പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ തെരുവുകളിൽ ഇന്ന് കാണുന്ന നീണ്ട ക്യൂകൾ ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമല്ല; അത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ നിസ്സഹായതയുടെ ദൃശ്യാവിഷ്കാരമാണ്. വോട്ട് ചെയ്യാൻ പോകുന്ന ജനങ്ങൾ അല്ല അവിടെ കാത്തുനിൽക്കുന്നത്, മറിച്ച് വോട്ട് ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം തിരികെ നേടാൻ വേണ്ടി, തങ്ങളുടെ പേര് വീണ്ടും വോട്ടർ പട്ടികയിൽ ചേർക്കാൻ വേണ്ടി ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു അനിശ്ചിതത്വത്തിൽ കുടുങ്ങിയ മനുഷ്യരാണ്. “സ്പെഷ്യൽ ഇന്റൻസീവ് റിവിഷൻ” എന്ന ഭരണപരമായ പ്രക്രിയയുടെ പേരിൽ ആരംഭിച്ച ഈ നടപടികൾ ഇന്ന് ഒരു വലിയ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധിയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഔദ്യോഗിക ഭാഷയിൽ ഇത് ഒരു സാധാരണ പട്ടിക ശുദ്ധീകരണ നടപടിയെന്നായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോഴും, അതിന്റെ ഫലമായി ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ പേര് വോട്ടർ പട്ടികയിൽ നിന്ന് ഇല്ലാതായെന്ന വാർത്തകൾ പുറത്തുവരുന്നത്, ഈ പ്രക്രിയയുടെ ആഴം മനസ്സിലാക്കാൻ നമ്മെ നിർബന്ധിതരാക്കുന്നു.
ഭരണകൂടം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന കണക്കുകൾ പ്രകാരം, ലക്ഷക്കണക്കിന് ആക്ഷേപങ്ങൾ ഇതിനകം “പരിഹരിച്ചുവെന്ന്” പറയുന്നു. എന്നാൽ, അതേ സമയം ട്രൈബ്യൂണലുകൾക്ക് മുന്നിലും ഓഫീസുകൾക്ക് മുന്നിലും ഇപ്പോഴും നീണ്ട ക്യൂകൾ തുടരുന്നു. ഈ കാഴ്ചകളുടെ സാന്നിധ്യം തന്നെ ഔദ്യോഗിക കണക്കുകളുടെ വിശ്വാസ്യതയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. “പരിഹരിച്ചു” എന്ന പദത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം ഇവിടെ നിർണായകമാണ്. ഒരു സാധാരണ പൗരന്റെ മനസ്സിൽ, ഒരു പരാതി പരിഹരിച്ചതെന്നാൽ തന്റെ പേര് വീണ്ടും പട്ടികയിൽ വന്നിരിക്കണം എന്നതാണ്. എന്നാൽ ഭരണപരമായ ഭാഷയിൽ, ഒരു അപേക്ഷ തള്ളിക്കളഞ്ഞാലും, സാങ്കേതിക കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി നിരസിച്ചാലും, അല്ലെങ്കിൽ ഫയൽ അടച്ചാലും, അത് “പരിഹരിച്ചു” എന്ന കണക്കിൽപ്പെടുന്നു. ഈ വാക്കുകളുടെ വ്യത്യാസമാണ് യാഥാർത്ഥ്യവും കണക്കുകളും തമ്മിലുള്ള വലിയ വിടവ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.
വടക്കൻ 24 പരഗനാസ്, ബസിർഹാട്ട്, മാൾഡ, പൂർബ ബർദ്ധമാൻ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള റിപ്പോർട്ടുകൾ ഒരു സാധാരണ ഭരണപരമായ പിഴവിന്റെ പരിധി കടന്ന ഒരു പ്രശ്നത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഒരേ ബൂത്തിൽ നിന്ന് നൂറുകണക്കിന് പേരുടെ പേര് ഒരുമിച്ച് ഇല്ലാതാകുന്നത്, യാദൃശ്ചികമായ ഒരു പിഴവായി മാത്രം കാണാൻ സാധിക്കാത്ത ഒരു അവസ്ഥയാണ്. ഇത് ഒരു സംവിധാനപരമായ പ്രശ്നമാണോ എന്ന സംശയം ജനങ്ങളിൽ ശക്തമാകുന്നു. അതിനൊപ്പം, പ്രതിഷേധങ്ങൾ ശക്തമാകുന്നത്, റോഡ് തടയലുകളും സംഘർഷങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നത്, ഭരണകൂടത്തോടുള്ള വിശ്വാസത്തിലെ ഇടിവ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. നിയമസംവിധാനവുമായി നേരിട്ട് സംഘർഷം ഉണ്ടാകുന്ന സാഹചര്യം വരെ കാര്യങ്ങൾ നീങ്ങുമ്പോൾ, അത് ഒരു സാധാരണ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രശ്നമെന്നതിലുപരി, ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വലിയ ചോദ്യമായി മാറുന്നു.
