ഇന്ത്യ ഇന്ന് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന സമ്പദ്വ്യവസ്ഥകളിലൊന്നായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ബഹിരാകാശ ദൗത്യങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ ഇന്ത്യ, എക്സ്പ്രസ് ഹൈവേകൾ, സ്മാർട്ട് സിറ്റികൾ, ട്രില്യൺ ഡോളർ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ സ്വപ്നങ്ങൾ ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന് ഒരു “ന്യൂ ഇന്ത്യ”യുടെ ഭാവചിത്രം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഈ വികസനത്തിന്റെ തിളക്കത്തിനടിയിൽ മറ്റൊരു ഇന്ത്യ ജീവിക്കുന്നു. ആ ഇന്ത്യയിൽ ഒരു അടുപ്പിൽ തീ കത്തിക്കുക പോലും ഒരു പോരാട്ടമാണ്. LPG സിലിണ്ടർ വാങ്ങുക എന്നത് പോലും രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവുമായ അസമത്വങ്ങളുടെ ചോദ്യമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളികളുടെ ജീവിതം ഇന്ന് വെറും തൊഴിൽ ചൂഷണത്തിന്റെ കഥയല്ല; അത് അടിസ്ഥാന ജീവിക്കലിന്റെ പ്രതിസന്ധിയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. പാചകവാതകത്തിന്റെ ലഭ്യത പോലും അനിശ്ചിതമാകുന്ന ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഇന്ത്യയിലെ കോടിക്കണക്കിന് തൊഴിലാളി കുടുംബങ്ങൾ ജീവിക്കുന്നത്.
ബിഹാർ, ജാർഖണ്ഡ്, ഉത്തർപ്രദേശ്, ഒഡീഷ, പശ്ചിമബംഗാൾ, അസം, ഛത്തീസ്ഗഡ്, രാജസ്ഥാൻ, മധ്യപ്രദേശ്, തമിഴ്നാട്, കേരളം ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്ന് നഗരങ്ങളിലേക്ക് ആളുകൾ കുടിയേറുന്നു. കൃഷിയുടെ തകർച്ച, കടബാധ്യത, തൊഴിലില്ലായ്മ, സ്വകാര്യവത്കരണം, പ്രകൃതി ദുരന്തങ്ങൾ, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം ഇവയെല്ലാം മനുഷ്യരെ സ്വന്തം നാട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് തള്ളുന്നു. അവർ നഗരങ്ങളിൽ എത്തുന്നു. നിർമാണമേഖലകളിൽ, ഫാക്ടറികളിൽ, തുറമുഖങ്ങളിൽ, ഹോട്ടലുകളിൽ, ഡെലിവറി സർവീസുകളിൽ, മത്സ്യസംസ്കരണ യൂണിറ്റുകളിൽ, ഗോഡൗണുകളിൽ അവർ ജോലി ചെയ്യുന്നു. നഗരങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ചക്രം അവർ തിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതേ നഗരങ്ങൾ അവർക്കൊരു അടിസ്ഥാന മനുഷ്യജീവിതം പോലും ഉറപ്പാക്കുന്നില്ല.
LPG പ്രതിസന്ധി ഈ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും കഠിനമായ മുഖമാണ്.
ഒരു സാധാരണ കുടുംബത്തിന് സിലിണ്ടർ ലഭിക്കാൻ വിലാസരേഖ വേണം. ആധാർ കാർഡ് വേണം. റേഷൻ ബന്ധിപ്പിക്കണം. ഡിജിറ്റൽ രജിസ്ട്രേഷൻ വേണം. സ്ഥിര താമസമുണ്ടാകണം. എന്നാൽ കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളികൾക്ക് ഇതിൽ പലതുമില്ല. അവർ താമസിക്കുന്ന കുടിലുകൾക്ക് ഔദ്യോഗിക വിലാസമില്ല. വീടുടമകൾ രേഖകൾ നൽകാൻ തയ്യാറാകുന്നില്ല. തൊഴിൽ ഇടയ്ക്കിടെ മാറുന്നു. ഫലത്തിൽ സർക്കാർ സബ്സിഡി പദ്ധതികൾ അവരെ സ്പർശിക്കുന്നില്ല. “ഉജ്ജ്വല” പോലുള്ള പദ്ധതികളുടെ പരസ്യങ്ങളിൽ ദരിദ്ര സ്ത്രീകളെ കാണിച്ചാലും യഥാർത്ഥ നഗരദരിദ്ര തൊഴിലാളികളുടെ അടുക്കളയിൽ അതിന്റെ പ്രയോജനം പലപ്പോഴും എത്തുന്നില്ല.
