സ്വർഗ്ഗരാജ്യത്തിന്റെ നിഴലിൽ: വിശ്വാസം, ലൈംഗികാതിക്രമം, പണം, സാമ്രാജ്യത്വം

കൊൽക്കത്തയിലെ ഇടുങ്ങിയ വഴികളിലൂടെ വെള്ള സാരിയണിഞ്ഞ സന്യാസിനികൾ നടന്ന് പോകുന്ന ചിത്രം ലോകം പതിറ്റാണ്ടുകളായി “കരുണയുടെ ദൃശ്യഭാഷ”യായി കണ്ടു. ദരിദ്രന്റെ ശരീരത്തിൽ ക്രിസ്തുവിനെ കണ്ട സ്ത്രീ എന്ന വിശുദ്ധ പ്രതിമയായി Mother Teresa ലോകമനസ്സിൽ പതിഞ്ഞു. പാശ്ചാത്യ ലോകത്തിന്റെ കുറ്റബോധത്തിനും മൂന്നാം ലോക ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ വേദനയ്ക്കും ഇടയിൽ ഒരു ആത്മീയ പാലം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ആ പാലത്തിന് “Missionaries of Charity” എന്നായിരുന്നു പേര്. എന്നാൽ ചരിത്രം പലപ്പോഴും വിശുദ്ധ പ്രതിമകളുടെ പിന്നിലെ ഇരുണ്ട ഇടനാഴികളെയും ഒരുദിവസം വെളിച്ചത്തേക്ക് വലിച്ചിഴക്കും. ഇന്ന് കത്തോലിക്കാ സഭയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ലോകമെമ്പാടും ഉയരുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ അതുതന്നെയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

ആ ചോദ്യങ്ങൾ ഒരു വൈദികന്റെ കുറ്റകൃത്യത്തെക്കുറിച്ചോ ഏതാനും “വഴിതെറ്റിയ” പുരോഹിതന്മാരെക്കുറിച്ചോ മാത്രം അല്ല. അത് ഒരു സമ്പൂർണ്ണ സ്ഥാപനത്തിന്റെ അധികാരഘടനയെക്കുറിച്ചാണ്. വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിൽ മനുഷ്യന്റെ മനസിനും ശരീരത്തിനും മേൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട നിയന്ത്രണത്തെക്കുറിച്ചാണ്. “ദൈവത്തിന്റെ പ്രതിനിധികൾ” എന്ന് സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ച ഒരു പുരോഹിതവർഗ്ഗം, അവരുടെ പാപങ്ങളെ മറയ്ക്കാൻ നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിർമ്മിച്ച മൗനസംസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചാണ്. അതിലുപരി, ആത്മീയതയുടെ ഭാഷ ഉപയോഗിച്ച് രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക ശക്തി എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചാണ്.

അമേരിക്കൻ സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി Marco Rubio ഇന്ത്യ സന്ദർശനത്തിന്റെ ഭാഗമായി നേരെ ഡൽഹിയിലോ മുംബൈയിലോ നയതന്ത്ര വേദികളിലോ നിൽക്കാതെ കൊൽക്കത്തയിലെ Missionaries of Charity സന്ദർശിച്ചതോടെ പലർക്കും പഴയ സംശയങ്ങൾ വീണ്ടും ഉണർന്നു. ഔദ്യോഗിക ഭാഷയിൽ അത് “മാനവികതയോടുള്ള ആദരം” ആയിരുന്നു. പക്ഷേ ലോകം ഇന്ന് വിശുദ്ധവേഷങ്ങളെയും ഔദ്യോഗിക വിശദീകരണങ്ങളെയും പഴയപോലെ നിരപരാധിത്വത്തോടെ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ച് അമേരിക്കൻ കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ ലൈംഗികാതിക്രമ കേസുകൾ കോടിക്കണക്കിന് ഡോളറുകളുടെ നഷ്ടപരിഹാരങ്ങളായി പൊട്ടിത്തെറിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സമയത്ത്.

