ഛത്തീസ്ഗഡിലെ സക്തി ജില്ലയിലെ സിംഗിതരായ് ഗ്രാമത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന Vedanta Ltd-യുടെ താപവൈദ്യുത നിലയത്തിൽ ഉണ്ടായ പൊട്ടിത്തെറി, ഒരു സാധാരണ വ്യവസായ അപകടമെന്ന നിലയിൽ കാണാൻ കഴിയാത്തത്ര ഗൗരവമുള്ള ഒരു മനുഷ്യ ദുരന്തമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. ഒരു സ്റ്റീൽ ട്യൂബിലൂടെ ബോയിലറിൽ നിന്നുള്ള അത്യുച്ച സമ്മർദ്ദവും താപനിലയും ഉള്ള നീരാവി ടർബൈനിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നതിനിടെയാണ് ഈ പൊട്ടിത്തെറി സംഭവിച്ചത്. സാങ്കേതികമായി നോക്കുമ്പോൾ, ഇത്തരത്തിലുള്ള പൈപ്പുകൾ ഒരു പവർ പ്ലാന്റിന്റെ ഹൃദയഭാഗമാണ്; അവിടെയുണ്ടാകുന്ന ചെറിയൊരു തകരാറുപോലും നിമിഷങ്ങൾക്കകം ജീവൻ കവർന്നെടുക്കുന്ന ദുരന്തമായി മാറാം. എന്നാൽ ഈ സംഭവത്തെ വെറും “സാങ്കേതിക തകരാർ” എന്ന് ചുരുക്കി പറയുന്നത്, യഥാർത്ഥത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വലിയ പ്രശ്നത്തെ മറച്ചുവെക്കുന്നതായിരിക്കും.
ചൊവ്വാഴ്ച ഉച്ചയ്ക്ക് ഉണ്ടായ ഈ പൊട്ടിത്തെറിയിൽ നാലു തൊഴിലാളികൾ സ്ഥലത്തുതന്നെ മരിച്ചു. അവരുടെ ശരീരങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാൻ പോലും ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള വിധം പൊള്ളലേറ്റിരുന്നതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നു. അതിനുശേഷം ആശുപത്രികളിൽ ചികിത്സയിൽ ആയിരുന്ന നിരവധി തൊഴിലാളികൾ ഒരൊന്നായി ജീവൻ വിടുകയായിരുന്നു. രാത്രി കടന്നപ്പോഴേക്കും മരണസംഖ്യ പതിനാലായി ഉയർന്നു. ഏകദേശം ഇരുപത് തൊഴിലാളികൾക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റിട്ടുണ്ട്; ചിലരെ റായ്പൂർ നഗരത്തിലേക്ക് മാറ്റിയപ്പോൾ മറ്റുള്ളവർ റായ്ഗഢ്യിലെ വിവിധ ആശുപത്രികളിൽ ചികിത്സയിൽ തുടരുന്നു. ജീവൻ രക്ഷിക്കാനുള്ള പോരാട്ടം തുടരുന്ന ആ തൊഴിലാളികളുടെ ശരീരത്തിൽ മാത്രമല്ല, അവരുടെ കുടുംബങ്ങളുടെ മനസ്സിലും ഈ പൊട്ടിത്തെറിയുടെ മുറിവുകൾ തുടരും.
ഈ പ്ലാന്റിന്റെ ചരിത്രം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ദുരന്തം ഒരു അപ്രതീക്ഷിത സംഭവമല്ലെന്ന സംശയം ശക്തമാവുന്നു. 2009ൽ ആരംഭിച്ച ഈ 1200 മെഗാവാട്ട് താപവൈദ്യുത പദ്ധതി വർഷങ്ങളോളം നിലച്ച നിലയിലായിരുന്നു. 2016 മുതൽ 2022 വരെ പ്രവർത്തനമില്ലാതെ കിടന്ന ഈ പ്ലാന്റ് പിന്നീട് ഏറ്റെടുത്ത് വീണ്ടും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചത് Vedanta Ltd ആയിരുന്നു. ഇത്തരം ദീർഘ ഇടവേളയ്ക്ക് ശേഷം ഒരു വ്യവസായ യൂണിറ്റ് പുനരാരംഭിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളും — പ്രത്യേകിച്ച് ഉയർന്ന സമ്മർദ്ദം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന പൈപ്പുകളും ബോയിലറുകളും — അന്താരാഷ്ട്ര നിലവാരത്തിലുള്ള പരിശോധനകൾക്ക് വിധേയമാക്കേണ്ടതാണ്. ആ പരിശോധനകൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ എത്രമാത്രം കൃത്യമായിരുന്നു? പേപ്പറിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിയ ഒരു “കമ്പ്ലയൻസ്” പ്രക്രിയയായിരുന്നു അതോ?
