പ്രളയജലത്തിലും മുങ്ങാത്ത ജാതി

2018-ലെ കേരള പ്രളയത്തെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ നമ്മൾ ആവർത്തിച്ചു പറയുന്ന ഒരു വാചകമുണ്ട്: “കേരളം അന്ന് ജാതിയും മതവും രാഷ്ട്രീയവും മറന്ന് ഒന്നായി.” അത് പൂർണമായും അസത്യമല്ല. ആയിരക്കണക്കിന് മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളും സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരും യുവജനങ്ങളും സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങളും സാധാരണ ജനങ്ങളും ചേർന്ന് മനുഷ്യജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ നടത്തിയ ഇടപെടൽ ലോകം കണ്ടു. എന്നാൽ ആ ചരിത്രത്തിന് മറ്റൊരു വശവുമുണ്ട്. അത് അന്ന് വലിയ ചർച്ചയായില്ല. കാരണം, “കേരള മോഡൽ” എന്ന അഭിമാനകഥയെ അസ്വസ്ഥമാക്കുന്ന യാഥാർഥ്യമായിരുന്നു അത്.

ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ പള്ളിപ്പാട് പഞ്ചായത്തിലെ ആഞ്ഞിലിമൂട് എൽ.പി. സ്കൂളിലെ ദുരിതാശ്വാസ ക്യാംപിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിക്കും ജില്ലാ കളക്ടർക്കും നൽകിയ പരാതി അതിന്റെ തെളിവാണ്. 23 ദളിത് കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള 56 പേർ ഒപ്പുവച്ച പരാതിയിൽ, ക്യാംപിലുണ്ടായിരുന്ന 28 സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യൻ കുടുംബങ്ങൾ ജാതിവിവേചനം നടത്തിയെന്നാണ് ആരോപണം. ദളിത് കുടുംബങ്ങൾ പാകം ചെയ്ത ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചെന്നും, ജാതിപ്പേര് വിളിച്ച് അപമാനിച്ചെന്നും പരാതിയിൽ പറയുന്നു. പിന്നീട് പോലീസ് അന്വേഷണം നടന്നെങ്കിലും അത് രണ്ട് വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള തർക്കമായി ചുരുക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, പരാതിക്കാരുടെ അനുഭവം അങ്ങനെ ഇല്ലാതായില്ല.

അതേ പ്രളയകാലത്ത് കൊല്ലത്ത് ലത്തീൻ കത്തോലിക്കാ മത്സ്യത്തൊഴിലാളിയുടെ വള്ളത്തിൽ കയറാൻ ചില നമ്പൂതിരി കുടുംബങ്ങൾ വിസമ്മതിച്ചുവെന്ന റിപ്പോർട്ടുകളും പുറത്തുവന്നു. പിന്നീട് അവയുടെ കൃത്യതയെക്കുറിച്ച് വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉയർന്നെങ്കിലും, ദുരന്തസമയത്തുപോലും ജാതിശുദ്ധിയെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണകൾ സമൂഹത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നുവെന്ന വലിയ ചർച്ചയ്ക്ക് അവ വഴിവെച്ചു.

ഇന്ന്, എട്ട് വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം, വീണ്ടും പ്രളയം കേരളത്തെ ബാധിക്കുമ്പോൾ അതേ ചോദ്യങ്ങൾ വീണ്ടും ഉയരുകയാണ്. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ പാണ്ടനാട് ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ ചില കുടുംബങ്ങൾ ദുരിതാശ്വാസ ക്യാംപുകളിലേക്ക് മാറാൻ തയ്യാറാകുന്നില്ലെന്നും, രക്ഷാപ്രവർത്തകർ നൽകുന്ന ഭക്ഷണം സ്വീകരിക്കാൻ മടിക്കുന്നുവെന്നുമുള്ള റിപ്പോർട്ടുകൾ പുറത്തുവരുന്നു. സുരക്ഷിത സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് മാറണമെന്ന ഭരണകൂടത്തിന്റെ ആവർത്തിച്ച അഭ്യർഥനകൾക്കിടയിലും, സ്വന്തം വീടുകളുടെ മുകൾനിലയിൽ തുടരാൻ തീരുമാനിക്കുന്നവരുണ്ട്.

ഇതിന് പിന്നിൽ ക്യാംപുകളിലെ തിരക്കോ അസൗകര്യങ്ങളോ മാത്രമാണോ? അങ്ങനെ പറയാൻ കഴിയില്ല. പ്രദേശത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന രക്ഷാപ്രവർത്തകരുടെ അനുഭവങ്ങൾ മറ്റൊന്നാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. “ഭക്ഷണം ഉണ്ടാക്കിയത് ആരാണ്?” എന്ന ചോദ്യമാണ് ചിലർ ആദ്യം ചോദിച്ചതെന്ന് അവർ പറയുന്നു. 2018-ലും ഇത്തരത്തിലുള്ള അനുഭവങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും, ഒടുവിൽ ചില സമുദായങ്ങൾക്കായി പ്രത്യേകം കമ്മ്യൂണിറ്റി കിച്ചനുകൾ ഒരുക്കേണ്ടിവന്നിരുന്നുവെന്നും അവർ ഓർക്കുന്നു.

