അടുക്കളയിലെ തീ അണയാത്തിടത്തോളം വികസനം അപൂർണം

ഇന്ത്യ നഗരവൽക്കരണത്തിന്റെ വേഗതയേറിയ ഒരു ഘട്ടത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. സ്മാർട്ട് സിറ്റികൾ ഉയരുന്നു. അതിവേഗ പാതകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. വ്യവസായ ഇടനാഴികൾ വികസിക്കുന്നു. ജിഡിപി വളർച്ചയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ മാധ്യമങ്ങളിലും പാർലമെന്റിലും സാമ്പത്തിക റിപ്പോർട്ടുകളിലും നിറയുന്നു. എന്നാൽ ഈ വികസനത്തിന്റെ ആഘോഷങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു അടിസ്ഥാന ചോദ്യം നാം ചോദിക്കുന്നില്ല: ഈ വികസനത്തെ എല്ലാ ദിവസവും ചുമന്ന് നിർത്തുന്നത് ആരാണ്?

ഉത്തരം അത്ര സങ്കീർണ്ണമല്ല. ഇന്ത്യയിലെ ഓരോ നഗരത്തിന്റെയും ഗ്രാമത്തിന്റെയും അടുക്കളകളിൽ പുക വിഴുങ്ങിക്കൊണ്ട്, സ്വന്തം വിശപ്പിനെ അവസാന സ്ഥാനത്തേക്ക് മാറ്റിവെച്ച്, മറ്റുള്ളവരുടെ ഭക്ഷണവും ആരോഗ്യവും ജീവിതവും ഉറപ്പാക്കുന്ന സ്ത്രീകളാണ് ആ വികസനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അദൃശ്യ തൊഴിലാളികൾ.

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ബാരാമതിയിൽ നടത്തിയ ഒരു ഫീൽഡ് പഠനം നമ്മെ അസ്വസ്ഥരാക്കുന്ന ഒരു യാഥാർഥ്യം തുറന്നുകാട്ടുന്നു. നഗരവൽക്കരണം സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതം എളുപ്പമാക്കുമെന്ന നമ്മുടെ വിശ്വാസം പൂർണ്ണമായും ശരിയല്ല. റോഡുകൾ വികസിച്ചു, വിപണികൾ വന്നു, എൽ.പി.ജി. എത്തി, മിക്സിയും ഫ്രിഡ്ജും വീടുകളിലെത്തി. പക്ഷേ അടുക്കളയിലെ അധികാരബന്ധങ്ങൾ മാറിയില്ല. സ്ത്രീകൾ ഇന്നും പാചകം ചെയ്യുന്നു. പുരുഷന്മാർ ഇന്നും തീരുമാനിക്കുന്നു.

ഒരു സ്ത്രീയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്താണ്? സ്വന്തം ഇഷ്ടഭക്ഷണം തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കഴിയുക. എന്നാൽ ബാരാമതിയിലെ വർഷ പറയുന്നത് മറ്റൊന്നാണ്. “എനിക്ക് എന്താണ് ഇഷ്ടമെന്ന് ചിന്തിക്കാൻ പോലും സമയം കിട്ടാറില്ല.” ഈ വാചകം ഒരു സ്ത്രീയുടെ സ്വകാര്യ സങ്കടമല്ല; ഇന്ത്യൻ കുടുംബത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയമാണ്. ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീയ്ക്ക് ഭക്ഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തീരുമാനാധികാരമില്ല. മറ്റുള്ളവരുടെ രുചിയാണ് അവളുടെ അധ്വാനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്.

വികസനത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ ഈ അനുഭവങ്ങൾക്ക് സ്ഥാനമില്ല. കാരണം സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം ഇന്നും ശമ്പളമുള്ള ജോലിയെ മാത്രമാണ് തൊഴിലെന്ന് അംഗീകരിക്കുന്നത്. രാവിലെ നാലുമണിക്ക് എഴുന്നേറ്റ് കുടുംബത്തിനുവേണ്ടി ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കുന്ന സ്ത്രീ ദേശീയ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ ഭാഗമല്ല. എന്നാൽ ആ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാണ് തൊഴിലാളിയും ഉദ്യോഗസ്ഥനും ഡോക്ടറും എഞ്ചിനീയറും ഫാക്ടറിയിലേക്കും ഓഫീസിലേക്കും പോകുന്നത്. അതായത് സ്ത്രീകളുടെ ശമ്പളമില്ലാത്ത അധ്വാനമാണ് ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ഏറ്റവും വലിയ സബ്സിഡി.

നമ്മുടെ വികസന മാതൃകയുടെ ഏറ്റവും വലിയ വൈരുധ്യം ഇവിടെ തുടങ്ങുന്നു. നാം സ്ത്രീകളെ തൊഴിൽവിപണിയിലേക്ക് സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ പുരുഷന്മാരെ അടുക്കളയിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നില്ല.