ഇവിടെ ഏറ്റവും വലിയ ബാധിതർ ആരാണ് എന്നത് പരിശോധിക്കേണ്ടതാണ്. നഗരങ്ങളിൽ വിവരവും സൗകര്യവും ലഭ്യമായ ചിലർക്ക് ഈ പ്രക്രിയ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിയാം. എന്നാൽ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ കഴിയുന്നവരും, ദിനംപ്രതി കൂലി തൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവരും, കുടുംബച്ചുമതലകൾ വഹിക്കുന്ന സ്ത്രീകളും — ഇവർക്കാണ് ഈ പ്രക്രിയ ഏറ്റവും വലിയ ഭാരമായി മാറുന്നത്. ഒരു ദിവസത്തെ വേതനം നഷ്ടപ്പെടുത്തി, പലതവണ ഓഫീസുകൾക്ക് മുന്നിൽ ക്യൂ നിൽക്കേണ്ടി വരുന്ന അവസ്ഥയിൽ, അവരുടെ വോട്ടവകാശം ഒരു സിദ്ധാന്തപരമായ അവകാശമായി മാത്രം ചുരുങ്ങുന്നു. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സമത്വ സിദ്ധാന്തം ഇവിടെ തന്നെ തകരുന്നു.
തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുൻപായി ഇത്രയും വലിയ തോതിൽ വോട്ടർ പട്ടികയിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തപ്പെടുന്നത്, അതിന്റെ സമയപരിധി കാരണം തന്നെ കൂടുതൽ ഗുരുതരമാകുന്നു. അപ്പീലുകൾ പരിഗണിക്കുന്നതിനും, ശരിയായ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നതിനും വേണ്ട സമയം പരിമിതമാണ്. അതിനാൽ, പലർക്കും അവരുടെ പേര് തിരികെ ലഭിക്കുന്നതിനു മുൻപ് തന്നെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിനം എത്തിച്ചേരാനുള്ള സാധ്യത ഉണ്ട്. അതോടെ, അവർക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാനുള്ള അവസരം തന്നെ നഷ്ടമാകും. ഇത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ അവകാശ നഷ്ടമെന്നതിലുപരി, സമഗ്രമായ ജനാധിപത്യ പ്രതിനിധിത്വത്തെ ബാധിക്കുന്ന ഒരു പ്രശ്നമാണ്.
ഇവിടെ മാധ്യമങ്ങളുടെ പങ്കും നിർണായകമാണ്. കണക്കുകൾ മാത്രം മുൻനിർത്തി പ്രതിസന്ധി നിയന്ത്രണത്തിലുള്ളതാണെന്ന് ചിത്രീകരിക്കുന്നത്, യാഥാർത്ഥ്യത്തെ മറയ്ക്കുന്ന ഒരു രീതിയായി മാറുന്നു. ട്രൈബ്യൂണലുകൾക്ക് മുന്നിലുള്ള ക്യൂകൾ, പ്രതിഷേധങ്ങൾ, ജനങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ — ഇവയാണ് ഈ സംഭവത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മുഖം. ജനാധിപത്യം കണക്കുകളിൽ മാത്രമല്ല, ജനങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങളിൽ ആണ് ജീവിക്കുന്നത് എന്ന സത്യം ഇവിടെ വ്യക്തമായി കാണാം.