ന്യൂയോർക്ക് അതിരൂപത 1,300-ത്തിലേറെ ലൈംഗികാതിക്രമ കേസുകൾ ഒത്തുതീർപ്പാക്കാൻ ഏകദേശം 800 മില്യൺ ഡോളർ നൽകാൻ തയ്യാറായെന്ന റിപ്പോർട്ടുകൾ പുറത്തുവന്നിരുന്നു. ഇത് ഒരു സാമ്പത്തിക കണക്ക് മാത്രമല്ല. വിശ്വാസത്തിന്റെ സാമ്രാജ്യം എത്ര വലിയ നൈതിക തകർച്ചയിലാണെന്ന് കാണിക്കുന്ന രേഖയാണ്. ഓരോ ഡോളറിനും പിന്നിൽ ഒരു കുട്ടിയുടെ തകർന്ന ബാല്യം ഉണ്ട്. ഒരു സ്ത്രീയുടെ നിശ്ശബ്ദ ഭയം ഉണ്ട്. വിശ്വാസത്തെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിച്ചിരുന്ന അനേകം മനുഷ്യരുടെ ആത്മഹത്യാസമാനമായ മൗനം ഉണ്ട്.

കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ ചരിത്രം മനുഷ്യ സംസ്കാരത്തിന്റെ ചരിത്രത്തോടൊപ്പം നീളുന്ന ഒന്നാണ്. അതിൽ കലയും സാഹിത്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും ആശുപത്രികളും ദാനധർമ്മവും എല്ലാം ഉണ്ട്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം ക്രൂസേഡുകളും ഇൻക്വിസിഷനും കോളനിവൽക്കരണവും ലൈംഗിക അടിച്ചമർത്തലും അധികാരത്തിന്റെ അമിത കേന്ദ്രീകരണവും ഉണ്ട്. “ദൈവരാജ്യം” പണിയാൻ ഇറങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച ചരിത്രം അതാണ്.

ഇന്ത്യയിൽ മിഷണറിമാരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളും അതുപോലെ സങ്കീർണ്ണമാണ്. ഒരു വശത്ത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട മനുഷ്യരെ പരിചരിച്ച പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. മറ്റൊരു വശത്ത്, ദാരിദ്ര്യത്തെ ഒരു ആത്മീയ വേദിയായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്ന വിമർശനങ്ങളും നിലനിന്നു. കൊൽക്കത്തയിലെ ദുരിതദൃശ്യങ്ങൾ പാശ്ചാത്യ ലോകത്തിന്റെ മത-മാനവിക വികാരങ്ങളെ ഉണർത്തി. ആ വികാരങ്ങൾ കോടിക്കണക്കിന് ഡോളറുകളുടെ സംഭാവനകളായി ഒഴുകി. എന്നാൽ ആ പണം എവിടെ പോയി? എത്രത്തോളം സുതാര്യത ഉണ്ടായിരുന്നു? ദരിദ്രന്റെ ശരീരം ഒരു വിശുദ്ധ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രദർശനവസ്തുവായോ മാറിയത്? ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ഏറെക്കാലമായി ഉയരുന്നവയാണ്.

മദർ തെരേസയെ വിമർശിച്ചവർക്ക് നേരെ പതിറ്റാണ്ടുകളായി “നിങ്ങൾ ദരിദ്രവിരുദ്ധരാണ്” എന്ന നൈതിക ആക്രമണം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് ലോകം മനസ്സിലാക്കുന്നു: ഒരു സ്ഥാപനം ദരിദ്രനെ സഹായിക്കുന്നു എന്ന കാരണത്താൽ അതിന്റെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും വിമർശനാതീതമാകില്ല. വിശ്വാസസ്ഥാപനങ്ങൾ മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമല്ല.

സഭയിലെ ലൈംഗികാതിക്രമ വിവാദങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് ഉണ്ടായതല്ല. വർഷങ്ങളോളം പരാതികൾ അടച്ചുമൂടപ്പെട്ടു. ഇരകളെ മിണ്ടാതിരിക്കാൻ നിർബന്ധിച്ചു. കുറ്റാരോപിതരായ വൈദികരെ ഒരു രൂപതയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് മാറ്റി. പല രാജ്യങ്ങളിലും സഭയുടെ സാമൂഹിക സ്വാധീനം അന്വേഷണങ്ങളെ ബാധിച്ചു. കുടുംബങ്ങൾ “സഭയുടെ നാണക്കേട്” ഭയന്ന് മൗനം പാലിച്ചു. പല കുട്ടികളും ജീവിതം മുഴുവൻ കുറ്റബോധത്തോടെയും ആത്മനിന്ദയോടെയും ജീവിച്ചു.