സുമി എന്ന ഫാക്ടറി തൊഴിലാളിയുടെ ജീവിതം അതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. പുലർച്ചെ മൂന്നരയ്ക്ക് എഴുന്നേറ്റ് വീട്ടിലെ ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കി ഇരുപത്തിരണ്ട് കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ഫാക്ടറിയിലേക്ക് പോകുന്ന അവൾ വൈകിട്ട് മടങ്ങിയെത്തിയാലും വീട്ടുജോലികൾ അവസാനിക്കുന്നില്ല. സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം അവളെ തൊഴിലാളിയായി രേഖപ്പെടുത്തും. എന്നാൽ അവളുടെ രണ്ടാം ഷിഫ്റ്റ് രേഖപ്പെടുത്തില്ല. ഇന്ത്യയിലെ ലക്ഷക്കണക്കിന് സ്ത്രീകൾ രണ്ട് ജോലികൾ ചെയ്യുന്നവരാണ്—ഒന്നിന് ശമ്പളം ലഭിക്കുന്നു; മറ്റൊന്നിന് ലഭിക്കുന്നില്ല.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽപങ്കാളിത്തം ഉയർന്നുവെന്ന കണക്കുകൾ മാത്രം ലിംഗസമത്വത്തിന്റെ തെളിവാകുന്നില്ല. വീട്ടിലെ ജോലികൾ പുനർവിതരണം ചെയ്യപ്പെടാത്തിടത്തോളം സ്ത്രീകൾക്ക് ലഭിക്കുന്നത് സ്വാതന്ത്ര്യമല്ല; ഇരട്ട അധ്വാനമാണ്.

ബാരാമതിയിലെ മറ്റൊരു സ്ത്രീയായ ഉമയുടെ ചിരിയിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വാചകം ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും വലിയ മുന്നറിയിപ്പാണ്. “മകന്റെ വിവാഹം കഴിഞ്ഞാൽ മരുമകൾ ഈ ജോലികൾ ഏറ്റെടുക്കും.”

ഇവിടെ ഒരു സ്ത്രീയുടെ മോചനമല്ല നടക്കുന്നത്. ഒരു സ്ത്രീയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു സ്ത്രീയിലേക്ക് അടുക്കള കൈമാറപ്പെടുകയാണ്. തലമുറ മാറുന്നു; അധ്വാനം മാറുന്നില്ല. പിതൃാധിപത്യം സ്ത്രീകളെ അടിച്ചമർത്തുന്നത് പുരുഷന്മാരുടെ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ മാത്രമല്ല; സ്ത്രീകളുടെ അധ്വാനത്തെ സ്ത്രീകളിലൂടെ തന്നെ പുനരുല്പാദിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ്.

ഈ പുനരുല്പാദനം ആരംഭിക്കുന്നത് കുട്ടിക്കാലത്താണ്. പന്ത്രണ്ടുകാരിയായ കിരൺ സ്കൂൾ കഴിഞ്ഞ് പാത്രം കഴുകുന്നു. അമ്മയെ പാചകത്തിൽ സഹായിക്കുന്നു. അവളുടെ സഹോദരനും ഇതേ ജോലികൾ ചെയ്യുന്നുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യം സമൂഹം ചോദിക്കാറില്ല. കാരണം നാം ഇന്നും പെൺകുട്ടികളെ പരിചരണത്തിനും ആൺകുട്ടികളെ അധികാരത്തിനും വേണ്ടിയാണ് വളർത്തുന്നത്.

ഇന്ത്യയിൽ സ്ത്രീകളിൽ രക്തക്കുറവ് വ്യാപകമാണെന്ന് ഓരോ ദേശീയ കുടുംബാരോഗ്യ സർവേയും ആവർത്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ നാം അതിനെ ആരോഗ്യപ്രശ്നമായി മാത്രം വായിക്കുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ അത് ഭക്ഷണത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയമാണ്.

ബാരാമതിയിലെ സുശീല പറയുന്നത്, “ഞങ്ങൾ എല്ലാവരെയും ഊട്ടിയ ശേഷമാണ് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത്.” നഗരത്തിലേക്ക് കുടിയേറിയ ശാന്തി സ്വന്തം കുട്ടികൾക്ക് പഴവും ചിക്കനും നൽകാനായി സ്വന്തം പങ്ക് ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. അമ്മയുടെ വിശപ്പ് കുടുംബത്തിന്റെ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയ്ക്കുള്ള വിലയായി മാറുന്നു.

ഈ രാജ്യത്ത് സ്ത്രീകൾ വിശക്കുന്നത് ഭക്ഷണം ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടു മാത്രമല്ല; അവർ അവസാനമായി ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ്.

നഗരവൽക്കരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പരാജയവും ഇതുതന്നെയാണ്. നഗരങ്ങൾ വളരുന്നു. സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകൾ വർധിക്കുന്നു. ഭക്ഷ്യവിപണി വികസിക്കുന്നു. പക്ഷേ സ്ത്രീകളുടെ പോഷകാഹാരാവകാശം വികസിക്കുന്നില്ല.

