സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങൾ പരാജയപ്പെടുമ്പോൾ രക്ഷകരായി മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ; 2018 വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ

കേരളത്തിൽ വീണ്ടും അതിശക്തമായ മഴയും വെള്ളപ്പൊക്കവും ഉരുൾപൊട്ടലും ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ ഒരു കാഴ്ചയും മാറുന്നില്ല. ദുരന്തത്തിന്റെ ആദ്യ മണിക്കൂറുകളിൽ സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങൾ പലപ്പോഴും എത്തിപ്പെടാൻ കഴിയാതെ വരുമ്പോൾ ജീവൻ പണയം വെച്ച് ആദ്യം ദുരന്തഭൂമിയിലേക്ക് ഇറങ്ങുന്നത് മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളാണ്. സ്വന്തം വള്ളങ്ങളും വലകളും ഉപജീവനത്തിനുള്ള ഉപകരണങ്ങളും മാറ്റിവെച്ച് അവർ രക്ഷാപ്രവർത്തനത്തിന്റെ മുൻനിര സേനയായി മാറുന്നു. 2018-ലെ മഹാപ്രളയകാലത്ത് ലോകം കണ്ടത് ഇതേ കേരളത്തെയായിരുന്നു. അന്ന് “കേരളത്തിന്റെ സൈന്യം” എന്ന വിശേഷണം മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾക്ക് ലഭിച്ചത് വെറുതെയായിരുന്നില്ല. ഔദ്യോഗിക രക്ഷാസംഘങ്ങൾ എത്തുന്നതിനുമുമ്പ് ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളെ സുരക്ഷിത കേന്ദ്രങ്ങളിലെത്തിച്ചത് അവരുടെ ധൈര്യവും അനുഭവസമ്പത്തുമായിരുന്നു. ഇന്ന് വീണ്ടും സമാനമായ ദുരന്തസാഹചര്യങ്ങൾ രൂപപ്പെടുമ്പോൾ അതേ ചരിത്രം ആവർത്തിക്കുകയാണ്.

ഇത് മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളുടെ വീരഗാഥ മാത്രം അല്ല; കേരളത്തിന്റെ ദുരന്തനിവാരണ സംവിധാനത്തിന്റെ പരിമിതികളും കൂടിയാണ് തുറന്നുകാട്ടുന്നത്. കാലാവസ്ഥാ മുന്നറിയിപ്പുകൾ ലഭ്യമായിരുന്നിട്ടും അപകടസാധ്യതയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ സമയബന്ധിതമായ ഒഴിപ്പിക്കൽ, പ്രാദേശിക തലത്തിലുള്ള ദുരന്തസജ്ജീകരണം, രക്ഷാസാമഗ്രികളുടെ മുൻകൂർ വിന്യാസം, വിവിധ വകുപ്പുകളുടെ ഏകോപനം എന്നിവയിൽ ഇപ്പോഴും ഗുരുതരമായ പോരായ്മകൾ നിലനിൽക്കുന്നു. ദുരന്തം സംഭവിച്ചശേഷം പ്രതികരിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ദുരന്തത്തിന് മുമ്പ് തയ്യാറെടുക്കുന്ന സംവിധാനത്തിലേക്ക് കേരളം മാറേണ്ട സമയം അതിക്രമിച്ചിരിക്കുകയാണ്.