ഇവിടെ ഏറ്റവും ഭയാനകമായത് കുറ്റകൃത്യം മാത്രമല്ല; സ്ഥാപനപരമായ സംരക്ഷണമാണ്. ഒരു സ്കൂളിൽ അധ്യാപകൻ കുറ്റം ചെയ്താൽ അയാളെ പുറത്താക്കും. ഒരു കമ്പനിയിൽ മാനേജർ കുറ്റം ചെയ്താൽ നിയമനടപടി ഉണ്ടാകും. പക്ഷേ സഭയിൽ പലപ്പോഴും “പാപം”, “ക്ഷമ”, “ആത്മീയ പുനരധിവാസം” എന്നീ ഭാഷകൾ കുറ്റവാളികളെ രക്ഷിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളായി മാറി. ആത്മീയ അധികാരം നിയമത്തിന്റെ മുകളിൽ നിൽക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

ഇതിനെതിരെ ഏറ്റവും ശക്തമായി പൊട്ടിത്തെറിച്ചത് അമേരിക്കയിലാണ്. കാരണം അവിടെ സിവിൽ സമൂഹവും മാധ്യമങ്ങളും കോടതികളും ശക്തമായിരുന്നു. Boston Globe നടത്തിയ അന്വേഷണങ്ങൾ ലോകത്തെ ഞെട്ടിച്ചു. പിന്നീട് അത് Spotlight എന്ന സിനിമയായി ലോകത്തിന് മുന്നിലെത്തി. ആ സിനിമ ഒരു പത്രപ്രവർത്തന വിജയത്തിന്റെ കഥ മാത്രമല്ല; നൂറ്റാണ്ടുകളായുള്ള മൗനത്തെ തകർത്ത മനുഷ്യരുടെ കഥയായിരുന്നു. “സഭ തെറ്റില്ല” എന്ന വിശ്വാസത്തെ അതു പൊളിച്ചു.

അതിനു ശേഷമാണ് ലോകമെമ്പാടും പരാതികൾ പൊട്ടിത്തെറിച്ചത്. അയർലൻഡ്, ജർമനി, ഫ്രാൻസ്, ഓസ്ട്രേലിയ, അമേരിക്ക, കാനഡ  എവിടെയും ഒരേ കഥ. ബാല്യത്തിൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടവർ പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി. ചിലർ ആത്മഹത്യ ചെയ്തു. ചിലർ മദ്യത്തിന്റെയും മയക്കുമരുന്നിന്റെയും അടിമയായി. ചിലർ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ ബന്ധങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ പോലും ഭയപ്പെട്ടു. വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിൽ നടന്ന അതിക്രമം മനുഷ്യന്റെ ആത്മാവിനെ എത്രത്തോളം തകർക്കും എന്ന് ലോകം കണ്ടു.

സഭയുടെ പ്രതികരണം പലപ്പോഴും “ചില വ്യക്തികളുടെ വീഴ്ച” എന്നതായിരുന്നു. എന്നാൽ വിമർശകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയത് മറ്റൊന്നാണ്: ഇത് ഘടനാപരമായ പ്രശ്നമാണ്. പുരോഹിതനെ “ദൈവത്തിന്റെ പ്രതിനിധി”യായി നിർമ്മിക്കുന്ന സംസ്കാരം തന്നെ അധികാര അസമത്വം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഒരു കുട്ടിക്കോ ദരിദ്ര സ്ത്രീക്കോ സന്യാസിനിക്കോ ആ അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. പ്രത്യേകിച്ച് മതപരമായ കുറ്റബോധവും ലൈംഗികതയെപ്പറ്റിയുള്ള മൗനസംസ്കാരവും ശക്തമായ സമൂഹങ്ങളിൽ.

