ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഒരു സമരം എത്രത്തോളം വിജയിച്ചു എന്നത് അതിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടോ എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അളക്കാനാവില്ല. ആ സമരം സമൂഹത്തിൽ എന്ത് പുതിയ രാഷ്ട്രീയഭാഷ സൃഷ്ടിച്ചു എന്നതും അത്രതന്നെ പ്രധാനമാണ്. ആ അർത്ഥത്തിൽ കോക്രോച്ച് സമരം ശ്രദ്ധേയമായത് അതിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ കൊണ്ടുമാത്രമല്ല, അത് മുന്നോട്ടുവച്ച രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരം കൊണ്ടുകൂടിയാണ്.

ഈ സമരത്തിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട കാര്യം, പതിവായി ഇന്ത്യൻ പൊതുസമൂഹത്തെ വിഭജിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്ന മതപരമായ രാഷ്ട്രീയ ഫ്രെയിമുകൾക്ക് വലിയ ഇടം ലഭിക്കാതിരുന്നതാണ്. സമരം വിദ്യാഭ്യാസം, ഭരണനിർവഹണം, ഉത്തരവാദിത്വം, ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങൾ എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെട്ടു. അതിനെ ഒരു മതവിഭാഗത്തിന്റെ പ്രതിഷേധമാക്കി ചിത്രീകരിക്കാൻ ശ്രമങ്ങൾ ഉണ്ടായെങ്കിലും, സമരത്തിന്റെ ആന്തരിക രാഷ്ട്രീയം ആ കെണിയിൽ വീണില്ല.

രാജ്യത്തെ മുസ്ലിം സംഘടനകളുടെ സമീപനവും ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമാണ്. വലിയ മുസ്ലിം രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക സംഘടനകളൊന്നും സമരത്തെ തങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനമേഖലയിലേക്ക് വലിച്ചിഴയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചില്ല. അതിലൂടെ സമരം ഒരു പൊതുപൗരപ്രശ്നമായി തന്നെ തുടരാൻ സാധിച്ചു. ഇന്ത്യയിലെ നിലവിലെ ധ്രുവീകരിക്കപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യത്തിൽ ഇത് ചെറിയ കാര്യമല്ല. കാരണം, ഒരു സമരത്തെ മതത്തിന്റെ കണ്ണിലൂടെ കാണിക്കാൻ കഴിയുന്ന നിമിഷം അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ആവശ്യങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുകയും രാഷ്ട്രീയ ധ്രുവീകരണമാണ് പ്രധാന വാർത്തയാവുകയും ചെയ്യും.

ഇവിടെയാണ് ജെൻ Z തലമുറയുടെ രാഷ്ട്രീയബോധം വ്യത്യസ്തമാകുന്നത്. ഈ തലമുറയുടെ വലിയൊരു വിഭാഗം മതപരമായ ഐഡന്റിറ്റികളേക്കാൾ ഗവേണൻസ്, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം, ജുഡീഷ്യൽ അക്കൗണ്ടബിലിറ്റി, വിവരലഭ്യത എന്നീ വിഷയങ്ങളിലൂടെയാണ് രാഷ്ട്രീയം വായിക്കുന്നത്. അവരുടെ രാഷ്ട്രീയസ്രോതസ്സുകൾ ടെലിവിഷൻ സ്റ്റുഡിയോകളല്ല; ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങളും ഗവേഷണ റിപ്പോർട്ടുകളും സ്വതന്ത്ര മാധ്യമപ്രവർത്തനവുമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവരുടെ ചോദ്യങ്ങളും വ്യത്യസ്തമാണ്.

അംബേദ്കറുടെ ചിത്രം ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് ഭരണഘടനയുടെ ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച സമരനേതൃത്വം ഈ മാറ്റത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. അവിടെ മതപരമായ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾക്കുപകരം ഭരണഘടന, സമത്വം, സാമൂഹ്യനീതി, പൊതുവിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയാണ് കേന്ദ്രസ്ഥാനത്തുണ്ടായിരുന്നത്. അത് ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഒരു പുതിയ സാധ്യതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു—മതത്തെക്കാൾ പൗരത്വത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സാധ്യത.

ഇത് മതം പൊതുജീവിതത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു എന്നർത്ഥമല്ല. ഇന്ത്യയുടെ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യം അതിനേക്കാൾ സങ്കീർണ്ണമാണ്. എന്നാൽ മതത്തെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രമാക്കി ഉപയോഗിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തിന് സമാന്തരമായി, നയങ്ങളെയും ഭരണത്തെയും അവകാശങ്ങളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കി രാഷ്ട്രീയം വിലയിരുത്തുന്ന ഒരു പുതിയ പൊതുബോധം രൂപപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, അത് ജനാധിപത്യത്തിന് ശക്തി പകരുന്ന മാറ്റമായിരിക്കും.

അതിനാലാണ് കോക്രോച്ച് സമരത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സന്ദേശം ഒരു സർക്കാർ എടുത്ത തീരുമാനത്തിലോ ഒരു നേതാവിന്റെ പ്രസംഗത്തിലോ ഒതുങ്ങാത്തത്. ആ സന്ദേശം ഇതാണ്: വിവരങ്ങൾ തേടുന്ന, ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്ന, മതപരമായ വിഭജനങ്ങളെക്കാൾ പൊതുനയങ്ങളെ ചർച്ച ചെയ്യുന്ന ഒരു തലമുറ വളർന്നുവരുന്നു. ആ തലമുറയുടെ രാഷ്ട്രീയം സെക്കുലറിസത്തെ ഒരു മുദ്രാവാക്യമായി കാണുന്നില്ല; മറിച്ച് ഓരോ പൗരന്റെയും അവകാശം ഒരുപോലെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ട ജനാധിപത്യ മൂല്യമായി മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.

ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഭാവി നിർണയിക്കുന്നത് ഈ മാറ്റത്തിന്റെ ആഴമാകും. മതത്തിന്റെ പേരിൽ ജനങ്ങളെ വിഭജിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തിനും ഭരണത്തിന്റെ പേരിൽ സർക്കാരുകളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തിനുമിടയിലെ മത്സരത്തിലാണ് ഇനി ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടുത്ത അധ്യായം എഴുതപ്പെടുക.