ടിട്ടില്ല. അവകാശങ്ങൾ എഴുതപ്പെട്ടിട്ടും അവ ജീവിതത്തിൽ പൂർണമായി സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. കണക്കുകളുടെ പിന്നിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ സത്യം ഇതാണ്—ഇന്ത്യയിലെ സ്ത്രീകളുടെ ഭൂമിയില്ലായ്മ ഒരു സാമ്പത്തിക പ്രശ്നം മാത്രമല്ല; അത് അധികാരത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയമാണ്. ആ രാഷ്ട്രീയത്തെ മനസ്സിലാക്കാതെ ലിംഗസമത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ചർച്ചയും പൂർണമാകില്ല.

ഇന്ത്യയിലെ സ്ത്രീകളുടെ ഭൂവുടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച നിയമത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ തുടങ്ങുകയും സമൂഹത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭരണഘടന സമത്വം ഉറപ്പുനൽകുന്നു. പിൻഗാമി നിയമങ്ങൾ പുത്രിമാർക്ക് തുല്യാവകാശം നൽകുന്നു. കോടതികൾ സ്ത്രീകളുടെ സ്വത്തവകാശത്തെ അനുകൂലിക്കുന്ന നിരവധി വിധികൾ പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നിട്ടും ഇന്ത്യയിലെ ഭൂരിഭാഗം സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വന്തം പേരിൽ ഒരു തുണ്ട് ഭൂമിയോ വീടോ ഇല്ല. ഈ വൈരുധ്യം നിയമത്തിന്റെ പരാജയമല്ല; അത് സമൂഹത്തിന്റെ അധികാരഘടനയുടെ വിജയമാണ്.

ഇന്ത്യൻ കുടുംബത്തെ പൊതുവെ സ്നേഹത്തിന്റെയും സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ഇടമായാണ് അവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. എന്നാൽ സാമൂഹ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ കുടുംബം ഒരു സാമ്പത്തിക സ്ഥാപനവുമാണ്. സ്വത്തും വിഭവങ്ങളും തൊഴിലും അധികാരവും തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംവിധാനമാണ് കുടുംബം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാ ചർച്ചകളും ഒടുവിൽ കുടുംബഘടനയിലേക്ക് തന്നെ എത്തിച്ചേരുന്നു. ആ കുടുംബഘടനയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലകൊള്ളുന്നത് പിതൃസമൂഹമാണ്.പിതൃസമൂഹം എന്നത് പുരുഷന്മാർ സ്ത്രീകളെ ഭരിക്കുന്നു എന്ന ലളിതമായ ആശയമല്ല. ഭൂമിയും സമ്പത്തും കുടുംബപേരും സാമൂഹിക അധികാരവും പ്രധാനമായും പുരുഷന്മാരിലൂടെ കൈമാറപ്പെടുന്ന ഒരു ചരിത്രപരമായ ക്രമീകരണമാണ് അത്. വിവാഹം കഴിഞ്ഞാൽ പെൺമക്കൾ മറ്റൊരു വീട്ടിലേക്ക് പോകുമെന്നും കുടുംബത്തിന്റെ സ്വത്ത് സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് പുത്രന്മാരാണെന്നും രൂപപ്പെട്ട ധാരണ ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ പ്രധാന മതസമൂഹങ്ങളിലും വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നു. അതിനാൽ ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച സ്ത്രീകളുടെ അവകാശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച മാത്രമല്ല; പിതൃസമൂഹത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച കൂടിയാണ്.

