Narendra Modi ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തനായ നേതാവായി മാറിയതിൽ സംശയമില്ല. തെരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ജയിക്കാനുള്ള കഴിവ്, അതിശക്തമായ പ്രചാരണയന്ത്രം, ദേശീയതയുടെ വികാരം രാഷ്ട്രീയമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന തന്ത്രം, വ്യക്തിപൂജയെ കേന്ദ്രീകരിച്ച രാഷ്ട്രീയ ശൈലി — ഇതെല്ലാം ചേർന്നാണ് അദ്ദേഹത്തെ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാക്കി മാറ്റിയത്. എന്നാൽ ഈ വിജയങ്ങളുടെ പിന്നിൽ ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന് മുന്നിൽ കൂടുതൽ ഗൗരവമായ ഒരു ചോദ്യം ഉയരുന്നുണ്ട്: എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാനമന്ത്രി സ്വതന്ത്ര മാധ്യമങ്ങളെ നേരിടാൻ തയ്യാറാകാത്തത്?
ജനാധിപത്യം വെറും വോട്ടെടുപ്പിലൂടെ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്ന സംവിധാനമല്ല. അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള അവകാശവും അതിന് മറുപടി പറയേണ്ട ഉത്തരവാദിത്തവുമാണ് അതിന്റെ ഹൃദയം. ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് പ്രധാനമന്ത്രിയോട് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കില്ല; അതിനുള്ള ഭരണഘടനാപരമായ സാമൂഹിക സംവിധാനമാണ് മാധ്യമങ്ങൾ. മാധ്യമങ്ങൾ ജനങ്ങളുടെ കണ്ണും ചെവിയും ശബ്ദവുമാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ മാധ്യമങ്ങളോടുള്ള ഭരണകൂടത്തിന്റെ സമീപനം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ആരോഗ്യസ്ഥിതിയെ വ്യക്തമാക്കുന്ന ഒരു സൂചികയാണ്.
Narendra Modiയുടെ ഭരണകാലത്ത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യം, അദ്ദേഹം അനിയന്ത്രിതമായ വാർത്താസമ്മേളനങ്ങളിൽ നിന്നും വിമർശനാത്മക മാധ്യമ അഭിമുഖങ്ങളിൽ നിന്നും സ്ഥിരമായി അകന്നു നിൽക്കുന്നു എന്നതാണ്. മാധ്യമങ്ങളുമായി നടത്തുന്ന ഇടപെടലുകൾ അധികവും സൂക്ഷ്മമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ട വേദികളിലാണ്. മുൻകൂട്ടി തീരുമാനിച്ച ചോദ്യങ്ങൾ, അനുകൂല അവതാരകർ, നിയന്ത്രിത സംഭാഷണരീതി — ഇതൊക്കെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൊതുസംവാദത്തിന്റെ സ്വഭാവം. രാജ്യത്തെ പ്രധാനപ്പെട്ട സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക വിഷയങ്ങളിൽ പോലും അദ്ദേഹം തുറന്ന വാർത്താസമ്മേളനങ്ങൾ നടത്തുന്നത് അപൂർവമാണ്.
ഇത് വെറും വ്യക്തിപരമായ ആശയവിനിമയ ശൈലിയല്ല; ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തിന്റെ സൂചനയാണ്. അധികാരം ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അകലുമ്പോൾ ആദ്യം കുറയുന്നത് സംവാദമാണ്. പിന്നീട് അത് വിമർശനങ്ങളോടുള്ള അസഹിഷ്ണുതയിലേക്കും ഒടുവിൽ ഭയത്തിലേക്കും മാറും. മാധ്യമങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം എല്ലാ കേന്ദ്രീകൃത അധികാരസംവിധാനങ്ങളുടെയും സ്വഭാവമാണ്. കാരണം ചോദ്യങ്ങൾ അധികാരത്തെ അസ്വസ്ഥമാക്കും. ചോദ്യങ്ങൾ കൃത്രിമ പ്രതിച്ഛായകളെ തകർക്കും. ചോദ്യങ്ങൾ പ്രചാരണങ്ങളേക്കാൾ സത്യത്തെ പ്രധാനമാക്കും.
ഇന്ത്യയിൽ ഇന്ന് വളർന്നുവരുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രതിസന്ധികളിലൊന്ന് മാധ്യമങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടുള്ള ഭീഷണിയാണ്. രാജ്യത്തെ പ്രധാന ടെലിവിഷൻ ചാനലുകളുടെ ഒരു വലിയ വിഭാഗം അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളോട് അസ്വാഭാവിക അടുപ്പം പുലർത്തുന്നു. ഭരണകൂടത്തെ വിമർശിക്കുന്നതിനെക്കാൾ ഭരണകൂടത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ അജണ്ട ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നതിലാണ് പല മാധ്യമങ്ങളും കൂടുതൽ താൽപര്യം കാണിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് “ഗോദി മീഡിയ” എന്ന പ്രയോഗം ജനകീയമായത്. അത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ മുദ്രാവാക്യമല്ല; മാധ്യമങ്ങളുടെ സ്വതന്ത്ര സ്വഭാവം എങ്ങനെ ക്ഷയിച്ചുവെന്നതിന്റെ സാമൂഹിക വിലയിരുത്തലാണ്.