അതിനാൽ അവർ അനൗദ്യോഗിക വിപണിയെ ആശ്രയിക്കുന്നു. ബ്ലാക്ക് വിപണിയിൽ ഉയർന്ന വിലയ്ക്ക് സിലിണ്ടർ വാങ്ങുന്നു. ചിലപ്പോൾ പകുതി നിറച്ച സിലിണ്ടറുകൾ. ചിലപ്പോൾ സുരക്ഷയില്ലാത്ത അനധികൃത കണക്ഷനുകൾ. ജീവിക്കാൻ അവർക്കുള്ള വഴികൾ എല്ലാം അപകടകരമാണ്.
US–Israel–Iran സംഘർഷം പോലുള്ള ആഗോള രാഷ്ട്രീയ സംഭവങ്ങൾ ഇന്ധനവിലയെ ബാധിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ആഘാതം ഏറ്റുവാങ്ങുന്നത് ഈ തൊഴിലാളികളാണ്. കാരണം അവരുടെ ജീവിതത്തിൽ ചെറിയ വിലവർധന പോലും ദുരന്തമായി മാറുന്നു. ഒരു സിലിണ്ടറിന്റെ വില നൂറോ ഇരുനൂറോ രൂപ കൂടുമ്പോൾ ഒരു കുടുംബം ഭക്ഷണത്തിന്റെ അളവ് കുറയ്ക്കുന്നു. ഒരു നേരം മാത്രം പാചകം ചെയ്യുന്നു. കുട്ടികൾക്ക് പാലും പച്ചക്കറിയും ഒഴിവാക്കുന്നു. ചിലർ വീണ്ടും മരം കത്തിക്കുകയോ പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യങ്ങൾ കത്തിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു. അതോടെ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ വർധിക്കുന്നു.
ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ വികസന നിരക്കുകൾ ഉയരുമ്പോൾ അതിന്റെ ദരിദ്രർ വീണ്ടും പുകയേറിയ അടുപ്പുകളിലേക്ക് മടങ്ങേണ്ടി വരുന്നത് എത്ര വലിയ വിരോധാഭാസമാണ്.
ഇതിലെ ഏറ്റവും ഭീകരമായ കാര്യം സർക്കാർ അവതരിപ്പിക്കുന്ന പരിഹാരങ്ങളിലാണ്. പൈപ്പ്ഡ് ഗ്യാസ്, ഇലക്ട്രിക് സ്റ്റൗ, ഡിജിറ്റൽ LPG ബുക്കിംഗ്, ഫ്രീ ട്രേഡ് സിലിണ്ടറുകൾ ഇവയെല്ലാം നഗര മധ്യവർഗ്ഗത്തിന് പ്രായോഗികമായിരിക്കാം. എന്നാൽ ദിവസക്കൂലി തൊഴിലാളികൾക്ക് ഇവയിൽ പ്രവേശനം നേടാൻ സാമ്പത്തിക ശേഷിയില്ല. സ്ഥിര താമസം ഇല്ല. സ്ഥിര വൈദ്യുതി ഇല്ല. മുൻകൂർ ഡെപ്പോസിറ്റ് അടയ്ക്കാൻ പണം ഇല്ല. സ്മാർട്ട്ഫോൺ ഇല്ല. ഭാഷാപരിചയം ഇല്ല. വിവരലഭ്യത ഇല്ല.
ഇന്ത്യയിലെ ക്ഷേമപദ്ധതികളുടെ അടിസ്ഥാനപരമായ പരാജയവും ഇതുതന്നെയാണ്. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സഹായം ആവശ്യമുള്ള മനുഷ്യരാണ് പദ്ധതികളിൽ നിന്ന് പുറത്താകുന്നത്. കാരണം ക്ഷേമസംവിധാനങ്ങൾ ദരിദ്രരുടെ യാഥാർത്ഥ്യ ജീവിതത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുന്നതല്ല; മറിച്ച് രേഖകളും ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങളും കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ്.
ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക മാതൃക ഇന്ന് ഒരു വലിയ വൈരുധ്യത്തിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഗ്രാമങ്ങളിൽ മനുഷ്യർക്ക് ജീവിക്കാനാവുന്നില്ല. നഗരങ്ങളിൽ മാന്യമായി ജീവിക്കാനാവുന്നില്ല. എന്നാൽ രാജ്യം “വികസനം” ആഘോഷിക്കുന്നു. കോടിക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികൾ ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു; പക്ഷേ നഗരങ്ങളിൽ അവർക്ക് താമസാവകാശമില്ല, ആരോഗ്യസുരക്ഷയില്ല, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയില്ല, ഇന്ധനസുരക്ഷയില്ല.