സ്ത്രീധനത്തിന്റെ ചരിത്രവും ഇതുമായി ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു. വിവാഹസമയത്ത് പെൺകുട്ടിക്ക് നൽകുന്ന സ്വർണ്ണമോ പണമോ ഗൃഹോപകരണങ്ങളോ അവളുടെ പാരമ്പര്യസ്വത്തിന്റെ പകരക്കാരനാണെന്ന ധാരണ ദീർഘകാലം ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിൽ നിലനിന്നു. നിയമം ഒരിക്കലും അങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടില്ലെങ്കിലും സാമൂഹിക ആചാരം അതിനെ നിയമത്തേക്കാൾ ശക്തമാക്കി. ഇന്നും അനേകം കുടുംബങ്ങളിൽ പുത്രിമാർക്ക് ഭൂമിയിലെ അവകാശം ആവശ്യപ്പെടുന്നത് “ലോഭം” എന്ന രീതിയിലും സഹോദരന്മാർക്ക് ഭൂമി വിട്ടുകൊടുക്കുന്നത് “ത്യാഗം” എന്ന രീതിയിലുമാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. അവകാശത്തെ ധാർമ്മിക കുറ്റബോധമാക്കി മാറ്റുന്ന ഈ സാംസ്കാരിക രാഷ്ട്രീയം സ്ത്രീകളുടെ ഭൂമിയില്ലായ്മയെ തലമുറകളായി പുനരുത്പാദിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.2005-ൽ ഹിന്ദു പിൻഗാമി നിയമം ഭേദഗതി ചെയ്ത് പുത്രിമാർക്കും ജന്മാവകാശം ഉറപ്പാക്കിയപ്പോൾ അത് ഇന്ത്യൻ നിയമചരിത്രത്തിലെ വലിയ മുന്നേറ്റമായിരുന്നു. എന്നാൽ നിയമം മാറിയതുകൊണ്ട് സമൂഹം മാറിയില്ല. വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നടന്ന പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത്, നിയമപരമായി അവകാശമുള്ള സ്ത്രീകളിൽ വളരെ ചെറിയൊരു വിഭാഗം മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ പിതൃസ്വത്തിൽ വിഹിതം കൈപ്പറ്റുന്നത്. പലരും സ്വമേധയാ അവകാശം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല; സാമൂഹിക സമ്മർദത്തിന്റെ ഫലമായാണ് അതിന് തയ്യാറാകുന്നത്.

കുടുംബബന്ധം നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന ഭയം, മാതാപിതാക്കളുടെ ഇഷ്ടം, സഹോദരങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം, ഗ്രാമസമൂഹത്തിന്റെ സമ്മർദം എന്നിവ സ്ത്രീകളെ അവകാശവാദത്തിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിക്കുന്നു.സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞയായ ബീന അഗർവാൾ ഈ സാഹചര്യത്തെ വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോൾ ഒരു നിർണായക വാദം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു. സ്ത്രീകൾക്ക് വരുമാനം ലഭിക്കുന്നതും സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വത്ത് ലഭിക്കുന്നതും ഒരുപോലെയല്ല. വരുമാനം നാളെ നഷ്ടപ്പെടാം. ജോലി അവസാനിക്കാം. എന്നാൽ ഭൂമി ഒരു സ്ഥിരമായ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയാണ്. ഭൂമിയുള്ള സ്ത്രീക്ക് കുടുംബത്തിൽ വിലപേശാനുള്ള ശേഷി വർധിക്കുന്നു. കുടുംബത്തിലെ തീരുമാനങ്ങളിൽ അവളുടെ പങ്ക് ഉയരുന്നു. അതിലും പ്രധാനമായി, അതിക്രമങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കുന്നു.ഇന്ത്യയിലും ദക്ഷിണേഷ്യയിലുമുള്ള നിരവധി പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത് ഭൂമിയോ വീടോ സ്വന്തമായുള്ള സ്ത്രീകൾക്ക് ഗാർഹിക പീഡനം നേരിടേണ്ടിവരാനുള്ള സാധ്യത കുറവാണെന്നാണ്. കാരണം വളരെ ലളിതമാണ്. സ്വന്തം പേരിൽ ഒരു സ്വത്തുള്ള സ്ത്രീയെ പൂർണമായും ആശ്രിതയാക്കാൻ കഴിയില്ല. വിവാഹബന്ധം തകരുകയാണെങ്കിൽ പോലും ജീവിക്കാൻ അവൾക്ക് ഒരു സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ അടിത്തറയുണ്ട്. ഭൂമിയില്ലാത്ത സ്ത്രീയ്ക്ക് പലപ്പോഴും അത്തരം ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഇല്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഭൂവുടമസ്ഥത സ്ത്രീസുരക്ഷയുടെ ചോദ്യവുമാണ്.അമർത്യ സെൻ വികസനത്തെക്കുറിച്ച് അവതരിപ്പിച്ച “ശേഷി” (Capability) എന്ന ആശയം ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രസക്തിയുള്ളതാണ്.