താപവൈദ്യുത നിലയങ്ങളിലെ സ്റ്റീം സിസ്റ്റങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ നിയന്ത്രണത്തിന് അപ്പുറത്തുള്ള ശക്തികളുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളാണ്. അവിടെ ഓരോ വാൽവിന്റെയും, ഓരോ ജോയിന്റിന്റെയും, ഓരോ സെൻസറിന്റെയും പ്രവർത്തനം ജീവനും മരണവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി നിർണയിക്കുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ സുരക്ഷ ഒരു “അഡീഷണൽ ചെലവ്” അല്ല, അത് തന്നെ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാണ്. എന്നാൽ ഇന്ത്യയിലെ പല വ്യവസായ മേഖലകളിലും സുരക്ഷയെ ചെലവായി കാണുകയും, ലാഭം മുൻഗണനയായി കാണുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണത ശക്തമാണ്. ഈ ദുരന്തം അതിന്റെ ഏറ്റവും ക്രൂരമായ ഉദാഹരണങ്ങളിലൊന്നാണ്.
മുഖ്യമന്ത്രി വിഷ്ണു ദേവ് സായി മരിച്ച തൊഴിലാളികളുടെ കുടുംബങ്ങൾക്ക് അഞ്ച് ലക്ഷം രൂപ വീതവും, പരിക്കേറ്റവർക്ക് അമ്പതിനായിരം രൂപയും നഷ്ടപരിഹാരം പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അന്വേഷണവും പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. പക്ഷേ, ഇത്തരം പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലെ വ്യവസായ ദുരന്തങ്ങളുടെ സ്ഥിരം പ്രതികരണ മാതൃകയായി മാറിയിരിക്കുകയാണ് — ആദ്യം മരണം, പിന്നെ നഷ്ടപരിഹാരം, തുടർന്ന് അന്വേഷണം, ഒടുവിൽ മറവിയിൽ പോകുന്ന ഉത്തരവാദിത്തം. തൊഴിലാളികളുടെ ജീവൻ ഒരു കണക്കായി ചുരുങ്ങുന്ന ഈ രാഷ്ട്രീയ-ഭരണകൂട ചക്രം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയ ദുരന്തം.
ഇതിനിടയിൽ, പ്രതിപക്ഷമായ കോൺഗ്രസ് ശക്തമായ നിലപാടാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്. കോൺഗ്രസ് നേതാക്കൾ ഈ സംഭവത്തിൽ പ്ലാന്റ് മാനേജ്മെന്റിനെതിരെ എഫ്ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണമെന്നും, ഒരു സാധാരണ വകുപ്പുതല അന്വേഷണത്തിൽ ഒതുങ്ങാതെ ഒരു സമഗ്രമായ ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം വേണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്. ഭരണകൂടം കുറ്റക്കാരെ രക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുവെന്നാരോപണവും അവർ ഉന്നയിക്കുന്നു. ഈ ആവശ്യം വെറും രാഷ്ട്രീയ പ്രതികരണമെന്ന നിലയിൽ കാണാനാകില്ല; കാരണം വ്യവസായ ദുരന്തങ്ങളിൽ സത്യാവസ്ഥ പുറത്തുകൊണ്ടുവരാൻ പലപ്പോഴും സ്വതന്ത്രവും വിശ്വാസ്യതയുള്ളതുമായ അന്വേഷണം നിർണായകമാണ്. ഒരു ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം എന്നത് അധികാര സംവിധാനങ്ങൾക്ക് പുറത്തുള്ള ഒരു ഉത്തരവാദിത്ത ചട്ടക്കൂട് സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ് അതിലൂടെ സാങ്കേതിക പിഴവുകൾ മാത്രമല്ല, ഭരണപരമായ വീഴ്ചകളും, കോർപ്പറേറ്റ് ഉത്തരവാദിത്വങ്ങളും പരിശോധിക്കപ്പെടും.
പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ഈ ആവശ്യം ഒരു വലിയ ചോദ്യത്തെ മുന്നോട്ട് വയ്ക്കുന്നു: തൊഴിലാളികളുടെ മരണങ്ങളിൽ ഉത്തരവാദിത്വം ആരുടേതാണ്? ഒരു അപകടം സംഭവിച്ചതായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നത് കൊണ്ട് മാത്രം നീതി ലഭിക്കുമോ? അല്ലെങ്കിൽ, ആ അപകടം സംഭവിക്കാൻ കാരണമായ ഘടകങ്ങളെ പൂർണമായും പരിശോധിച്ച് ഉത്തരവാദികളെ നിയമപരമായി പിടിച്ചുകെട്ടുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ നീതിയേ?
ഈ ദുരന്തം ഒരു സാങ്കേതിക പരാജയം മാത്രമല്ല, ഒരു സാമൂഹിക പരാജയവുമാണ്. തൊഴിൽ നിയമങ്ങൾ ഉള്ള രാജ്യത്താണ് ഇത് സംഭവിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ആ നിയമങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത് പുസ്തകങ്ങളിൽ മാത്രമാകുമ്പോൾ, ഫാക്ടറികളിൽ മനുഷ്യജീവിതം ഇങ്ങനെ പൊട്ടിത്തെറിക്കുകയാണ്. തൊഴിലാളികളുടെ സുരക്ഷയെ ഉറപ്പാക്കേണ്ട സ്ഥാപനങ്ങൾ, ഇൻസ്പെക്ഷൻ സംവിധാനങ്ങൾ, യൂണിയനുകൾ ഇവ എല്ലാം എവിടെയാണ് ഈ നിമിഷത്തിൽ?
ഇത് ഒരു isolated incident അല്ല; ഇന്ത്യയിലെ വ്യവസായ ചരിത്രത്തിൽ ഇത്തരം സംഭവങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് നടക്കുന്നു. ഓരോ തവണയും “അപകടം” എന്ന വാക്ക് ഉപയോഗിച്ച് നമ്മൾ അതിനെ സാധാരണവത്കരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഓരോ അപകടത്തിന്റെയും പിന്നിൽ ഒരു തീരുമാനമുണ്ട് ചിലപ്പോൾ പരിപാലനം ഒഴിവാക്കാനുള്ള തീരുമാനം, ചിലപ്പോൾ ചെലവ് കുറയ്ക്കാനുള്ള തീരുമാനം, ചിലപ്പോൾ സുരക്ഷാ മുന്നറിയിപ്പുകൾ അവഗണിക്കുന്ന തീരുമാനം. ആ തീരുമാനങ്ങളാണ് ഈ മരണങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ കാരണം.
സിംഗിതരായിയിലെ ഈ പൊട്ടിത്തെറി നമ്മെ ഒരു കടുത്ത സത്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു: ഇന്ത്യയിൽ വ്യവസായ വികസനം പലപ്പോഴും തൊഴിലാളികളുടെ ജീവന്റെ മേൽ കെട്ടിപ്പടുക്കപ്പെട്ടതാണ്. വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനം, വളർച്ച, ഇൻഡസ്ട്രിയലൈസേഷൻ ഈ വാക്കുകൾക്ക് പിന്നിൽ, കാണപ്പെടാത്ത ഒരു മനുഷ്യവില ഉണ്ട്. ആ വിലയാണ് ഇന്നലെ ഈ പതിനാലു തൊഴിലാളികൾ നൽകിയിരിക്കുന്നത്.
അതിനാൽ ഈ ദുരന്തത്തെ കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നത് കരുണ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിലൊതുങ്ങരുത്. ഇത് ഒരു ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ ചർച്ചയാകണം. ആരാണ് ഈ മരണങ്ങൾക്ക് ഉത്തരവാദി? ഈ മരണങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാനായിരുന്നോ? ഇനി ഇത് ആവർത്തിക്കാതിരിക്കാനുള്ള സംവിധാനം ഉണ്ടാക്കാൻ നമുക്ക് കഴിയുമോ? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം ലഭിക്കുന്നതുവരെ, ഈ പൊട്ടിത്തെറി അവസാനിച്ചിട്ടില്ല അത് തുടരുകയാണ്, ഓരോ തൊഴിലാളിയുടെ ജീവിതത്തിലും, ഓരോ ഫാക്ടറിയിലും, ഓരോ “വികസന” പദ്ധതിയിലും.