കേരളത്തിന്റെ ദുരന്തചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ ഒരു വേദനാജനകമായ ആവർത്തനം കാണാം. 2018-ലെ പ്രളയം, 2019-ലെ കവളപ്പാറയും പുത്തുമലയും, 2020-ലെ പെട്ടിമുടി, തുടർന്ന് എല്ലാ മഴക്കാലത്തും വിവിധ ജില്ലകളിലുണ്ടാകുന്ന ഉരുൾപൊട്ടലുകളും വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങളും ഒരേ യാഥാർഥ്യമാണ് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ ദുരന്തത്തിനും ശേഷം അന്വേഷണങ്ങളും വിദഗ്ധ സമിതികളും പഠന റിപ്പോർട്ടുകളും വാഗ്ദാനങ്ങളും ഉയരും. മാധ്യമങ്ങളിൽ വലിയ ചർച്ചകൾ നടക്കും. എന്നാൽ മഴ വീണ്ടും ശക്തമാകുമ്പോൾ അതേ പിഴവുകളും അതേ അശ്രദ്ധയും അതേ ഭരണപരമായ പോരായ്മകളും വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ദുരന്തങ്ങൾ മാറുന്നില്ല; മാറാത്തത് നമ്മുടെ തയ്യാറെടുപ്പുമാണ്.

ദുരന്തനിവാരണം എന്നത് രക്ഷാപ്രവർത്തനം മാത്രമല്ല. അപകടസാധ്യത മുൻകൂട്ടി തിരിച്ചറിയൽ, ജനങ്ങളെ സമയബന്ധിതമായി സുരക്ഷിത കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റൽ, ശാസ്ത്രീയമായ ഭൂവിനിയോഗ നയം, നദികളുടെയും തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെയും സ്വാഭാവിക ഒഴുക്കുകൾ സംരക്ഷിക്കൽ, മലഞ്ചെരിവുകളിലെ അനിയന്ത്രിത നിർമ്മാണങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കൽ, തദ്ദേശതലത്തിൽ പരിശീലനം ലഭിച്ച ദുരന്തപ്രതികരണ സംഘങ്ങളെ സജ്ജമാക്കൽ, കൃത്യമായ മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനം എന്നിവയെല്ലാം അതിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകങ്ങളാണ്. എന്നാൽ ഈ മേഖലകളിൽ വേണ്ടത്ര നിക്ഷേപവും രാഷ്ട്രീയ ഇച്ഛാശക്തിയും ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ദുരന്തം വന്നശേഷം വീരകഥകൾ മാത്രം ബാക്കി നിൽക്കുന്നു.

ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളുടെ ഇടപെടൽ കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മനുഷ്യസ്നേഹ ഇടപെടലുകളിലൊന്നായി മാറുന്നത്. കടലിന്റെ സ്വഭാവം വായിച്ചറിയുന്ന അവരുടെ അനുഭവം പ്രളയജലത്തിലും ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ അവരെ പ്രാപ്തരാക്കുന്നു. ഒഴുക്കിന്റെ ശക്തി, ജലത്തിന്റെ ആഴം, അപകടസാധ്യതയുള്ള വഴികൾ എന്നിവ അവർ അനുഭവത്തിലൂടെ മനസ്സിലാക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഔദ്യോഗിക സംവിധാനങ്ങൾ എത്തുന്നതിന് മുമ്പേ അവർ വെള്ളത്തിൽ ഇറങ്ങി അനേകം ജീവനുകൾ സുരക്ഷിത സ്ഥാനങ്ങളിലെത്തിക്കുന്നത്. പരിശീലനം ലഭിച്ച ദുരന്തസേനയുടെ പ്രായോഗിക മികവിനോട് കിടപിടിക്കുന്ന ധൈര്യവും അനുഭവജ്ഞാനവുമാണ് അവർ ഓരോ തവണയും പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്.

എന്നാൽ എല്ലാ ദുരന്തങ്ങളിലും ചോദിക്കപ്പെടേണ്ട ഒരു അടിസ്ഥാന ചോദ്യമുണ്ട്. എന്തുകൊണ്ടാണ് ഒരു സംസ്ഥാനം സ്വന്തം ഔദ്യോഗിക സംവിധാനങ്ങളെക്കാൾ കൂടുതൽ ആശ്രയിക്കുന്നത് സാധാരണ തൊഴിലാളികളുടെ ആത്മസമർപ്പണത്തെയാണ്? മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളുടെ സേവനം അഭിമാനകരമാണെങ്കിലും അത് ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ വിജയത്തിന്റെ തെളിവല്ല. മറിച്ച്, അടിയന്തര ദുരന്തപ്രതികരണ സംവിധാനങ്ങളുടെ പരിമിതികളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്. ഒരു ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിൽ ജീവൻ രക്ഷിക്കാനുള്ള ആദ്യ ഉത്തരവാദിത്വം സംസ്ഥാനത്തിനാണ്. ആ ഉത്തരവാദിത്വം നിറവേറ്റുന്നതിൽ വീഴ്ച വരുമ്പോഴാണ് സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ അസാധാരണ ധൈര്യം അനിവാര്യമാകുന്നത്.