വികസനം എന്നത് വരുമാനവർധന മാത്രമല്ല; മനുഷ്യർക്ക് ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് സ്വതന്ത്രമായി തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള കഴിവ് വികസിപ്പിക്കലാണ്. ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥത സ്ത്രീകൾക്ക് സാമ്പത്തിക വിഭവം നൽകുന്നതോടൊപ്പം സ്വതന്ത്ര തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാനുള്ള ശേഷിയും നൽകുന്നു. സ്വന്തം സ്വത്തുള്ള സ്ത്രീക്ക് തൊഴിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കാനും, മക്കളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തെക്കുറിച്ച് തീരുമാനിക്കാനും, അതിക്രമങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടക്കാനും കൂടുതൽ കഴിവുണ്ടാകും. അതിനാൽ ഭൂവുടമസ്ഥത ഒരു സാമ്പത്തിക സൂചിക മാത്രമല്ല; മനുഷ്യസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ സൂചിക കൂടിയാണ്.മാർത്ത നുസ്ബൗമിന്റെ “മനുഷ്യശേഷി” സിദ്ധാന്തവും ഇതേ ദിശയിലാണ് വിരൽചൂണ്ടുന്നത്. മാന്യമായ ജീവിതം നയിക്കാനുള്ള അടിസ്ഥാന ശേഷികളിൽ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയും വിഭവങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനവും ഉൾപ്പെടുന്നു. സ്ത്രീയുടെ പേരിൽ ഭൂമി ഇല്ലാത്ത ഒരു സമൂഹത്തിൽ ഭരണഘടനാപരമായ സമത്വം യാഥാർഥ്യമാകുന്നില്ല. കാരണം നിയമപരമായ അവകാശവും പ്രായോഗികമായ സ്വാതന്ത്ര്യവും തമ്മിൽ വലിയ അന്തരമുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ കാർഷിക മേഖല ഈ വൈരുധ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ഉദാഹരണമാണ്.

വയലിൽ വിത്തിടുന്നതും കളപറിക്കുന്നതും കൊയ്ത്ത് നടത്തുന്നതും വിത്ത് സൂക്ഷിക്കുന്നതും കന്നുകാലികളെ പരിപാലിക്കുന്നതും ഉൾപ്പെടെ കാർഷിക ജോലികളുടെ വലിയൊരു പങ്ക് സ്ത്രീകളാണ് ചെയ്യുന്നത്. എന്നാൽ ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥരായി രേഖകളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് പുരുഷന്മാരാണ്. അതിനാൽ കർഷക എന്ന അംഗീകാരം പോലും സ്ത്രീകൾക്ക് പലപ്പോഴും ലഭിക്കുന്നില്ല. സർക്കാർ നഷ്ടപരിഹാരം, കാർഷിക വായ്പ, ഇൻഷുറൻസ്, സബ്സിഡി, പരിശീലനം, സാങ്കേതിക സേവനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വലിയൊരു ഭാഗവും ഭൂമിയുടെ രേഖകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ സ്ത്രീകൾ അദൃശ്യരാകുന്നു.ഈ അദൃശ്യതയുടെ ഏറ്റവും ദാരുണമായ മുഖം കർഷക ആത്മഹത്യകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ കാണാം. ഭൂമി ഭർത്താവിന്റെ പേരിലായതിനാൽ ഭർത്താവ് മരിച്ച ശേഷം ഭാര്യയ്ക്ക് നഷ്ടപരിഹാരം ലഭിക്കാൻ പോലും നിയമപരമായ തടസ്സങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വരുന്ന സംഭവങ്ങൾ പല സംസ്ഥാനങ്ങളിലും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ജീവിതകാലം മുഴുവൻ കൃഷിചെയ്ത സ്ത്രീ നിയമത്തിന്റെ കണ്ണിൽ “കർഷക” അല്ല എന്നതാണ് ഈ ദുരന്തത്തിന്റെ സാരം.അതുകൊണ്ടുതന്നെ സ്ത്രീകളുടെ ഭൂവുടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയെ ക്ഷേമപദ്ധതികളുടെ പരിധിയിൽ ഒതുക്കാൻ കഴിയില്ല. അത് അധികാരത്തിന്റെ പുനർവിതരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയാണ്. ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥത മാറുമ്പോൾ കുടുംബത്തിലെ അധികാരസമവാക്യം മാറുന്നു. കുട്ടികളുടെ ജീവിതസാധ്യതകൾ മാറുന്നു. ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ സ്വഭാവം മാറുന്നു. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറ തന്നെ മാറുന്നു.ഇന്ത്യയിലെ സ്ത്രീകളുടെ ഭൂമിയില്ലായ്മ അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു ചരിത്രാപകടമല്ല; നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഒരു സാമൂഹിക സംവിധാനത്തിന്റെ ഫലമാണ്. ആ സംവിധാനം നിയമഭേദഗതികൾ കൊണ്ട് മാത്രം തകരില്ല. കുടുംബത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ധാരണയും സ്വത്തിനെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ സംസ്കാരവും സ്ത്രീയുടെ അവകാശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ രാഷ്ട്രീയവും ഒരുമിച്ച് മാറേണ്ടതുണ്ട്. അല്ലാത്തപക്ഷം രേഖകളിൽ സമത്വവും ജീവിതത്തിൽ അസമത്വവും എന്ന ഇന്നത്തെ അവസ്ഥ തുടർന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കും.

ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യയിൽ സ്ത്രീകളുടെ ഭൂവുടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയെ ഭൂമി എന്ന ഒറ്റവിഷയത്തിൽ ഒതുക്കാനാവില്ല. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, കാർഷിക പ്രതിസന്ധി, ഗ്രാമീണ കുടിയേറ്റം, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ, പരിസ്ഥിതി നീതി, സാമൂഹിക ക്ഷേമം ഇവയെല്ലാം ഒടുവിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത് ഒരേയൊരു ചോദ്യത്തിലേക്കാണ്: വിഭവങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥൻ ആരാണ്? അതിന്റെ ഉത്തരം ഇന്നും പ്രധാനമായും പുരുഷന്മാരാണ് എന്നതാണ് ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിന്റെ യാഥാർഥ്യം.

കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം ഏറ്റവും ശക്തമായി ബാധിക്കുന്നത് ഭൂമിയുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടു ജീവിക്കുന്ന സമൂഹങ്ങളെയാണ്. മഴയുടെ അനിശ്ചിതത്വം, വരൾച്ച, വെള്ളപ്പൊക്കം, തീരശോഷണം, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ഠത കുറയൽ, ഭൂഗർഭജലത്തിന്റെ ക്ഷാമം—ഇവ കൃഷിയെ മാത്രം ബാധിക്കുന്നില്ല; സ്ത്രീകളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെയും ബാധിക്കുന്നു. കുടുംബത്തിന് വെള്ളമെത്തിക്കുക, ഇന്ധനത്തിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുക, കന്നുകാലികളെ പരിപാലിക്കുക എന്നീ ജോലികളുടെ ഭാരം ഇന്നും പ്രധാനമായും സ്ത്രീകളുടെ ചുമലിലാണ്. എന്നാൽ ഈ പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് ജീവിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് അവയുടെ ഉടമസ്ഥതയില്ല. അതിനാൽ കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ വില കൊടുക്കുന്നത് ഉടമസ്ഥാവകാശമില്ലാത്തവരാണ്.

ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയിലെ മറ്റൊരു വലിയ മാറ്റം പുരുഷന്മാരുടെ നഗരങ്ങളിലേക്കുള്ള കുടിയേറ്റമാണ്. നിർമ്മാണമേഖലയിലേക്കും വ്യവസായങ്ങളിലേക്കും സേവനമേഖലയിലേക്കും ലക്ഷക്കണക്കിന് പുരുഷന്മാർ പോകുമ്പോൾ കൃഷിയുടെ ചുമതല ഗ്രാമങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളുടെ മേൽ വർധിക്കുന്നു. ഇതിനെ ഗവേഷകർ “കൃഷിയുടെ സ്ത്രീവൽക്കരണം” (Feminisation of Agriculture) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ കൃഷി സ്ത്രീകളുടെ ചുമലിലേക്ക് മാറിയിട്ടും ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥത പുരുഷന്മാരുടെ പേരിൽ തന്നെയാണ് തുടരുന്നത്. അതിനാൽ വയലിൽ അവർ കർഷകരാണ്; നിയമത്തിൽ അവർ “കർഷകന്റെ ഭാര്യ” മാത്രമാണ്.

ഈ വൈരുധ്യം സർക്കാർ നയങ്ങളിലും പ്രകടമാണ്. കാർഷിക വായ്പകൾ, വിള ഇൻഷുറൻസ്, ദുരന്തനഷ്ടപരിഹാരം, ജലസേചന പദ്ധതികൾ, കാർഷിക യന്ത്രങ്ങളുടെ സബ്സിഡി, കർഷക ക്ഷേമപദ്ധതികൾ—ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഭൂമിയുടെ രേഖകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് നടപ്പാക്കുന്നത്. ഭൂമി സ്വന്തം പേരിലില്ലാത്ത സ്ത്രീകൾക്ക് ഈ പദ്ധതികളിലേക്ക് പ്രവേശനം പലപ്പോഴും പ്രയാസകരമാകുന്നു. അങ്ങനെ സാമ്പത്തികമായി ഏറ്റവും ദുർബലരായവർ തന്നെയാണ് പൊതുനയങ്ങളിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും കൂടുതൽ പുറത്താകുന്നത്.