കോടതികളുടെ ഇടപെടലുകൾ ഈ പ്രശ്നത്തിന്റെ ഗൗരവം അംഗീകരിക്കുന്നതിന്റെ അടയാളമാണ്. എന്നാൽ നിയമപരമായ നടപടികൾക്ക് സ്വഭാവപരമായി സമയം ആവശ്യമാണ്. അതിനാൽ, കോടതികളുടെ ഇടപെടൽ മാത്രം ഈ പ്രശ്നത്തിന് തത്സമയ പരിഹാരം നൽകുമോ എന്നത് സംശയമാണ്. ഭരണകൂടം തന്നെ മുൻകൈയെടുത്ത്, പരമാവധി ആളുകൾക്ക് അവരുടെ അവകാശം ഉറപ്പാക്കാൻ ശ്രമിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്.
ഇവിടെ ഉയരുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യമാണ്: ജനാധിപത്യം എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം? അത് വെറും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നതിലൂടെയല്ല; എല്ലാവർക്കും അതിൽ പങ്കുചേരാനുള്ള അവസരം ഉറപ്പാക്കുന്നതിലൂടെയാണ്. ഒരു വലിയ വിഭാഗം ആളുകൾക്ക് ആ അവസരം ലഭ്യമാകാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ, ജനാധിപത്യം തന്റെ ഉള്ളടക്കം നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു. അത് ഒരു ഔപചാരിക സംവിധാനമായി മാത്രം ചുരുങ്ങുന്നു.
ബംഗാളിൽ ഇന്ന് കാണുന്ന ഈ കാഴ്ചകൾ, ഒരു സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പരിധി കടന്ന ഒരു മുന്നറിയിപ്പാണ്. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ശക്തി അതിന്റെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സ്വഭാവത്തിലാണ്. ഓരോ വ്യക്തിക്കും തുല്യമായ അവകാശം ഉറപ്പാക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് അത് സാർഥകമാകുന്നത്. എന്നാൽ, ആ അവകാശം തന്നെ അനിശ്ചിതത്വത്തിലാകുമ്പോൾ, ജനാധിപത്യം പതുക്കെ ക്ഷയിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. അത് ഒരു ദിവസം കൊണ്ടല്ല, ഇത്തരത്തിലുള്ള ചെറിയ ചെറിയ നടപടികളിലൂടെ, കണക്കുകളിലൂടെ, പ്രക്രിയകളിലൂടെ, പതുക്കെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ഇവിടെ നിന്ന് മുന്നോട്ട് പോകാൻ, സുതാര്യതയും ഉത്തരവാദിത്വവും നിർണായകമാണ്. എത്ര പേരുടെ പേര് നീക്കം ചെയ്തു, എന്തുകൊണ്ട്, എത്ര പേരുടെ അപേക്ഷ അംഗീകരിച്ചു, എത്ര പേരുടെ അപേക്ഷ തള്ളിക്കളഞ്ഞു — ഈ വിവരങ്ങൾ വ്യക്തമായി പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമാക്കണം. അതിനൊപ്പം, അപ്പീൽ പ്രക്രിയ ലളിതമാക്കുകയും, സാധാരണക്കാരായ ആളുകൾക്ക് എളുപ്പത്തിൽ അവരുടെ അവകാശം തിരികെ നേടാൻ കഴിയുന്ന രീതിയിൽ സംവിധാനങ്ങൾ സജ്ജമാക്കുകയും വേണം.
അവസാനമായി, ബംഗാളിലെ ക്യൂകളിൽ നിൽക്കുന്ന ആ മനുഷ്യരെ കാണുമ്പോൾ, നമുക്ക് ഒരു വലിയ സത്യം മനസ്സിലാക്കാം: ജനാധിപത്യം ഒരു രേഖയിലോ കണക്കിലോ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്ന ഒന്നല്ല; അത് ജീവിക്കുന്ന ഒരു അനുഭവമാണ്. ആ അനുഭവം നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ, ജനാധിപത്യം നിലനിൽക്കുന്നത് പേരിൽ മാത്രം ആയിരിക്കും. വോട്ടവകാശം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നിടത്താണ് ജനാധിപത്യം ജീവിക്കുന്നത്; അത് ക്യൂവിൽ നിൽക്കേണ്ട അവസ്ഥയിലാകുമ്പോൾ, അതിന്റെ ആത്മാവ് തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.