ദുരന്തസമയത്ത് രക്ഷാപ്രവർത്തനം നടത്തുന്ന മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾക്ക് ഇന്നും മതിയായ സുരക്ഷാ ഉപകരണങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നില്ല. ലൈഫ് ജാക്കറ്റുകൾ, ആധുനിക ആശയവിനിമയ സംവിധാനങ്ങൾ, ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷ, ഇന്ധനസഹായം, രക്ഷാപ്രവർത്തനത്തിനിടെ സംഭവിക്കുന്ന നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് നഷ്ടപരിഹാരം എന്നിവ പലപ്പോഴും അപര്യാപ്തമാണ്. സ്വന്തം ജീവനെയും ഉപജീവനത്തെയും അപകടത്തിലാക്കി മറ്റുള്ളവരെ രക്ഷിക്കുന്നവരെ വെറും അഭിനന്ദനങ്ങളിൽ ഒതുക്കുന്നത് നീതിയല്ല. അവരുടെ സേവനത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നത് പുരസ്കാരങ്ങളിലൂടെ മാത്രമല്ല, അവകാശങ്ങളിലൂടെയും സുരക്ഷയിലൂടെയും സാമൂഹിക സംരക്ഷണത്തിലൂടെയുമാണ്.

അതേസമയം, ദുരന്തത്തിന്റെ മറ്റൊരു മുഖവും നമ്മൾ മറക്കരുത്. അഗ്നിരക്ഷാസേനാംഗങ്ങൾ, ദേശീയ ദുരന്തനിവാരണ സേന, സിവിൽ ഡിഫൻസ് പ്രവർത്തകർ, ആരോഗ്യപ്രവർത്തകർ, വൈദ്യുതി ബോർഡ് ജീവനക്കാർ, തദ്ദേശസ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലെ തൊഴിലാളികൾ, ശുചീകരണ തൊഴിലാളികൾ, സന്നദ്ധ പ്രവർത്തകർ—ഇവരൊക്കെയും ദുരന്തസമയത്ത് സമൂഹത്തിന്റെ കരുത്തായി മാറുന്നു. ദുരന്തം മനുഷ്യരുടെ ഐക്യത്തെ പരീക്ഷിക്കുന്ന സമയമാണ്. അപ്പോൾ തൊഴിലും വർഗ്ഗവും മതവും രാഷ്ട്രീയവും പിന്നിലേക്ക് മാറുന്നു; മനുഷ്യജീവൻ രക്ഷിക്കുക എന്ന ഒരൊറ്റ ലക്ഷ്യമാണ് എല്ലാവരെയും ഒന്നിപ്പിക്കുന്നത്.

എന്നാൽ ഐക്യം മാത്രം മതിയാകില്ല. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം കേരളത്തിന് ഇനി ഭാവിയിലെ ഭീഷണിയല്ല; അത് ഇന്നത്തെ യാഥാർഥ്യമാണ്. അതിശക്തമായ മഴ, കുറഞ്ഞ സമയത്തിനുള്ളിൽ പെയ്യുന്ന അസാധാരണ മഴ, മണ്ണിടിച്ചിലുകൾ, നദികളുടെ കരകവിഞ്ഞൊഴുക്ക് എന്നിവ ഇനി അപൂർവ സംഭവങ്ങളല്ല. അതിനാൽ ഓരോ ദുരന്തത്തെയും “പ്രകൃതിയുടെ കോപം” എന്ന് മാത്രം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് യാഥാർഥ്യത്തെ ലളിതമാക്കലാണ്. പ്രകൃതിയെ അവഗണിച്ച വികസനനയങ്ങളും, മലകളും നദികളും തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കൈയേറിയ ഭൂവിനിയോഗ രീതികളും, ശാസ്ത്രീയ മുന്നറിയിപ്പുകളെ അവഗണിച്ച തീരുമാനങ്ങളും ദുരന്തത്തിന്റെ ആഘാതം വർധിപ്പിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളാണ്.