ഇന്ത്യയിൽ ഈ വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് തുറന്ന ചർച്ചകൾ കുറവാണ്. കാരണം ഇവിടെ മതസ്ഥാപനങ്ങളെ വിമർശിക്കുന്നത് ഉടൻ രാഷ്ട്രീയ-സാമുദായിക സംഘർഷമായി മാറും. എന്നാൽ സത്യം ഏതൊരു മതത്തിനും ഒരുപോലെ ബാധകമാണ്: അധികാരം സുതാര്യമല്ലെങ്കിൽ ദുരുപയോഗം ഉണ്ടാകും. അത് ഹിന്ദു ആശ്രമമാകട്ടെ, ക്രിസ്ത്യൻ സഭയാകട്ടെ, മുസ്ലിം മതസ്ഥാപനമാകട്ടെ  അന്ധവിശ്വാസവും അധികാരവും കൂടിച്ചേരുന്നിടത്ത് മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനത്തിനുള്ള സാധ്യത ഉയരും.

ഫ്രാങ്കോ മുളയ്ക്കൽ കേസ് കേരളത്തെ കുലുക്കിയത് അതുകൊണ്ടാണ്. ഒരു കന്യാസ്ത്രീ പൊതുവേദിയിൽ എത്തി ബിഷപ്പിനെതിരെ ലൈംഗികാതിക്രമ ആരോപണം ഉന്നയിച്ചത് ഇന്ത്യൻ ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹത്തിൽ അപൂർവ്വമായിരുന്നു. അതിനുശേഷം നടന്നത് സമൂഹം മറക്കരുത്. പരാതിക്കാരിയെ ആക്രമിച്ചു. അവളുടെ സ്വഭാവത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തു. സഭയ്ക്കുള്ളിലെ അനേകം ശക്തികൾ കുറ്റാരോപിതന്റെ ചുറ്റും അണിനിരന്നു. അതായത്, സ്ഥാപനത്തിന്റെ ആദ്യ പ്രതികരണം ഇരയെ സംരക്ഷിക്കൽ അല്ല; സ്ഥാപനത്തെ സംരക്ഷിക്കലായിരുന്നു.

ഇത് കത്തോലിക്കാ സഭയ്ക്ക് മാത്രം പ്രത്യേകമായ ഒന്നല്ല. അധികാരസ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വഭാവം തന്നെയാണ് അത്. രാഷ്ട്രം, സൈന്യം, കോർപ്പറേറ്റ്, രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ, മതസ്ഥാപനങ്ങൾ  എല്ലായിടത്തും സ്ഥാപനത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായ മനുഷ്യനേക്കാൾ വിലപിടിപ്പുള്ളതായി മാറുന്നു. എന്നാൽ മതസ്ഥാപനങ്ങളിൽ അത് കൂടുതൽ അപകടകരമാണ്. കാരണം അവിടെ വിമർശനം “ദൈവവിരുദ്ധത”യായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടാം.

ഇതിനൊപ്പം മറ്റൊരു ചോദ്യവും ഉയരുന്നു: പാശ്ചാത്യ ലോകത്തിലെ സഭകൾ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലാകുമ്പോൾ മൂന്നാം ലോക രാജ്യങ്ങളിലെ മതസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്ത് പങ്കാണ് വഹിക്കുന്നത്? ആഗോള കത്തോലിക്കാ ഘടന പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഒന്നാണ്. ധനം, സ്വത്ത്, മാനവവിഭവം, ആത്മീയ അധികാരം എല്ലാം ഒരു അന്തർദേശീയ നെറ്റ്‌വർക്കിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ചിലർ മാർക്കോ റൂബിയോയുടെ കൊൽക്കത്ത സന്ദർശനത്തെ സംശയത്തോടെ കാണുന്നത്. നേരിട്ടുള്ള തെളിവില്ലെങ്കിലും, ആ സംശയത്തിന്റെ സാമൂഹിക മനഃശാസ്ത്രം മനസ്സിലാക്കണം. വിശ്വാസസ്ഥാപനങ്ങൾ പതിറ്റാണ്ടുകളായി സുതാര്യത നഷ്ടപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ജനങ്ങൾ എല്ലാ നീക്കങ്ങളുടെയും പിന്നിൽ രഹസ്യ രാഷ്ട്രീയം അന്വേഷിക്കാൻ തുടങ്ങും.