ഈ സംഭവങ്ങളെ ഒറ്റപ്പെട്ട അനുഭവങ്ങളായി തള്ളിക്കളയാൻ എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ സമൂഹശാസ്ത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ ഇവ കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഘടനയെക്കുറിച്ച് ഗൗരവമായ ചോദ്യങ്ങളാണ് ഉയർത്തുന്നത്. ദുരന്തങ്ങൾ പലപ്പോഴും സമൂഹത്തിലെ അസമത്വങ്ങളെ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി പുറത്തുകൊണ്ടുവരുമെന്ന് ദുരന്തപഠന ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. വെള്ളപ്പൊക്കം എല്ലാവരുടെയും വീടുകളിൽ ഒരുപോലെ കയറാം. പക്ഷേ എല്ലാവരുടെയും മനസ്സിലെ സാമൂഹിക അതിരുകൾ ഒരുപോലെ തകരണമെന്നില്ല.

കേരളം നവോത്ഥാനത്തിന്റെ നാടാണെന്ന് നമ്മൾ അഭിമാനത്തോടെ പറയുന്നു. ശ്രീനാരായണ ഗുരുവും അയ്യങ്കാളിയും ചട്ടമ്പിസ്വാമികളും പൊയ്കയിൽ യോഹന്നാനും ഉൾപ്പെടെയുള്ള നവോത്ഥാന നേതാക്കളുടെ പോരാട്ടങ്ങൾ ഈ സമൂഹത്തെ ആഴത്തിൽ മാറ്റിയെന്നത് നിഷേധിക്കാനാവില്ല. എന്നാൽ നവോത്ഥാനം നിയമങ്ങളിലും പൊതുസ്ഥാപനങ്ങളിലും വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും മാറ്റം കൊണ്ടുവന്നെങ്കിലും, ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലെ ജാതിബോധത്തെ പൂർണമായി ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നതിന്റെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ് ഇത്തരം സംഭവങ്ങൾ.

ദുരന്തകാലങ്ങളിൽ ജാതി കൂടുതൽ അപകടകരമാകുന്നത് അതൊരു സാമൂഹിക വിവേചനമെന്നതിലുപരി ഒരു ജീവൻരക്ഷാ പ്രശ്നമായി മാറുന്നതുകൊണ്ടാണ്. ഭക്ഷണം സ്വീകരിക്കാതിരിക്കുക, രക്ഷാപ്രവർത്തകരെ വിശ്വസിക്കാതിരിക്കുക, ക്യാംപുകളിലേക്ക് മാറാൻ തയ്യാറാകാതിരിക്കുക—ഇവയെല്ലാം ഒടുവിൽ സ്വന്തം ജീവനും മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവനുമാണ് അപകടത്തിലാക്കുന്നത്. രക്ഷാപ്രവർത്തകർക്ക് ഒരേ കുടുംബത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും രക്ഷിക്കാൻ പോകേണ്ടിവരുമ്പോൾ അവരുടെ ജീവനാണ് പണയപ്പെടുന്നത്.

ദുരന്തനിവാരണ സംവിധാനങ്ങൾക്കുള്ള ഒരു പാഠവും ഇതിലുണ്ട്. ദുരിതാശ്വാസ ക്യാംപുകൾ ഭക്ഷണവും അഭയവും നൽകുന്ന ഇടങ്ങൾ മാത്രമല്ല; സാമൂഹിക സംഘർഷങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യേണ്ട ഇടങ്ങൾ കൂടിയാണ്. ക്യാംപ് മാനേജ്മെന്റിൽ വിവേചനവിരുദ്ധ മാർഗരേഖകൾ, പരാതികൾ സ്വീകരിക്കുന്ന സ്വതന്ത്ര സംവിധാനങ്ങൾ, സാമൂഹികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങളുടെ മതിയായ പ്രാതിനിധ്യം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. ദുരന്തനിവാരണ പരിശീലനത്തിന്റെ ഭാഗമാകേണ്ട വിഷയമാണ് ജാതി, മതം, ലിംഗം തുടങ്ങിയ സാമൂഹിക വിവേചനങ്ങളെ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്.

2018-ലെ പ്രളയം കേരളത്തിന്റെ മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെ കഥ മാത്രമല്ല; കേരളത്തിന്റെ മറച്ചുവെച്ച ജാതിബോധത്തിന്റെ കഥ കൂടിയാണ്. 2026-ലെ പ്രളയം ആ സത്യം വീണ്ടും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

വെള്ളപ്പൊക്കം ഒരാളുടെ ജാതി ചോദിക്കില്ല. മരണം ഒരാളുടെ മതം ചോദിക്കില്ല. എന്നാൽ ദുരന്തത്തിന്റെ നടുവിലും മനുഷ്യൻ മനുഷ്യനെ ജാതി ചോദിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, അതാണ് കേരളം നേരിടേണ്ട ഏറ്റവും വലിയ സാമൂഹിക ദുരന്തം. നവോത്ഥാനത്തിന്റെ യഥാർഥ വിജയം പ്രളയജലത്തിൽ ആളുകളെ രക്ഷിക്കുന്നതിൽ മാത്രമല്ല; പ്രളയജലത്തിലും മുങ്ങാതെ നിൽക്കുന്ന ജാതിമതിലുകളെ തകർക്കുന്നതിലുമാണ്.