2018 കേരളത്തെ പഠിപ്പിച്ച ഏറ്റവും വലിയ പാഠം മനുഷ്യരുടെ ഐക്യമായിരുന്നു. എന്നാൽ എട്ട് വർഷങ്ങൾക്കുശേഷവും അതേ ചിത്രങ്ങൾ വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നത് പ്രകൃതിയെയല്ല, നമ്മുടെ ഭരണസംവിധാനത്തെയും വികസനനയത്തെയും തന്നെയാണ്. ഓരോ പ്രളയത്തിനും ശേഷം മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളെ അഭിനന്ദിക്കുകയും പിന്നീട് മറക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സമീപനം അവസാനിക്കണം. സംസ്ഥാന ദുരന്തനിവാരണ പദ്ധതിയുടെ സ്ഥിരം പങ്കാളികളായി അവരെ അംഗീകരിക്കുകയും പ്രത്യേക പരിശീലനം, ആധുനിക സുരക്ഷാ ഉപകരണങ്ങൾ, ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷ, രക്ഷാപ്രവർത്തനത്തിനിടെ സംഭവിക്കുന്ന നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് പൂർണ നഷ്ടപരിഹാരം, അവരുടെ വള്ളങ്ങളെ ദുരന്തപ്രതികരണ ശൃംഖലയുടെ ഭാഗമാക്കുന്ന പ്രത്യേക പദ്ധതി എന്നിവ നടപ്പാക്കുകയും വേണം. അവരുടെ അനുഭവജ്ഞാനം ഒരു സാമൂഹിക സമ്പത്താണ്; അത് ഔദ്യോഗിക സംവിധാനങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിക്കുമ്പോഴാണ് ഭാവിയിലെ ദുരന്തങ്ങളെ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായി നേരിടാൻ കഴിയുക.

പ്രളയജലത്തിൽ ഒഴുകിപ്പോകുന്നത് വീടുകളും പാലങ്ങളും റോഡുകളും മാത്രമല്ല. ഓരോ ദുരന്തവും നമ്മുടെ വികസനസങ്കൽപ്പത്തെയും ഭരണകൂടത്തിന്റെ തയ്യാറെടുപ്പിനെയും സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തത്തെയും ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ആ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് മറുപടി നൽകേണ്ടത് മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ അല്ല; സർക്കാരും സമൂഹവും ചേർന്നാണ്. കാരണം ഒരു ജനാധിപത്യത്തിന്റെ വിജയം അളക്കേണ്ടത് ദുരന്തസമയത്ത് എത്ര പേർ വീരന്മാരായി എന്നതുകൊണ്ടല്ല, എത്ര ജീവനുകൾ മുൻകൂട്ടി സുരക്ഷിതമാക്കാൻ കഴിഞ്ഞു എന്നതുകൊണ്ടാണ്. 2018 നമ്മെ പഠിപ്പിച്ച പാഠങ്ങൾ മറന്നാൽ ചരിത്രം വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കും. സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങൾ തളരുന്ന ഓരോ നിമിഷത്തിലും മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ മനുഷ്യജീവന്റെ അവസാന പ്രതീക്ഷയായി മാറേണ്ട സാഹചര്യം അവസാനിപ്പിക്കുകയാണ് കേരളം ഇനി ലക്ഷ്യമിടേണ്ട ഏറ്റവും വലിയ പൊതുനയ ലക്ഷ്യം.