കേരളം ഈ ദേശീയചിത്രത്തിൽ ചില പ്രത്യേകതകൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസം, മെച്ചപ്പെട്ട ആരോഗ്യസൂചികകൾ, സ്ത്രീകളുടെ പൊതുജീവിതത്തിലെ സാന്നിധ്യം എന്നിവ കേരളത്തെ മുന്നിൽ നിർത്തുമ്പോഴും ഭൂവുടമസ്ഥതയുടെ കാര്യത്തിൽ ചിത്രം അത്ര ലളിതമല്ല. ഭൂപരിഷ്കരണം കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹികചരിത്രത്തെ മാറ്റിമറിച്ചെങ്കിലും ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥതയിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വതന്ത്രമായ പങ്ക് ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ അത് പര്യാപ്തമായില്ല. കുടുംബത്തിനാണ് ഭൂമി ലഭിച്ചത്; പക്ഷേ കുടുംബത്തിനകത്തെ അധികാരവിതരണം വലിയ തോതിൽ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടില്ല. അതിനാൽ ഭൂസമത്വത്തിന്റെ കേരള മാതൃക പോലും ലിംഗസമത്വത്തിന്റെ മാതൃകയായില്ല.

ഭാവിയിലേക്കുള്ള നയപരമായ ഇടപെടലുകൾ അതുകൊണ്ടുതന്നെ രജിസ്ട്രേഷൻ ഇളവുകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാൻ പാടില്ല. സ്ത്രീകളുടെ പേരിൽ ഭൂമി രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നതിന് സാമ്പത്തിക പ്രോത്സാഹനം നൽകുന്നത് നല്ല തുടക്കമാണ്. പക്ഷേ അതിനൊപ്പം പാരമ്പര്യാവകാശ നിയമങ്ങളുടെ ഫലപ്രദമായ നടപ്പാക്കൽ, സംയുക്ത ഭൂമിപട്ടയങ്ങൾ, സർക്കാർ ഭൂവിതരണ പദ്ധതികളിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് മുൻഗണന, വിധവകൾക്കും ഏകാകി സ്ത്രീകൾക്കും ഭൂമിയവകാശ സംരക്ഷണം, ആദിവാസി-ദളിത് സ്ത്രീകൾക്കായി പ്രത്യേക ഭൂമിനയം, ഭൂമിരേഖകളുടെ ലിംഗവിശകലനം എന്നിവയും അനിവാര്യമാണ്.

ഇന്ത്യയിൽ ഭൂവുടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള കണക്കെടുപ്പും മാറണം. “സ്ത്രീയുടെ പേരിൽ ഭൂമിയുണ്ടോ?” എന്ന ഒറ്റചോദ്യത്തിൽ നിന്ന് “ആരാണ് ഭൂമി ഉപയോഗിക്കുന്നത്?”, “ആരാണ് വിളവിന്റെ വരുമാനം നിയന്ത്രിക്കുന്നത്?”, “ഭൂമി വിൽക്കാനുള്ള തീരുമാനം ആരെടുക്കുന്നു?”, “വായ്പയെടുക്കാൻ ഭൂമി പണയംവയ്ക്കാനുള്ള അധികാരം ആർക്കാണ്?” എന്നിങ്ങനെ ഉടമസ്ഥതയുടെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ അളവുകൾ ഉൾപ്പെടുത്തുന്ന ദേശീയ ഡാറ്റാ സംവിധാനം ആവശ്യമാണ്. രേഖകളിലെ പേര് മാത്രമല്ല, യഥാർത്ഥ നിയന്ത്രണവും അളക്കപ്പെടണം.
സ്ത്രീകളുടെ ഭൂവുടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയെ സ്ത്രീപ്രശ്നമായി മാത്രം കാണുന്നതും തെറ്റാണ്. ഇത് ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക വികസനത്തിന്റെ ചോദ്യമാണ്. പഠനങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് കാണിക്കുന്നത്, സ്ത്രീകൾക്ക് വിഭവങ്ങളിലുള്ള നിയന്ത്രണം വർധിക്കുമ്പോൾ കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവും പോഷണവും ആരോഗ്യനിക്ഷേപവും മെച്ചപ്പെടുന്നു. കുടുംബവരുമാനത്തിന്റെ ഉപയോഗരീതി മാറുന്നു. അതിനാൽ സ്ത്രീകളുടെ ഭൂവുടമസ്ഥത ഒരു വ്യക്തിഗത അവകാശം മാത്രമല്ല; തലമുറകളുടെ വികസനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പൊതുനയമാണ്.
ജനാധിപത്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർഥം ഓരോ പൗരനും ഭരണത്തിൽ പങ്കാളിയാകുക എന്നതിലുപരി വിഭവങ്ങളിൽ തുല്യാവകാശം ലഭിക്കുക എന്നതുമാണ്. ഭൂമിയില്ലാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് വോട്ടവകാശമുണ്ടാകാം; പക്ഷേ സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യമില്ലെങ്കിൽ ആ പൗരത്വം അപൂർണമാണ്. ഭരണഘടന നൽകിയ സമത്വം ഭൂമിയുടെ രേഖകളിൽ പ്രതിഫലിക്കാത്തിടത്തോളം ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറ ദുർബലമായിത്തന്നെ തുടരും.