ഇതിന്റെ പ്രത്യാഘാതം വളരെ അപകടകരമാണ്. തൊഴിലില്ലായ്മ, സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി, വിലക്കയറ്റം, കർഷക പ്രശ്നങ്ങൾ, കോർപ്പറേറ്റ് സ്വാധീനം, ന്യൂനപക്ഷങ്ങളോടുള്ള അതിക്രമങ്ങൾ, സ്ത്രീസുരക്ഷ, ഭരണപരമായ പരാജയങ്ങൾ തുടങ്ങിയ യഥാർത്ഥ പ്രശ്നങ്ങൾ പൊതുചർച്ചകളിൽ നിന്നും പതിയെ മറയുന്നു. പകരം വികാരരാഷ്ട്രീയം, മതധ്രുവീകരണം, ദേശസ്നേഹത്തിന്റെ അളവെടുപ്പുകൾ, സോഷ്യൽ മീഡിയ ട്രെൻഡുകൾ എന്നിവയാണ് വാർത്തകളുടെ കേന്ദ്രമാകുന്നത്. മാധ്യമങ്ങൾ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ കാവൽക്കാരിൽ നിന്ന് പ്രചാരണയന്ത്രങ്ങളായി മാറുമ്പോൾ, അധികാരത്തിന് മറുപടി പറയേണ്ട ബാധ്യത കുറയുന്നു.
ലോക മാധ്യമസ്വാതന്ത്ര്യ സൂചികയിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാനം തുടർച്ചയായി താഴ്ന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നത് യാദൃശ്ചികമല്ല. മാധ്യമപ്രവർത്തകർ നേരിടുന്ന കേസുകൾ, റെയ്ഡുകൾ, ഓൺലൈൻ ട്രോളിംഗ്, സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദങ്ങൾ, സ്വതന്ത്ര മാധ്യമസ്ഥാപനങ്ങൾക്കെതിരായ നടപടികൾ — ഇതെല്ലാം ചേർന്നാണ് ആ അവസ്ഥ രൂപപ്പെടുന്നത്. സർക്കാരിനെ വിമർശിക്കുന്ന ശബ്ദങ്ങളെ ദേശവിരുദ്ധതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രവണതയും ശക്തമായി വളർന്നു. ഭരണകൂടത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് രാജ്യത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യലല്ല എന്ന അടിസ്ഥാന ജനാധിപത്യബോധം തന്നെ ഇവിടെ തകർന്നുപോകുന്നു.
ഒരു വിദേശ മാധ്യമപ്രവർത്തകയുടെ ചോദ്യത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുമാറുന്ന ഒരു പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ദൃശ്യം അതുകൊണ്ട് തന്നെ വെറും ചെറിയ രാഷ്ട്രീയ വാർത്തയല്ല. അത് ഒരു വലിയ രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. ജനാധിപത്യത്തിൽ അധികാരം വിമർശനങ്ങളെ നേരിടേണ്ടതുണ്ട്. ചോദ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ഓടിപ്പോകുന്ന രാഷ്ട്രീയം ഒടുവിൽ ജനങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് അകന്നുപോകുന്നത്.
ചരിത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് വളരെ വ്യക്തമാണ്. മാധ്യമങ്ങളെ ഭയക്കുന്ന ഭരണകൂടങ്ങൾ ഒടുവിൽ ജനങ്ങളെയും ഭയക്കാൻ തുടങ്ങും. കാരണം സ്വതന്ത്ര മാധ്യമങ്ങൾ ഉള്ളിടത്ത് അധികാരത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മുഖം മറച്ചുവയ്ക്കാൻ പ്രയാസമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് എല്ലാ അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളും ആദ്യം നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് വിവരങ്ങളെയാണ്.
ഇന്ത്യയുടെ ജനാധിപത്യം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലുതാണെന്ന് നമ്മൾ അഭിമാനത്തോടെ പറയാറുണ്ട്. എന്നാൽ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ വലിപ്പം ജനസംഖ്യകൊണ്ടല്ല അളക്കപ്പെടുന്നത്; വിമർശനങ്ങളെ സഹിക്കാനുള്ള ശേഷികൊണ്ടാണ്. ഒരു പ്രധാനമന്ത്രി എത്ര ശക്തനായാലും, മാധ്യമങ്ങളെ നേരിടാനുള്ള ധൈര്യമില്ലെങ്കിൽ അത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ശക്തിയല്ല, അതിന്റെ ദൗർബല്യമാണ്.
ജനാധിപത്യത്തിൽ മാധ്യമങ്ങൾ ശത്രുക്കളല്ല. അവർ ജനങ്ങളുടെ ചോദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദമാണ്. ആ ശബ്ദത്തെ നിശ്ശബ്ദമാക്കാനുള്ള ഓരോ ശ്രമവും ജനാധിപത്യത്തെ കുറച്ചുകൂടി ദുർബലമാക്കും. അതുകൊണ്ട് തന്നെ മാധ്യമങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിക്കാൻ തയ്യാറാകാത്ത രാഷ്ട്രീയം ഒടുവിൽ സംവാദമില്ലാത്ത ഒരു അധികാരസംവിധാനത്തിലേക്കാണ് സമൂഹത്തെ നയിക്കുന്നത്. സംവാദം നഷ്ടപ്പെടുന്നിടത്താണ് ജനാധിപത്യം ശ്വാസംമുട്ടിത്തുടങ്ങുന്നത്.