മദർ തെരേസയുടെ പ്രതിഛായയും ഇതേ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പുനർവായന ചെയ്യപ്പെടുന്നു. അവർ വിശുദ്ധയാണോ? അല്ലെങ്കിൽ പാശ്ചാത്യ ലോകത്തിന്റെ “ദരിദ്രന്റെ വിശുദ്ധ” എന്ന ആവശ്യത്തിന് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട പ്രതിമയോ? ചില വിമർശകർ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചത്, ദുരിതത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതിലുപരി അതിനെ ആത്മീയവൽക്കരിക്കുന്ന സമീപനമായിരുന്നു Missionaries of Charity പിന്തുടർന്നതെന്ന്. വേദനയെ “ക്രിസ്തുവിന്റെ അനുഗ്രഹം” എന്ന രീതിയിൽ കാണുന്ന ആത്മീയത പലപ്പോഴും മനുഷ്യന്റെ അവകാശചോദ്യങ്ങളെ ദുർബലമാക്കും.

ദരിദ്രന് മരുന്നും ശുചിത്വവും ആരോഗ്യാവകാശവും നൽകുന്നതിനേക്കാൾ “ദുരിതത്തിൽ ദൈവത്തെ കാണുക” എന്ന സന്ദേശം ശക്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, ദാരിദ്ര്യം ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രശ്നത്തിൽ നിന്ന് ആത്മീയ ദൃശ്യമായി മാറുന്നു. ഇത് കോളനിവൽക്കരണ കാലം മുതൽ പാശ്ചാത്യ മിഷണറി പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ വിമർശനങ്ങളിൽ ആവർത്തിച്ചു വരുന്ന കാര്യമാണ്.

അതേസമയം, മിഷണറിമാരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ സത്യസന്ധമായ സേവനവും ത്യാഗവും നടത്തിയ ആയിരക്കണക്കിന് സാധാരണ സന്യാസിനികളും പ്രവർത്തകരും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നതും നിഷേധിക്കാനാവില്ല. പ്രശ്നം വ്യക്തികളുടെ കാരുണ്യത്തിൽ അല്ല; സ്ഥാപനഘടനയിലാണ്. ഒരു സ്ഥാപനം എത്ര വിശുദ്ധമെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടാലും അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാനും പരിശോധിക്കാനും സമൂഹത്തിന് അവകാശമുണ്ട്.

ഇന്ന് ലോകം മതസ്ഥാപനങ്ങളോട് പുതിയ തരത്തിലുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ആവശ്യപ്പെടുന്നു. “ഞങ്ങൾ ദൈവത്തിന്റെ ജോലിയാണ് ചെയ്യുന്നത്” എന്ന വാചകം ഇനി മതിയാകില്ല. ധനകാര്യ സുതാര്യത വേണം. കുട്ടികളുടെ സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങൾ വേണം. പരാതികൾക്ക് സ്വതന്ത്ര അന്വേഷണം വേണം. ഇരകളെ മിണ്ടാതിരിപ്പിക്കുന്ന രഹസ്യ ഒത്തുതീർപ്പുകൾ അവസാനിക്കണം. ആത്മീയ അധികാരം നിയമത്തിന് മുകളിലല്ലെന്ന് അംഗീകരിക്കണം.

അമേരിക്കൻ സഭയുടെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി ഒരു വലിയ ചരിത്രപരമായ തിരിച്ചറിവാണ്. നൂറ്റാണ്ടുകളായി സമ്പത്ത് ശേഖരിച്ച സ്ഥാപനങ്ങൾ ഇന്ന് നഷ്ടപരിഹാരങ്ങൾ നൽകാൻ കെട്ടിടങ്ങൾ വിൽക്കുന്നു. ആ വിൽപ്പന വെറും സ്വത്ത് ഇടപാട് അല്ല; നൈതിക തകർച്ചയുടെ ദൃശ്യമാണ്. വിശുദ്ധ സിംഹാസനങ്ങളുടെ ചുവരുകളിൽ അടച്ചുവെച്ചിരുന്ന രഹസ്യങ്ങൾ ഇപ്പോൾ റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് വിപണിയിൽ വിലപേശപ്പെടുന്നു.