ഇന്ത്യൻ സ്ത്രീകളുടെ ഭൂമിയില്ലായ്മയെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ കണക്കുകൾ നമ്മെ അസ്വസ്ഥരാക്കുന്നത് അതുകൊണ്ടാണ്. ഇവ വെറും സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകളല്ല; ഒരു രാഷ്ട്രത്തിന്റെ നൈതിക അവസ്ഥയെക്കുറിച്ചുള്ള രേഖകളാണ്. സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ കണക്കുകൾ ഉയരുമ്പോഴും, ബഹിരാകാശ വിജയങ്ങൾ ആഘോഷിക്കുമ്പോഴും, ഡിജിറ്റൽ ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ച് അഭിമാനിക്കുമ്പോഴും, ഈ രാജ്യത്തെ കോടിക്കണക്കിന് സ്ത്രീകൾക്ക് ഇന്നും സ്വന്തം പേരിൽ ഒരു തുണ്ട് ഭൂമിയില്ല എന്ന യാഥാർഥ്യം മറക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഒരു സമൂഹത്തിൽ ഭൂമി ആരുടെ കൈകളിലാണെന്ന് നോക്കിയാൽ അധികാരം ആരുടെ കൈകളിലാണെന്നും മനസ്സിലാക്കാം. ആ അധികാരത്തിന്റെ ഭൂപടത്തിൽ സ്ത്രീകൾ ഇന്നും അരികുകളിലാണ്. ആ ഭൂപടം തിരുത്താതെ ലിംഗസമത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാ പ്രഖ്യാപനങ്ങളും അപൂർണമായിരിക്കും.

അതിനാൽ സ്ത്രീകളുടെ ഭൂവുടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള പോരാട്ടം ഭൂമിക്കുവേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടം മാത്രമല്ല. അത് മാന്യതയ്ക്കുവേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടമാണ്. സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടമാണ്. കുടുംബത്തിനുള്ളിലെ തുല്യപങ്കാളിത്തത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടമാണ്. ഒടുവിൽ അത് ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തെ അതിന്റെ ഭരണഘടനാ വാഗ്ദാനത്തോട് കൂടുതൽ അടുത്തെത്തിക്കുന്ന സാമൂഹികനീതിയുടെ പോരാട്ടമാണ്.

സ്ത്രീയുടെ പേരിൽ എഴുതപ്പെടുന്ന ഓരോ ഭൂമിപ്പട്ടയവും ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്വത്തവകാശം രേഖപ്പെടുത്തുന്ന രേഖ മാത്രമല്ല; നൂറ്റാണ്ടുകളായി പുരുഷാധിപത്യത്തിന്റെ പേരിൽ എഴുതപ്പെട്ട ചരിത്രത്തിൽ സ്ത്രീയുടെ പേരും ആദ്യമായി സമത്വത്തോടെ കൊത്തിവെക്കുന്ന പുതിയ അധ്യായമാണ് അത്. ആ അധ്യായം എഴുതപ്പെടേണ്ടത് നിയമപുസ്തകങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിന്റെ മനസ്സാക്ഷിയിലുമാണ്.