കോവിഡ് മഹാമാരി ഈ രാജ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അടിത്തറ ആരാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് കിലോമീറ്റർ നടന്ന് സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിയ തൊഴിലാളികളുടെ ചിത്രങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മനുഷ്യവേദനകളിൽ ഒന്നായി മാറി. എന്നാൽ മഹാമാരിക്ക് ശേഷം പോലും നയപരമായ വലിയ മാറ്റങ്ങളൊന്നും ഉണ്ടായില്ല. ഇന്ന് LPG പ്രതിസന്ധി ആ പഴയ അനീതിയുടെ മറ്റൊരു രൂപമാണ്.
കേരളം പോലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ഇതേ ചിത്രം കാണാം. എറണാകുളം, പെരുമ്പാവൂർ, കൊച്ചി, തിരുപ്പൂർ, സൂറത്ത്, മുംബൈ, ബെംഗളൂരു, ഹൈദരാബാദ്, ചെന്നൈ രാജ്യത്തിന്റെ എല്ലാ വ്യാവസായിക നഗരങ്ങളിലും കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളികളുടെ ജീവിതം സമാനമായ അസുരക്ഷിതാവസ്ഥയിലാണ്. കുറഞ്ഞ ശമ്പളം, അമിത വാടക, അസ്വസ്ഥമായ താമസം, തൊഴിൽ സുരക്ഷയുടെ അഭാവം, ഇടനിലക്കാരുടെ നിയന്ത്രണം ഇവയ്ക്കൊപ്പം ഇന്ന് ഇന്ധനച്ചെലവും വലിയ ഭാരമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ പുരോഗതി അതിന്റെ മെട്രോ റെയിലുകളാൽ അല്ല അളക്കേണ്ടത്; അതിലെ ഏറ്റവും ദരിദ്രനായ മനുഷ്യന്റെ അടുക്കളയിൽ തീ കത്തുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ മാനദണ്ഡം. ഇന്ന് ഇന്ത്യയിലെ കോടിക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികളുടെ അടുപ്പുകൾ അണയുന്ന അവസ്ഥയിലാണെങ്കിൽ അത് വെറും സാമ്പത്തിക പ്രശ്നമല്ല അതൊരു ജനാധിപത്യ പ്രതിസന്ധിയാണ്.
കാരണം ജനാധിപത്യം വോട്ടെടുപ്പിൽ മാത്രം ജീവിക്കുന്നില്ല. അത് മനുഷ്യരുടെ ഭക്ഷണത്തിലുണ്ട്. അവരുടെ അടുക്കളയിലുണ്ട്. ഒരു തൊഴിലാളിയുടെ വീട്ടിൽ പാചകം നിൽക്കുമ്പോൾ രാജ്യത്തിന്റെ വികസനവാദം പൊള്ളയാകുന്നു.
ആഗോള യുദ്ധങ്ങൾ, കോർപ്പറേറ്റ് ഇന്ധന രാഷ്ട്രീയം, രേഖാധിഷ്ഠിത ക്ഷേമപദ്ധതികൾ, നഗരവികസനത്തിന്റെ അസമത്വങ്ങൾ ഇവയെല്ലാം ഒടുവിൽ ഒരു ദരിദ്ര കുടുംബത്തിന്റെ രാത്രിഭക്ഷണത്തെ നിർണയിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലാണ് ഇന്ത്യ ഇന്ന് എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നത്.
അതിനാൽ LPG പ്രതിസന്ധിയെ വെറും ഇന്ധന പ്രശ്നമായി കാണാനാവില്ല. അത് ഇന്ത്യയിലെ തൊഴിൽരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ, നഗരവികസനത്തിന്റെ, സാമൂഹിക നീതിയുടെ, മനുഷ്യാവകാശങ്ങളുടെ കേന്ദ്രീകൃത ചോദ്യമാണ്.
ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അതിന്റെ സൈനിക പരേഡുകളിലോ സ്റ്റോക്ക് മാർക്കറ്റിലോ അല്ല. ഏറ്റവും പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന മനുഷ്യന്റെ അടുപ്പിൽ തീ കത്തുന്നുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരത്തിലാണ്.