ഇതെല്ലാം കണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സാധാരണ വിശ്വാസികൾക്കാണ് ഏറ്റവും വലിയ മാനസിക സംഘർഷം. അവർ വിശ്വസിച്ച ദൈവം തകരുന്നില്ല; പക്ഷേ അവർ വിശ്വസിച്ച സ്ഥാപനങ്ങൾ തകരുന്നു. അതാണ് ഇന്നത്തെ ലോകമതങ്ങളുടെ വലിയ പ്രതിസന്ധി. ആത്മീയതയും സ്ഥാപനാധികാരവും തമ്മിലുള്ള വേർതിരിവ് മനുഷ്യർ തിരിച്ചറിയാൻ തുടങ്ങി.

കേരളത്തിൽ ഈ ചർച്ച കൂടുതൽ പ്രസക്തമാണ്. കാരണം വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യരംഗം, സാമൂഹികജീവിതം എന്നിവയിൽ സഭകൾക്ക് വലിയ സ്വാധീനമുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് വിമർശനം ശത്രുതയല്ല; ജനാധിപത്യ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. വിശ്വാസത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ പോലും സ്ഥാപനങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടിവരും. കാരണം മറച്ചുവെക്കൽ ഒടുവിൽ വിശ്വാസത്തെ തന്നെയാണ് നശിപ്പിക്കുന്നത്.

മാർക്കോ റൂബിയോയുടെ സന്ദർശനം ഒരു നയതന്ത്ര ചിഹ്നമായിരിക്കാം. അതിന് പിന്നിൽ രഹസ്യ ധനകാര്യ നീക്കങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് തെളിവില്ല. പക്ഷേ ജനങ്ങൾ അങ്ങനെ സംശയിക്കാൻ തുടങ്ങിയത് തന്നെ മതസ്ഥാപനങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുത്തിയ വിശ്വാസ്യതയുടെ സൂചനയാണ്. ഒരുകാലത്ത് വിശുദ്ധമായി തോന്നിയിരുന്ന ഓരോ നീക്കവും ഇന്ന് രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക സംശയത്തിന്റെ കണ്ണാടിയിലൂടെ വായിക്കപ്പെടുന്നു.

അതുകൊണ്ട് പ്രശ്നം ഒരൊറ്റ സന്ദർശനമല്ല. പ്രശ്നം ലോകമൊട്ടാകെ മതാധികാരത്തിന്റെ നൈതിക പ്രതിസന്ധിയാണ്. സ്വർഗ്ഗരാജ്യം പ്രസംഗിച്ച സ്ഥാപനങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ എങ്ങനെ അധികാര സാമ്രാജ്യങ്ങളായി മാറി എന്ന ചരിത്രമാണ്. ദൈവത്തിന്റെ പേരിൽ പ്രവർത്തിച്ച സ്ഥാപനങ്ങൾ മനുഷ്യരെ മിണ്ടാതിരിപ്പിക്കാൻ എങ്ങനെ പഠിച്ചു എന്നതാണ്. ദുരിതത്തെ സേവനമാക്കിയവരും ദുരിതത്തെ അധികാരമാക്കിയവരും തമ്മിലുള്ള അതിരുകൾ എങ്ങനെ മങ്ങിയുപോയി എന്നതാണ്.

ഇന്ന് ആവശ്യമായത് മതവിരോധമല്ല. അന്ധവിശ്വാസവിരോധമാണ്. വിശ്വാസസ്ഥാപനങ്ങളെ മനുഷ്യനിയമത്തിനും പൊതുഉത്തരവാദിത്തത്തിനും കീഴിൽ കൊണ്ടുവരുന്ന ജനാധിപത്യ ധൈര്യമാണ്. ഒരു പുരോഹിതൻ, ബിഷപ്പ്, ഗുരു, സ്വാമി, മുല്ല  ആരായാലും  അധികാരത്തിന് മേൽ പരിശോധന വേണം. കാരണം ചരിത്രം വീണ്ടും വീണ്ടും തെളിയിച്ചത് ഇതാണ്: ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാത്ത വിശുദ്ധത മനുഷ്യനെ രക്ഷിക്കില്ല; അത് പലപ്പോഴും മനുഷ്യനെ വിഴുങ്ങും.