ബാരാമതിയിലെ അനുഭവങ്ങൾ മറ്റൊരു നിർണായക സത്യം കൂടി പറയുന്നു. ദരിദ്ര സ്ത്രീകളെ രക്ഷിക്കുന്നത് പലപ്പോഴും സർക്കാരല്ല; മറ്റൊരു സ്ത്രീയാണ്. ജോലി പോകുന്ന സുമിയുടെ കുട്ടികളെ നോക്കുന്നത് അയൽവാസിയായ സീമയാണ്. വെള്ളം ശേഖരിക്കാനും കുട്ടികളെ നോക്കാനും ഭക്ഷണം പങ്കിടാനും സ്ത്രീകൾ പരസ്പരം സൃഷ്ടിക്കുന്ന അനൗപചാരിക സഹകരണ ശൃംഖലകളാണ് ദരിദ്ര കുടുംബങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക സുരക്ഷ.

അതായത്, ക്ഷേമരാഷ്ട്രത്തിന്റെ കുറവുകൾ പോലും സ്ത്രീകളുടെ ശമ്പളമില്ലാത്ത അധ്വാനമാണ് നികത്തുന്നത്.

അപ്പോൾ ഒരു ചോദ്യം ഉയരുന്നു. വികസനം യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരെ സേവിക്കുന്നു?

സ്ത്രീകളുടെ സമയം തിരിച്ചുകൊടുക്കാത്ത വികസനം വികസനമാണോ? സ്ത്രീകളുടെ പോഷകാഹാരം ഉറപ്പാക്കാത്ത വികസനം വികസനമാണോ? സ്ത്രീകളുടെ ഗാർഹിക അധ്വാനം കുറയ്ക്കാത്ത വികസനം വികസനമാണോ?

ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകാതെ സ്മാർട്ട് സിറ്റികളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നത് വികസനത്തിന്റെ പകുതി മാത്രം കാണുന്നതാണ്.

നഗരവൽക്കരണ നയങ്ങൾ ഇനി റോഡുകളും മെട്രോയും ഫ്ലൈഓവറുകളും മാത്രമല്ല ചർച്ച ചെയ്യേണ്ടത്. പൊതുശിശുപരിപാലന കേന്ദ്രങ്ങൾ, സമൂഹ അടുക്കളകൾ, സ്ത്രീകൾക്ക് സമയം ലാഭിക്കുന്ന പൊതുസേവനങ്ങൾ, ശുദ്ധമായ ഇന്ധനത്തിന്റെ സർവസാധാരണ ലഭ്യത, സുരക്ഷിതമായ പൊതുഗതാഗതം, ഗാർഹിക ജോലികളുടെ ലിംഗസമത്വപരമായ പുനർവിതരണം എന്നിവയും വികസനത്തിന്റെ കേന്ദ്ര അജണ്ടയാകണം.

അതിലുപരി, ഇന്ത്യ ഇനി ഒരു രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനം എടുക്കേണ്ട സമയമായിരിക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ ശമ്പളമില്ലാത്ത ഗാർഹിക അധ്വാനത്തെ ദേശീയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഭാഗമായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കണം. കാരണം ഒരു രാജ്യം നിലനിൽക്കുന്നത് വിപണിയിലൂടെ മാത്രം അല്ല; അടുക്കളയിലൂടെയും ആണ്.

അടുക്കളയിലെ തീ അണയാതെ ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും മുന്നോട്ട് പോകില്ല. എന്നാൽ ആ തീ കത്തിച്ചുനിർത്തുന്ന സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതം ഇരുട്ടിൽ തന്നെ തുടരുകയാണെങ്കിൽ, ആ വികസനത്തിന് പുരോഗതി എന്ന് പേരിടാനാവില്ല.

ഇന്ത്യയിലെ നഗരവൽക്കരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വൈരുധ്യം ഇതാണ്. നഗരങ്ങൾ ആധുനികമാകുന്നു; പക്ഷേ വീടുകൾക്കുള്ളിലെ ലിംഗബന്ധങ്ങൾ ഇന്നും മധ്യകാലഘട്ടത്തിന്റെ നിഴലിൽ തന്നെ തുടരുന്നു. ഒരു സ്ത്രീക്ക് സ്വന്തം ഇഷ്ടഭക്ഷണം തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കഴിയുന്ന ദിവസം, എല്ലാവരോടൊപ്പം ഒരേ മേശയിൽ ഇരുന്ന് ആദ്യം ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ കഴിയുന്ന ദിവസം, അടുക്കളയുടെ ഉത്തരവാദിത്തം കുടുംബത്തിലെ എല്ലാവരും പങ്കിടുന്ന ദിവസം—അന്നായിരിക്കും ഇന്ത്യയുടെ വികസനം യഥാർത്ഥത്തിൽ ജനാധിപത്യപരമായത് എന്ന് പറയാൻ കഴിയുക. അതുവരെ, നമ്മുടെ നഗരങ്ങൾ എത്ര ഉയർന്നാലും, അവയുടെ അടിത്തറ ഇന്നും സ്ത്രീകളുടെ അദൃശ്യവും അംഗീകരിക്കപ്പെടാത്തതുമായ അധ്വാനത്തിന്മേലാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.